Thu hút người học chương trình tài năng STEM

Cuối tháng 4 vừa qua, Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ký ban hành Quyết định số 995 phê duyệt danh sách các chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng thuộc các lĩnh vực STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) tham gia Đề án Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025 - 2035 và định hướng tới năm 2045. Danh sách này gồm 90 chương trình kỹ sư, thạc sĩ tài năng, với 23 cơ sở giáo dục ĐH tham gia đào tạo. Đến đầu tháng 6, Bộ đã có công văn hướng dẫn triển khai thực hiện.

Đây được xem là bước đi cần thiết để đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao lĩnh vực STEM, đặc biệt là các ngành công nghệ cốt lõi, công nghệ chiến lược như khoa học vật liệu, khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, robot và tự động hóa, vi mạch bán dẫn... phục vụ chiến lược phát triển đất nước.

Có 23 cơ sở giáo dục ĐH tham gia đào tạo các chương trình kỹ sư tài năng, thạc sĩ tài năng lĩnh vực STEM

Chương trình đào tạo có gì khác biệt ?

Trong danh sách, ĐH Công nghiệp Hà Nội (HaUI) được Bộ GD-ĐT giao đào tạo 3 ngành kỹ sư tài năng gồm khoa học máy tính, kỹ thuật cơ khí, kỹ thuật điện và 3 chương trình thạc sĩ tài năng gồm kỹ thuật điện tử (chuyên sâu thiết kế vi mạch bán dẫn), kỹ thuật cơ khí và kỹ thuật cơ điện tử.

Tiến sĩ Thân Thanh Sơn, Trưởng ban Đào tạo HaUI, cho biết các chương trình tài năng tại trường được thiết kế theo các tiêu chuẩn khắt khe dựa trên Quyết định 2627 của Bộ GD-ĐT về việc ban hành Chuẩn chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng thuộc các lĩnh vực STEM.

"Thời lượng và khối lượng học tập của chương trình kỹ sư tài năng tối thiểu 180 tín chỉ (tương đương bậc 7), chương trình thạc sĩ tối thiểu 60 tín chỉ với hàm lượng học thuật và thực hành chuyên sâu tại phòng thí nghiệm cao. Chúng tôi xây dựng theo định hướng đào tạo sâu về khả năng nghiên cứu, sáng tạo và thích ứng nhanh với các công nghệ lõi như chíp bán dẫn, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số", tiến sĩ Sơn thông tin.

Trong khi đó, Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM) được giao đào tạo 3 chương trình thạc sĩ gồm hóa học, vật lý nguyên tử và vật lý kỹ thuật. GS-TS Nguyễn Trung Nhân, Phó hiệu trưởng nhà trường, cho hay: "Chương trình đào tạo thạc sĩ tài năng ngành vật lý nguyên tử và hạt nhân, vật lý kỹ thuật được xây dựng theo quy định ở phương thức nghiên cứu, nghĩa là học viên cao học sẽ có tối thiểu một công bố thuộc danh mục Web of Science/Scopus".

Đối với Trường ĐH Mở TP.HCM, GS-TS Nguyễn Minh Hà, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng điểm khác biệt cốt lõi của 4 chương trình tài năng tại trường so với chương trình chuẩn/đại trà là định hướng tiếp cận chuẩn quốc tế (tham chiếu tiêu chuẩn ABET) gắn với thực tiễn và phát triển tối đa thiên hướng cá nhân.

Người học được tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh

Theo PGS-TS Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Nha Trang, sinh viên chương trình tài năng các ngành STEM tại trường được đào tạo sâu hơn, sớm hơn khi ngay từ năm nhất đã được tiếp cận các học phần nâng cao, tham gia nghiên cứu khoa học, học tập theo dự án thực tế, tăng cường ngoại ngữ, kỹ năng số và có cơ hội tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh, các chương trình trao đổi quốc tế.

ĐH Công nghiệp Hà Nội thực hiện mô hình đào tạo cá thể hóa, học viên và sinh viên cũng sẽ tham gia trực tiếp vào các nhóm nghiên cứu mạnh, nghiên cứu tiềm năng; các dự án/đề tài dài hạn của nhà trường cùng doanh nghiệp ngay từ năm đầu, dưới sự dẫn dắt theo mô hình 1 giảng viên kèm 1-3 học viên/sinh viên.

