Thiên tai năm 2026: Có nguy cơ xuất hiện bão mạnh, rất mạnh và siêu bão

Thiên tai trong năm 2025 gây thiệt hại nặng nề. (Ảnh: Hoài Nam/Vietnam+)

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong năm 2025, thiên tai diễn ra dồn dập, khốc liệt, trên phạm vi rộng, mang nhiều yếu tố bất thường, vượt mức lịch sử, đã khiến 484 người chết, mất tích, 811 người bị thương; gây thiệt hại nặng nề về kinh tế với tổng thiệt hại ước tính trên 104.733 tỷ đồng; ảnh hưởng đến đời sống, sinh kế của người dân và các hoạt động kinh tế xã hội.

Trong năm 2026 này, dự báo thiên tai vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp. Trong đó, số lượng bão trên Biển Đông dù dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm, song vẫn có nguy cơ xuất hiện bão mạnh, rất mạnh, siêu bão, khó dự báo.

“Dự báo, cảnh báo là yếu tố sống còn”

Thông tin cụ thể tại Hội nghị trực tiếp và trực tuyến toàn quốc về công tác phòng, chống thiên tai năm 2026, diễn ra chiều nay (1/4), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết theo nhận định tình hình thiên tai và dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong năm 2026, nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài và gay gắt, nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn gia tăng.

Về bão, dự báo trong năm nay, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thấp hơn trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm 12,7 cơn trên Biển Đông; 5,1 cơn đổ bộ vào đất liền). Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý nguy cơ xuất hiện bão mạnh, thậm chí rất mạnh, tăng cấp nhanh (tiềm ẩn nguy cơ siêu bão), quỹ đạo và thời điểm hoạt động phức tạp, khó dự báo.

Cùng với đó, lũ trên các sông Trung, Nam Trung Bộ (từ Quảng Trị đến Lâm Đồng) và các sông nhỏ, thượng lưu sông chính Bắc Bộ dự báo ở mức biến động 2-3, có sông trên biến động 3, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại các tỉnh khu vực vùng núi.

Dẫn lại bài học thiệt hại do thiên tai gây ra trong năm 2025, ông Hiệp cho biết trong năm qua có 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông (trong đó có 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới), vượt kỷ lục năm 2017 là 20 cơn (16 cơn bão, 4 áp thấp nhiệt đới). Trong đó, các cơn bão (số 5, số 9, số 10, số 11 và số 13) di chuyển rất nhanh, cường độ rất mạnh, trái quy luật.

Về mưa lũ, ngập lụt, trên cả nước cũng ghi nhận mưa lớn cực đoan, lũ vượt lịch sử trên 21 tuyến sông khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ (sông Cầu, sông Thương, sông Trung, sông Bằng, sông Cà Lồ, sông Lô, sông Ngòi Thia, sông Ngòi Hút, sông Bưởi, sông Mã, sông Yên, sông Cả, sông Bồ, sông Vu Gia, sông Thu Bồn, sông Ba, sông Kỳ Lộ, sông Dinh Ninh Hòa, sông Lũy, sông Cam Ly, sông Đa Nhim).

Cùng với đó là tình trạng ngập lụt rất nghiêm trọng tại các đô thị, vùng trũng thấp, nhất là tại thành phố Hà Giang, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Hà Nội, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa,... Ngoài ra, triều cường vượt lịch sử tại hạ lưu sông Tiền, sông Hậu.

Đáng chú ý, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vẫn vẫn còn thiệt hại đáng tiếc về người trong thiên tai do chủ quan, bất cẩn hoặc chưa thực hiện nghiêm túc, đầy đủ chỉ đạo, khuyến cáo của cơ quan chức năng; công tác dự báo, cảnh báo sớm, chi tiết cho một số loại hình thiên tai cực đoan xảy ra trong phạm vi hẹp như mưa lớn cực đoan cục bộ, lũ đặc biệt lớn, vượt lịch sử, sạt lở đất, lũ quét, dông, lốc,… còn hạn chế và vẫn luôn là thách thức, nhất là trong các đợt thiên tai lớn bất thường.

Bên cạnh đó, trên cả nước hiện nay cũng chưa có bản đồ phân vùng nguy cơ sạt lở đất, lũ quét tỉ lệ lớn chi tiết cho từng thôn, bản để người dân biết cũng như phục vụ công tác di dời, sắp xếp dân cư, công tác chỉ đạo ứng phó.

Trong khi đó, khả năng chống chịu của cơ sở hạ tầng nói chung, công trình phòng, chống thiên tai nói riêng còn hạn chế trước diễn biến mưa lũ cực đoan hiện nay; quy trình vận hành đơn hồ, liên hồ chứa các lưu vực sông đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế, không phù hợp với tình huống diễn biến mưa lũ cực đoan đã xảy ra, chưa cập nhật được theo các tình huống cực đoan “lũ chồng lũ, lũ đặc biệt lớn.”

