Nuôi bò đua, chỉ làm nài mới hiểu

Anh Chau Rum xem đôi bò như tài sản quý.

Khắt khe lựa chọn

Những ngày gần đến Hội đua bò Bảy Núi tranh cúp Truyền hình An Giang (ATV) lần thứ 31 năm 2026, anh Chau Rum, ngụ xã Tri Tôn có mặt ở sân đua từ sớm. Trong thời gian chờ đến lượt ra sân tập, anh cẩn thận thoa lớp dầu dừa lên sừng của đôi bò. “Tôi thoa dầu dừa lên sừng bò cho mát, bò dễ nghe theo dây dàm. Nếu để sừng nóng quá bò hăng máu chạy dữ lắm. Kinh nghiệm này tôi học từ ông nội và các anh em trong giới chơi bò cũng truyền tai nhau”, anh Chau Rum nói.

Theo anh Chau Rum, không phải con bò nào cũng có đôi sừng đẹp và đều. Anh chọn đôi bò có cặp sừng đẹp bởi nó là dấu hiệu của những con bò chiến với khả năng bứt tốc đáng gờm trên đường đua. “Chọn bò đua khó lắm chứ không phải bắt đại con nào cũng được. Trong 100 con bò chỉ có 3 - 4 con đủ điều kiện tập luyện để chạy đua, không ai lấy bò thịt hay bò cày để đi đua”, anh Chau Rum cho biết.

Giới am hiểu bò đua xem tướng bò đua rất khắt khe. Bò đua phải mang dòng máu lai bò xưa, có tai nhỏ, đuôi gọn gàng, gu cổ cao và các xoáy lông trên thân bò phải đều, đủ. Theo lời anh Chau Rum, nói bò phải đủ xoáy mới nghe dây dàm, chạy thẳng đường. Tính nết bò cũng đa dạng, có con nóng nảy, con từ tốn, có con hung dữ lại có con hiền lành.

Theo nghề nài bò hơn 30 năm, anh Chau Rum khẳng định một đời nài bò chỉ gặp nhiều lắm từ 3 - 4 đôi bò hay, một phần vì tiêu chí lựa chọn khắt khe, phần vì giới chơi bò đua đông, người ta tranh nhau tìm bò giỏi nên hạn chế số lượng.

Nhiều công sức đầu tư

Nếu chọn bò đua giỏi là khó khăn đầu tiên thì việc chăm sóc, huấn luyện bò là cả quá trình dài. Giới chơi bò đua nói với nhau môn thể thao này đòi hỏi nhiều kinh phí. Mỗi cặp bò đua giá từ 150 - 300 triệu đồng hoặc cao hơn. Anh Chau Rum mua lại đôi bò của chủ bò đoạt giải nhất Hội đua bò Bảy Núi tranh cúp Truyền hình An Giang năm 2024 với giá 350 triệu đồng.

“Cặp bò này chưa “chiến” lắm đâu, có những cặp còn mắc hơn. Muốn có bò giỏi phải tốn chi phí. Người không có tiền thì mua bò giá từ 70 - 80 triệu đồng/con rồi về tập luyện, vài năm sau cũng có được đôi bò đi thi giải”, anh Chau Rum nói.

Theo ông Chau Mươn, ngụ phường Chi Lăng, nhiều người chọn nuôi bò từ nhỏ rồi tập luyện dần. Khi bò từ 4 - 5 năm tuổi thì cho bò đi đua giải để làm quen không khí. Bò phải đạt 5 - 6 năm tuổi, khi chân bò đã vững và thay răng hoàn toàn thì mới đạt thể lực, sức bền để thi đấu mà không bị đuối.

“Đến kỳ thi đấu, tôi phải tăng chế độ chăm sóc bò chứ chỉ cho ăn cỏ thì bò không đủ sức. Trước khi đua 2 tháng, tôi chọn cỏ ngon, nấu cháo trắng cho bò ăn kết hợp bổ sung chuối, hột gà pha với bia hoặc nước dừa tươi cho bò uống. Uống đều bò mới hăng, chạy giỏi”, ông Chau Mươn cho biết.

Đang trò chuyện với ông Chau Mươn, tôi thấy một nài bò vừa hoàn thành mấy vòng tập luyện rồi dắt bò về nơi tập kết. Đôi bò thở hì hục sau những màn nước rút hết công suất. Nài bò nặn mấy quả chanh cắt sẵn vào miệng bò rồi đổ hết chai nước khoáng cho bò uống. Thấy tôi thắc mắc, anh giải thích bò vừa chạy mệt, nước dãi ứa ra trong mũi, miệng sẽ không thở kịp, phải nặn chanh để khai thông đường thở cho chúng.

“Mấy ngày sát hội đua tôi cho bò uống nước khoáng đóng chai hoặc các loại nước tăng lực để bò nhanh khỏe. Mỗi ngày tốn vài trăm ngàn đồng chi phí bồi dưỡng cho bò, anh em ở xa thuê xe tải chở bò đến sân tập, chi phí gần triệu đồng mỗi chuyến. Năm nào trước hội đua, tôi cũng tốn gần 20 triệu đồng chi phí đầu tư cho đôi bò đua”, ông Chau Mươn nói.

Khi được hỏi tại sao chi phí cao nhưng vẫn muốn tham gia hội đua, đa số nài bò đều trả lời vì đam mê và mong truyền di sản của cha ông cho thế hệ sau. Sau câu trả lời các nài bò nở nụ cười chân thành. Có lẽ ai đến sân đua cũng đều muốn đạt giải cao nhưng hơn hết là muốn giữ gìn nét đẹp văn hóa của đồng bào Khmer vùng Bảy Núi qua những cú nước rút dũng mãnh của đôi bò trong những ngày Sene Đôn Ta ấm cúng với niềm kính yêu đối với ông bà, tổ tiên.

THANH TIẾN