TỪ TRANG BÁO ĐẾN CUỘC SỐNG - Bài 3: Hành trình phía sau giải thưởng

Nhà báo Phạm Gia Khánh trong một lần tác nghiệp. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Từ những chuyến đi đến bục vinh danh

Đầu tháng 6/2026, nhà báo Đỗ Hương Giang - Phó trưởng Phòng Báo in và Báo Điện tử - Nội dung số, Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang nhận tin loạt phóng sự “Cán bộ, đảng viên với mạng xã hội” đoạt giải ba Giải Báo chí khu vực Nam Bộ. Niềm vui đến nhanh, nhưng điều chị nhớ nhất lại không phải khoảnh khắc được xướng tên mà là những chuyến đi cơ sở và quá trình lao động phía sau tác phẩm. Chị Giang chia sẻ: “Với tôi, giải thưởng là niềm vui nghề nghiệp, nhưng điều quan trọng hơn là hành trình đi và lắng nghe để mỗi tác phẩm thực sự bước ra từ đời sống”.

Trong gần 2 thập niên làm nghề, chị Giang có nhiều tác phẩm đoạt giải báo chí cấp tỉnh và khu vực. Theo chị, phía sau mỗi giải thưởng là quá trình đầu tư nghiêm túc, sự kiên trì bám sát thực tiễn cùng sự định hướng, góp ý của lãnh đạo cơ quan trong cách tiếp cận vấn đề và lựa chọn góc nhìn phù hợp. Có những loạt bài chị dành cả tuần rong ruổi qua nhiều địa phương để gặp nhân vật, thu thập tư liệu, kiểm chứng thông tin. Ban ngày làm công tác biên tập, ban đêm chị tranh thủ viết bài. Một tác phẩm dài kỳ thường được sửa đi sửa lại nhiều lần, thậm chí thay đổi hoàn toàn cách thể hiện nếu chưa thật sự hài lòng. “Việc sửa bài không chỉ là hoàn thiện câu chữ mà còn là quá trình suy ngẫm, cân nhắc để tác phẩm phản ánh đúng bản chất vấn đề và tạo sức thuyết phục đối với bạn đọc”, chị Giang nói.

Với loạt bài “Cán bộ, đảng viên với mạng xã hội”, hành trình ấy cũng không ngoại lệ. Dù không phải đề tài mới, nhưng trước tác động ngày càng sâu rộng của mạng xã hội đến đời sống chính trị, xã hội, chị Giang chọn tiếp cận từ thực tiễn thay vì lý thuyết. Từ nhiều chuyến đi cơ sở, gặp gỡ cán bộ, đảng viên ở các vị trí công tác khác nhau, chị ghi nhận những góc nhìn đa chiều về cách ứng xử, phát ngôn và trách nhiệm của cán bộ trên không gian mạng. Những câu chuyện riêng lẻ dần ghép thành bức tranh rộng hơn về một vấn đề đang được xã hội quan tâm.

Nghề báo không có một công thức chung để tạo nên tác phẩm hay. Mỗi đề tài đòi hỏi một cách tiếp cận riêng, nhưng đều cần sự dấn thân vào thực tiễn. Với nhà báo Đặng Bích Linh - Phóng viên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang, hành trình ấy gắn với những cánh đồng, vuông tôm và các vùng sản xuất nông nghiệp trải dài khắp quê hương An Giang. Nhiều năm gắn bó với lĩnh vực nông nghiệp, chị có nhiều tác phẩm được ghi nhận tại các giải báo chí. Nhưng cũng như nhiều đồng nghiệp khác, điều đọng lại sau mỗi giải thưởng không chỉ là tấm bằng khen, giấy khen mà còn là những câu chuyện đời sống được chắt lọc từ thực tiễn. Bởi vậy, khi nhận giải nhất Giải Báo chí tỉnh Kiên Giang năm 2019 với loạt bài “Kiên Giang trên đường phát triển - Góc nhìn từ nông nghiệp”, điều chị Linh nhớ nhiều hơn cả vẫn là những chuyến đi cơ sở.

Những chuyến đi thực tế đã đưa chị Linh đến nhiều vùng sản xuất trọng điểm của tỉnh. Có những buổi sáng theo chân nông dân ra đồng từ sớm, có những giờ đứng giữa nắng gió ven biển bên những vuông tôm rộng lớn để lắng nghe câu chuyện mưu sinh của người dân. “Người ta thường nói đến sự phát triển bằng những công trình lớn hay những chỉ tiêu kinh tế. Còn tôi muốn nhìn sự phát triển từ những thửa ruộng, vuông tôm và từ chính cuộc sống của người dân”, chị Linh chia sẻ.

Trong số những người từng gặp trên hành trình ấy, chị Linh vẫn nhớ một nông dân ở vùng ven biển. Đứng giữa vuông tôm rộng mênh mông, anh vừa chỉ về những ao nuôi đang cho thu nhập ổn định, vừa kể về những mùa vụ thất bại vì dịch bệnh và giá cả lao dốc. Trước lúc chia tay, anh cười hiền: “Làm nông bây giờ phải học suốt đời, không học là thua”. Câu nói mộc mạc ấy theo chị Linh suốt quá trình hoàn thiện tác phẩm. “Giá trị của một tác phẩm không nằm ở giải thưởng mà nằm ở việc nó có chạm được đến người đọc hay không”, chị Linh nói.

