Nước về ngang ký ức

Người dân An Giang đặt dớn bắt cá linh non đầu mùa.

Tháng 9 dương lịch gõ cửa, đồng nghĩa với cái tháng Bảy âm lịch đã chạm ngõ trên lịch đồng bằng. Nắng vẫn chói chang như muốn vắt kiệt chút hơi sương cuối cùng còn sót lại trên cánh đồng sau gặt.

Nghe ông bà mình hay nhắc câu “Tháng Bảy nước nhảy khỏi bờ”, người An Giang ai cũng ngóng. Vậy mà năm nay nước muộn, cứ trù trừ nơi đầu nguồn như người đi xa còn vướng bận điều chi chưa trót. Dân quê tôi đứng ngồi không yên, cái ngóng nước nổi nó lạ lắm, không phải ngóng thiên tai mà là ngóng một đợt chở che, một cái hẹn của đất trời An Giang quê mình.

​Rồi sáng nay, giật mình thức giấc bởi tiếng xao động rì rầm ngoài bến. Nước về thiệt rồi. Dòng nước đỏ quạch phù sa tràn qua những vệt đất nứt nẻ, cuồn cuộn liếm lên chân bờ bao. Mấy chiếc máy bơm dưới hông đê tạm nghỉ ngơi, người ta nô nức tháo xả đập sau khi vừa thu hoạch dứt vạt lúa hè thu. Cả cánh đồng mênh mông bỗng chốc trở thành một lòng hồ khổng lồ, đón lấy làn nước mát lành mang theo cái ngái ngái của đất, cái thơm nồng của phù sa và cả hơi thở cuồn cuộn của dòng Cửu Long.

​Nước về, vạt ký ức trong tôi cũng tràn bờ. Hồi ấy, cái xóm nhỏ ven kinh này hình như sinh ra đã gắn liền với sông nước. Con nít trong xóm từ lúc chưa đi lớp một đã biết bơi bì bõm, cái mình mẩy đứa nào đứa nấy đen trùi trũi, trần mình trong nắng gắt. Dân xóm này quen nước tới mức người lớn chẳng mấy khi lo tụi nhỏ chết đuối. Mùa nước nổi là mùa hội của tụi con nít. Mới tí tuổi đầu đã biết lội theo cha, theo anh đẩy mô, đặt dớn bắt cá.

Nghề giăng câu, đặt dớn mùa nước nổi ở quê tôi độc đáo và thương lắm. Nó không chỉ là cách kiếm miếng ăn qua ngày mà là cả một tập quán sống men theo con nước. Đêm nằm nghe tiếng cá quậy ngoài đồng, sáng ra đã thấy cha bưng về khay cá linh đầu mùa non trong, vây còn ươn ướt ánh bạc. Cá linh đầu mùa nhỏ cỡ đầu đũa, xương mềm sụn, đem ra chợ bán lúc nào cũng được giá hơn cá giữa mùa.

Nhờ những chuyến xuồng chèo xuôi ngược trong đêm, nhờ những mẻ cá linh trắng phếu ấy mà bao nhiêu thế hệ con nít xóm tôi được đi học, có tiền đóng học phí, sắm sửa bộ quần áo mới đầu năm học. Con nước nuôi cá tôm, cá tôm lại nuôi người, gom góp từng đồng lẻ để chuẩn bị chi phí cho vụ lúa mùa sau.

Nhớ hồi đó mỗi lần mùa nước về, tôi mê theo chiếc vỏ lãi của cha ra đồng như cá gặp nước. Tôi lội bì bõm, lanh lẹ phụ cha gom mô, bắt cá. Có lần khoái chí quá, tôi xoay qua bảo: “Sau này con khỏi đi học nữa nha cha, con thích đi bắt cá lội ruộng với cha hơn!”. Đang cười tươi với mẻ cá nặng tay, gương mặt cha bỗng tối sầm lại. Cha đặt cái mô xuống xuồng, nhìn tôi chằm chằm rồi gằn giọng: “Cha ráng làm cho mày đi học là để sau này mày mở mang đầu óc, kiếm cái nghề đàng hoàng chứ không phải còng lưng ngoài đồng quanh năm dầm mưa dầm nắng như cha!”. Từ hôm đó, cha dứt khoát không cho tôi theo vỏ ra đồng nữa, bắt ở nhà lo học. Giờ mỗi mùa nước về, tôi lại nhìn ra đồng ngập lũ mà đau đáu một nỗi niềm hoài niệm.

Người dân An Giang có thêm thu nhập mùa nước từ bông điên điển.

​Có người thở dài bảo giờ cá tôm cạn kiệt, mong ngóng chi cái mùa nước nổi hoài hoài. Nhưng bước ra cánh đồng quê tôi mùa này mới thấy, cá linh vẫn còn bộn lắm, đời người vẫn chưa hết ân tình với nước. Như vợ chồng chú Năm, mùa này ngày nào cũng đỏ đèn từ lờ mờ sáng để đi thu dớn cá linh. Cá bắt lên còn sống nhảy xoi xói, thương lái chực sẵn dưới bến mua sạch bách, thu nhập khỏe re mỗi ngày.

​Chú Năm cười khà khà, tay đập đập vào cái chân đau của thím: “Hồi đó hai vợ chồng làm công nhân trên thành phố, từ ngày chân thím mày dở chứng đau yếu, vợ chồng dắt díu nhau về quê. Sống lại bằng cái nghề bắt cá của cha ông thấy khỏe cái đầu hơn hẳn. Người ta bảo cá ít chứ chịu khó xắn quần đi đồng xa một chút thì có bao giờ dòng sông này để mình đói đâu con”.

​Lời chú Năm rơi vào khoảng không tịch mịch của cánh đồng ngập nước, nghe sao mà thấm đượm. Sáng nay đứng trên bờ đê, nhìn ra xa xa thấy chùm bông điên điển đầu mùa đã bắt đầu trổ vàng rực rỡ dọc theo mấy bờ ruộng ngập. Mấy cọng bông súng tím vươn mình ngoi lên từ lòng nước đỏ quạch, nở xòe nhẹ nhàng như vẫy chào nắng mới. Màu vàng nhè nhẹ của điên điển, màu tím trầm tĩnh của bông súng cứ tạc vào nền trời một khoảng lặng đắt giá.

Dòng nước chảy ngang qua ký ức không chỉ mang theo cá tôm, phù sa làm giàu cho đất mà còn thắp lên những vạt màu dung dị, níu giữ chút tình quê sắt son. Nước có muộn thì nước cũng về, như lòng người An Giang dẫu đi qua bao thăng trầm, cứ hễ thấy điên điển trổ vàng, bông súng nở tím trên đồng nước nổi, lại thấy mình còn nguyên vẹn một chốn trở về, dịu dàng và dung chứa biết bao.

AN LÂM