Thơm thảo sản vật dâng tiến Vua Hùng

Hội thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giầy được tổ chức tại Lễ hội Đền Hùng hàng năm, góp phần phục dựng nét đẹp văn hóa truyền thống, tôn vinh lao động nghề nông.

Trong tâm thức người Việt, bánh chưng, bánh giầy có vị trí đặc biệt, là sản vật không thể thiếu trong thờ cúng tổ tiên và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. 2 loại bánh này bắt nguồn từ sự tích Lang Liêu - con trai Vua Hùng thứ 6, đại diện cho giá trị văn hóa nông nghiệp lúa nước sâu sắc và sự gắn bó tình nghĩa vợ chồng. Tương truyền, sau khi dẹp xong giặc Ân, vua cha muốn tìm người tài kế vị bèn họp các con nhân dịp đầu Xuân và bảo rằng sẽ truyền ngôi cho con nào tìm được thức ăn ngon để bày cỗ có ý nghĩa nhất.

Nghe lời vua cha, các hoàng tử đi tìm của ngon, vật lạ ở khắp nơi, với hy vọng kế vị ngai vàng. Riêng người con trai thứ 18 của Hùng Vương là Tiết Liêu (còn gọi là Lang Liêu) được thần báo mộng chỉ dạy nên đã làm ra bánh chưng, bánh giầy dâng lên vua cha và được kế vị ngôi báu. Kể từ đó, bánh chưng vuông tượng trưng cho đất, bánh giầy tròn tượng trưng cho trời đã trở thành lễ vật đặc trưng dâng cúng tổ tiên.

Theo quan niệm dân gian, bánh giầy có hình tròn, thuộc hệ dương, tượng trưng cho bầu trời nên có màu trắng và không nhân. Còn bánh chưng có hình vuông, thuộc hệ âm, tượng trưng cho đất, hoa cỏ, cây cối nên màu xanh, bên trong có nhân thịt và đậu xanh. Sự đối lập giữa âm - dương, trời - đất, vuông - tròn nói lên đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, công ơn sinh thành, dưỡng dục lớn lao của cha mẹ, tình nghĩa vợ chồng thủy chung son sắt.

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, trong dòng chảy Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của người dân đất Việt, bánh chưng, bánh giầy trong truyền thuyết đã được cộng đồng trao truyền, gìn giữ và phát triển thành nghề làm bánh chưng, bánh giầy như ngày nay, gắn với câu chuyện về lòng hiếu thảo của Hoàng tử Lang Liêu. Hàng năm, tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng, các đoàn đại biểu và nghệ nhân dâng 18 cặp bánh chưng, bánh giầy lên các Vua Hùng. Con số 18 tượng trưng cho 18 đời Vua Hùng đã có công dựng nước.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Ảnh - chủ cơ sở gói bánh chưng Chính Ảnh, làng Cát Trù - xã Hùng Việt cho biết: Để làm bánh chưng chuẩn tiến Vua, bánh phải có hình thức đẹp, vuông thành sắc cạnh, màu sắc tươi tắn, gạo rền, thơm hương. Bí quyết làm ra những chiếc bánh chưng ngon, chuẩn vị truyền thống là quá trình tích lũy kinh nghiệm lâu đời, trong đó khâu lựa chọn và chuẩn bị nguyên liệu là quan trọng nhất.

Các làng nghề duy trì làm bánh giầy theo cách truyền thống, lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo chia sẻ của các hộ làm nghề truyền thống sở hữu thương hiệu “Bánh chưng Hùng Lô” - phường Vân Phú, gạo nếp là nguyên liệu chính của bánh được chọn mua kỹ lưỡng, thường là gạo nếp cái hoa vàng; thịt lợn ba chỉ tươi ngon, đỗ xanh mẩy hạt, nguyên vỏ được ngâm và đãi vỏ mới giữ được mùi thơm. Làng nghề hiện thu hút 30 hộ làm nghề quanh năm, cung ứng sản phẩm phục vụ các lễ hội và hoạt động du lịch của tỉnh.

Nổi tiếng với nghề làm bánh giầy, các nghệ nhân làng nghề Mộ Chu Hạ - phường Thanh Miếu duy trì giã bằng cối đá, chày tre tạo nét đẹp văn hóa và cũng là bí quyết làm bánh trắng dẻo, thơm ngon. Nghệ nhân Đỗ Quang Lê cho biết: Vào tháng Giêng và dịp Giỗ Tổ Hùng Vương hàng năm, trong làng lại tổ chức hội thi giã bánh giầy để ôn lại truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, đồng thời chuẩn bị những chiếc bánh giầy mang hương vị truyền thống dâng cúng tổ tiên.

Dâng tiến bánh chưng, bánh giầy là cách con cháu Lạc Hồng tri ân các Vua Hùng đã có công dựng nước. Trong dịp này, tỉnh tổ chức hội thi gói, nấu bánh chưng và giã bánh giầy tại không gian Trung tâm lễ hội - Khu di tích lịch sử Đền Hùng nhằm tái hiện nét đẹp văn hóa, tôn vinh lao động nghề nông. Phong tục được gìn giữ đã góp phần khơi dậy niềm tự hào về truyền thống lịch sử dân tộc, giáo dục con cháu về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”; thể hiện trân trọng thành quả và sự sáng tạo trong lao động của Nhân dân; góp phần quảng bá di sản văn hóa dân tộc, giới thiệu ẩm thực đặc sắc của vùng Đất Tổ đến du khách trong và ngoài nước.

Theo Báo Phú Thọ