Theo GS-TS Nguyễn Trung Nhân, học viên tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM sẽ được tham gia trực tiếp vào các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm và các đề tài nghiên cứu đang triển khai của giảng viên hướng dẫn sản phẩm công bố khoa học trước khi tốt nghiệp.

chương trình kỹ sư tài năng STEM ở các trường xét chọn từ những thí sinh đạt giải học sinh giỏi quốc gia, hoặc những sinh viên có điểm đầu vào xuất sắc nhất trong các tổ hợp môn toán, lý, hóa, Anh

Thách thức trong tuyển sinh và đào tạo

Lãnh đạo các trường ĐH nhìn nhận việc tuyển sinh và đào tạo chương trình tài năng để có thể cung cấp nhân lực chất lượng cao tương xứng với tên gọi "tài năng", không phải dễ dàng.

Tiến sĩ Thân Thanh Sơn nhận định: "Việc thu hút các học sinh, sinh viên xuất sắc nhất, đặc biệt là trong các ngành khoa học cơ bản hay công nghệ số đòi hỏi tư duy cao luôn gặp sự cạnh tranh gay gắt từ xu hướng du học hoặc các ngành kinh tế có bộ nhận diện "hút tiền" nhanh hơn trước mắt".

PGS-TS Tô Văn Phương cũng chỉ ra khó khăn và thách thức không nhỏ khi tuyển sinh các chương trình tài năng nói trên tại Trường ĐH Nha Trang. Đó là nhiều học sinh giỏi vẫn có xu hướng tập trung vào một số ngành "hot", kinh tế và kinh doanh hoặc các trường ĐH lớn tại Hà Nội và TP.HCM.

Còn PGS-TS Nguyễn Minh Hà chia sẻ: "Chương trình hướng đến nhóm học sinh có thành tích học tập xuất sắc và năng lực nổi trội trên phạm vi cả nước, trong khi số lượng thí sinh đáp ứng đồng thời yêu cầu về năng lực STEM, ngoại ngữ và định hướng nghiên cứu không nhiều. Chưa kể trường cũng phải cạnh tranh với nhiều trường ĐH lớn trong thu hút người học tài năng".

Tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, theo GS-TS Nguyễn Trung Nhân, chương trình thạc sĩ tài năng ngành vật lý kỹ thuật có đối tượng tuyển sinh rộng, từ nhiều ngành liên quan như vật lý, vật lý kỹ thuật, khoa học vật liệu, điện tử, điện tử - viễn thông... Tuy nhiên, việc dự án điện hạt nhân tạm dừng năm 2016 rồi tái khởi động năm 2024 đã tạo tâm lý chờ đợi, "nghe ngóng" của người học. Trong khi đó, ngành hóa học còn hạn chế nguồn tuyển sinh đáp ứng các yêu cầu cao của chương trình, đặc biệt về năng lực ngoại ngữ và tiềm năng nghiên cứu khoa học của học viên.

Về đào tạo, các chương trình tài năng đòi hỏi mức đầu tư cao hơn đáng kể so với chương trình thông thường, đặc biệt về đội ngũ nhân sự và hạ tầng công nghệ. Theo quy định, tối thiểu 80% giảng viên tham gia giảng dạy phải có trình độ tiến sĩ; riêng đội ngũ cơ hữu chủ trì chương trình phải có ít nhất 9 tiến sĩ và 2 phó giáo sư thuộc chuyên môn STEM, đồng thời có sự tham gia của giảng viên quốc tế.

Do đó, ông Hà cho biết: "Xây dựng và duy trì đội ngũ đáp ứng các tiêu chuẩn này là bài toán rất thách thức, đòi hỏi chiến lược phát triển nhân sự dài hạn và nguồn lực tài chính đáng kể. Chương trình còn yêu cầu đầu tư các phòng thí nghiệm chuyên sâu cùng với các nền tảng học tập thông minh tích hợp trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ cá thể hóa quá trình học tập. Việc tổ chức lớp học quy mô nhỏ, triển khai các phương pháp giảng dạy tiên tiến, bảo đảm thời lượng thực tập doanh nghiệp, gắn kết hoạt động đào tạo với nghiên cứu và đổi mới sáng tạo đều đòi hỏi nguồn lực lớn và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và các đối tác".

Thêm một thách thức không nhỏ khi chương trình yêu cầu tối thiểu 75% người học phải hoàn thành và tốt nghiệp đúng hạn với chuẩn đầu ra khá cao, nếu không đạt tỷ lệ này thì cơ sở đào tạo không được tiếp tục tuyển sinh khóa tiếp theo. Chưa kể sinh viên còn phải duy trì kết quả học tập từ mức khá trở lên để không bị sàng lọc khỏi chương trình. Đây là áp lực lớn cho cả người dạy lẫn người học. Đặc biệt là đối với các ngành STEM có khối lượng học tập nặng, lên tới 180 tín chỉ (chương trình kỹ sư thông thường là 150 tín chỉ).

Theo Báo Thanh Niên