Nuôi yến giữa khu dân cư: Bài toán quy hoạch và sinh kế

Một nhà nuôi yến của người dân xã Mỹ Thuận.

Giữa trưa, căn nhà của bà N.T.T. trên đường Phạm Hùng (phường Rạch Giá) vẫn dội vang âm thanh điện tử từ 3 nhà yến liền kề. Tiếng loa dẫn dụ phát liên tục từ sáng đến chiều khiến người cha hơn 80 tuổi đang điều trị bệnh tim của bà nhiều hôm không thể chợp mắt. “Có hôm ông vừa thiu thiu ngủ đã giật mình thức giấc. Người bệnh cần nghỉ ngơi mà tiếng loa cứ tra tấn cả ngày”, bà T. ngao ngán.

Không riêng gia đình bà T., câu chuyện nhà yến nhiều lần trở thành chủ đề nóng trong các cuộc họp khu phố. Người dân kiến nghị các chủ cơ sở chỉ phát loa theo khung giờ, giảm âm lượng để hạn chế ảnh hưởng đến sinh hoạt. Có hộ chấp hành, có hộ chỉ thực hiện được vài hôm rồi đâu lại vào đấy. Tiếng loa vẫn phủ kín cả khu dân cư.

Đỉnh điểm của mâu thuẫn, có hộ dân vì quá bức xúc đã đốt khói xua đuổi đàn yến. Phía chủ nhà yến lại phản đối vì cho rằng hành vi này làm chim hoảng loạn, đe dọa nguồn thu hàng tỷ đồng đã đầu tư. Từ xóm giềng "tối lửa tắt đèn có nhau", hai bên quay sang bằng mặt không bằng lòng. Một nghề kỳ vọng mang lại sự giàu có, lại vô tình làm sứt mẻ tình nghĩa xóm giềng. Câu chuyện trên đường Phạm Hùng cũng là bức tranh thu nhỏ đang diễn ra tại nhiều địa phương trong tỉnh.

Người dân phường Rạch Giá thu hoạch tổ yến.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang Trần Thanh Hiệp cho biết, toàn tỉnh hiện có 4.243 nhà yến, nhưng mới có 2.054 nhà yến được cấp phép. Trong đó có 1.727 nhà yến nằm trong khu vực cấm nuôi theo quy hoạch trước đây. Bất chấp các quy định quản lý đã ban hành, địa phương vẫn phát sinh thêm 462 nhà yến xây dựng trái phép, chủ yếu tập trung ở những khu vực không được phép chăn nuôi.

Không phủ nhận giá trị kinh tế mà nghề nuôi yến mang lại. Một kilogram tổ yến có giá hàng chục triệu đồng, giúp nhiều hộ dân đổi đời. Nhưng khi những nhà yến mọc lên giữa khu dân cư, gần trường học, bệnh viện hay chợ, lợi ích của một nhóm người lại bắt đầu va chạm với quyền được sống trong môi trường yên tĩnh của cộng đồng.

Đó cũng là lý do HĐND tỉnh An Giang vừa ban hành nghị quyết mới, tích hợp các quy định của hai tỉnh trước hợp nhất nhằm thống nhất quản lý trên toàn địa bàn.

Theo nghị quyết mới, vùng nuôi chim yến chỉ được bố trí ngoài phạm vi 300m tính từ ranh giới khu dân cư, trường học, bệnh viện, chợ, khu du lịch, khu công nghiệp, trụ sở cơ quan nhà nước và các công trình công cộng; đồng thời không được nằm trên đất quốc phòng, an ninh.

Đối với địa bàn An Giang (cũ), những nhà yến hoạt động sau ngày 6/1/2025 nhưng không thuộc vùng nuôi theo Nghị quyết 28/2024/NQ-HĐND; tại địa bàn Kiên Giang (cũ), những nhà yến hoạt động sau ngày 15/8/2022 nhưng không thuộc vùng nuôi theo Nghị quyết 22/2022/NQ-HĐND sẽ phải ngừng hoạt động hoặc di dời đến địa điểm phù hợp.

Đối với các nhà yến đã hoạt động trước khi nghị quyết mới có hiệu lực và không thuộc diện phải di dời, chủ cơ sở được giữ nguyên hiện trạng, không được cơi nới; nếu nằm trong hoặc cách khu dân cư dưới 300m thì không được sử dụng loa dẫn dụ chim yến.

Cùng với quy định quản lý, tỉnh dự kiến bố trí khoảng 26,1 tỷ đồng ngân sách để hỗ trợ di dời các cơ sở chăn nuôi. Cơ sở đủ điều kiện được hỗ trợ 50% chi phí di dời, tối đa 500 triệu đồng và được hỗ trợ đào tạo nghề khi chuyển đổi sinh kế.

Tổ yến có giá trị kinh tế cao.

Thực tế triển khai chính sách trước đây cho thấy, hỗ trợ kinh phí chưa phải là chìa khóa. Theo phản ánh, dù Nghị quyết 22/2022/NQ-HĐND đã có quy định hỗ trợ nhưng hầu như chưa có cơ sở nào thực hiện di dời. Một trong những nguyên nhân là thiếu quỹ đất phù hợp; chi phí đầu tư, di dời lớn, trong khi việc gây dựng lại đàn yến tại địa điểm mới cần nhiều thời gian và tiềm ẩn rủi ro.

Ông Ngô Thanh Vũ, ngụ phường Rạch Giá, nói: “Điều người nuôi yến cần nhất lúc này không chỉ là một khoản hỗ trợ mà là sự rõ ràng về quy hoạch để họ biết mình được đầu tư ở đâu, phát triển như thế nào. Nhiều mô hình du lịch nông nghiệp hiện nay gắn với các hoạt động chăn nuôi đặc sản. Nếu chỉ cấm mà không quy hoạch vùng sản xuất phù hợp, sẽ ảnh hưởng đến sinh kế người dân và sản phẩm du lịch địa phương”.

Bài và ảnh: AN LÂM