Ngoài ra, phương án ứng phó thiên tai, cứu hộ, cứu nạn tại một số địa phương cũng còn hạn chế, lúng túng, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác ứng phó thiên tai, cứu hộ cứu nạn còn thiếu, nhất là với khu vực vùng sâu, vùng xa; kết nối, đảm bảo thông tin liên lạc để cập nhật tình hình thiên tai, thiệt hại và phục vụ công tác chỉ đạo, chỉ huy tại một số nơi còn chưa kịp thời.

Thực tế trên nói lên rằng “dự báo, cảnh báo là yếu tố sống còn.”

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp báo cáo công tác phòng, chống thiên tai năm 2025 và nhiệm vụ năm 2026. (Ảnh: Dương Giang/TTXVN)

Do đó, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thông tin dự báo cần phải kịp thời, chính xác, từ sớm và từ xa và mọi quyết định phải đặt tính mạng nhân dân lên trên hết: Với tinh thần lấy dân làm gốc, di dời, sơ tán dân là biện pháp hiệu quả nhất; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện theo phương châm “4 tại chỗ.”

Cập nhật phương án ứng phó chi tiết, diện rộng

Trước tình hình trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, thời gian tới các bộ, ngành, địa phương cần cập nhật phương án ứng phó chi tiết phòng, chống thiên tai; bổ sung kịch bản thiên tai lớn, trên diện rộng; kiểm tra công tác chuẩn bị hồ chứa, đê điều, hệ thống công trình thông tin liên lạc, lưới điện, y tế, giáo dục.

Một số nhiệm vụ trọng tâm tiếp theo được ông Hiệp đề cập là cần phải nâng cao chất lượng dự báo, cảnh báo thông qua việc mở rộng mạng lưới trạm khí tượng thủy văn, tăng cường mạng radar thời tiết; ứng dụng trí tuệ nhân tạo; xây dựng hệ thống hỗ trợ vận hành hồ chứa số hóa; thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; tháo gỡ rào cản nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới.

Cùng với đó, các địa phương cần tổ chức trực ban nghiêm túc, theo dõi sát thời tiết, thiên tai; chủ động tham mưu sớm để ứng phó, giảm thiệt hại; vận hành an toàn hồ chứa và hạ du; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị; tập huấn kỹ năng, trang bị phương tiện cho lực lượng xung kích cấp xã; hiện đại hóa thiết bị cứu hộ cứu nạn, đáp ứng tình huống thiên tai lớn trên biển, đất liền, nhất là vùng sâu, vùng xa, đảm bảo cứu nạn kịp thời; khắc phục hư hỏng công trình…

Về phía Bộ Công Thương, đại diện cơ quan này kiến nghị Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sớm sửa đổi, bổ sung và phê duyệt các quy trình vận hành liên hồ chứa đối với 11 lưu vực sông liên tỉnh để vận hành linh hoạt hồ chứa, sử dụng tối ưu nguồn nước; đồng thời khắc phục các vấn đề tồn tại, bất cập về thẩm quyền chỉ đạo trong các tình huống khẩn cấp, tình huống bất thường, vận hành đảm bảo an toàn cho công trình, thẩm quyền quyết định hạ mực nước thấp hơn mực nước trước lũ và thẩm quyền cho phép tích nước trên mực nước dâng bình thường...

Cùng với đó, đại diện Bộ Công Thương đề xuất tăng cường đầu tư, hiện đại hóa hệ thống quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn phục vụ cho công tác ứng phó thiên tai; hoàn thiện quy định pháp lý về vận hành hồ chứa theo thời gian thực theo quy định của Luật Tài nguyên nước; cập nhật, sửa đổi, bổ sung bản đồ ngập lụt hạ du các hồ chứa trên các lưu vực sông liên tỉnh...

Đối với các địa phương, ủy ban nhân dân các tỉnh cần tăng cường công tác quản lý hành lang bảo vệ an toàn đối với công trình điện lực, nhất là công trình lưới điện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm hành lang tuyến; tăng cường bảo vệ không gian thoát lũ trên các lưu vực sông, hành lang thoát lũ của các hồ chứa nước để đảm bảo khả năng tiêu thoát lũ; tăng cường đầu tư nâng cấp hệ thống bơm tưới tiêu thủy lợi trên các dòng sông để tận dụng tối đa nguồn nước do các hồ chứa xả xuống.

Đại diện Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng nhấn mạnh để tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác cứu trợ trong thời gian tới, uỷ ban đề nghị Trung ương Đảng, Chính phủ tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thiện cơ chế, chính sách về vận động, tiếp nhận, phân bổ và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tiễn./.

Theo Vietnam+