10 năm nuôi một đề tài

Một buổi chiều tại Nhà mồ Ba Chúc, người phụ nữ tóc đã bạc lặng lẽ đứng rất lâu trước những di vật còn sót lại sau cuộc thảm sát của Polpot tại Ba Chúc năm 1978, làm 3.157 người dân thiệt mạng. Bên cạnh bà là người con trai sinh ra sau chiến tranh, lặng im nghe mẹ kể lại những ký ức chưa bao giờ nguôi ngoai. Khoảnh khắc này xuất hiện trong loạt bài “40 năm ấy - biết bao nhiêu tình!” của nhà báo Phạm Gia Khánh. Loạt bài này đoạt giải C Giải Báo chí quốc gia lần thứ XIII. Nhìn bề ngoài, đó là 5 kỳ báo được thực hiện trong hơn 10 ngày. Nhưng thực chất, tác phẩm được “thai nghén” suốt gần 10 năm kể từ lần đầu tiên người phóng viên trẻ đặt chân đến Ba Chúc - vùng đất từng hứng chịu nhiều đau thương trong cuộc chiến bảo vệ biên giới Tây Nam.

Những lần đặt chân đến đây đầu tiên, chị Khánh chỉ mang về những ghi chép còn rời rạc. Khi ấy, những ký ức chiến tranh vẫn là câu chuyện khá xa với chị. Thế nhưng qua mỗi lần trở lại, quá khứ đau thương dần hiện lên rõ hơn trong lời kể của các nhân chứng, trong những trang tư liệu cũ và trong sự hồi sinh của vùng đất từng oằn mình vì mất mát.

Chị Khánh nhớ những lần ngồi hàng giờ bên ông Bùi Văn Lê và bà Võ Thị Ngọc Châu để nghe kể về những ngày tháng kinh hoàng năm 1978. Điều khiến chị day dứt không phải những giọt nước mắt, mà là sự bình thản trong lời kể của những người đã đi qua mất mát. Gần nửa thế kỷ trôi qua, ký ức đau thương vẫn còn đó, nhưng nước mắt dường như đã cạn. “Hết nước mắt để khóc rồi”, ông Lê từng nói. Câu nói ngắn ngủi ấy theo chị suốt nhiều năm, trở thành một trong những ám ảnh lớn nhất trong khoảng thời gian theo đuổi đề tài.

Những chuyến trở lại Ba Chúc không chỉ để thu thập tư liệu mà còn là hành trình đi tìm chiều sâu của câu chuyện. Nhiều đêm, chị ngồi giữa chồng tài liệu, đối chiếu từng mốc thời gian, từng lời kể của nhân chứng. Có những đoạn viết rồi xóa, viết lại rồi lại sửa vì cảm thấy câu chữ chưa đủ sức chuyên chở những gì mình đã chứng kiến. “Có những đề tài không thể viết ngay. Mình phải chờ đủ tư liệu, đủ trải nghiệm và đôi khi là đủ độ chín nghề nghiệp để kể lại câu chuyện một cách trọn vẹn hơn”, chị Khánh chia sẻ. Đến cuối năm 2018, khi những mảnh ghép được tích lũy suốt gần 10 năm dần hoàn chỉnh, loạt bài mới thực sự thành hình và cho kết quả ngọt ngào.

17 năm cầm bút, nhà báo Phạm Gia Khánh có nhiều tác phẩm được vinh danh tại các giải báo chí. Nhưng khi nhắc đến loạt bài về Ba Chúc, điều chị nhớ nhất không phải ngày được xướng tên nhận giải, mà là những nhân chứng đã tin tưởng kể lại câu chuyện của họ cho thế hệ hôm nay. Với chị Khánh, giải thưởng chỉ là một sự ghi nhận đáng quý. Điều quan trọng hơn là những câu chuyện của nhân chứng vẫn tiếp tục được kể lại, những bài học lịch sử vẫn được nhắc nhớ và những mất mát của một vùng đất từng chìm trong biển máu không bị lãng quên theo thời gian.

Thực tiễn là điểm tựa của tác phẩm

Nhìn lại những tác phẩm báo chí đạt giải của đội ngũ người làm báo An Giang những năm qua, nhà báo Đoàn Hồng Phúc - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam tỉnh cho rằng, nhiều tác phẩm đã tạo được dấu ấn ở các giải báo chí khu vực và quốc gia nhờ lựa chọn đúng vấn đề, có chiều sâu và sức lan tỏa. “Điểm nổi bật của các tác phẩm đạt giải là bám sát hơi thở cuộc sống. Từ thực tiễn sinh động của địa phương, các tác giả phản ánh những vấn đề đang đặt ra và góp phần đưa các chủ trương, nghị quyết của Đảng đi vào cuộc sống”, ông Phúc nhận xét.

Nhận định ấy cũng là điều nhà báo Đỗ Hương Giang đúc kết sau nhiều năm gắn bó với nghề. Theo chị Giang, đời sống luôn nhiều chiều hơn những báo cáo hay con số thống kê. Vì vậy, người làm báo muốn tiếp cận đúng bản chất vấn đề phải kiên trì đi thực tế, lắng nghe từ nhiều góc nhìn và sẵn sàng trở lại hiện trường khi cần thiết. “Một tác phẩm có giá trị không chỉ cung cấp thông tin chính xác mà còn phải có chiều sâu, lan tỏa những giá trị tích cực và để lại dấu ấn trong lòng bạn đọc”, chị Giang nói.

Ít ngày sau lễ trao giải, những tấm giấy khen và kỷ niệm chương lại được cất vào góc quen thuộc trong tủ lưu niệm. Cánh cửa khép lại, nhưng hành trình của chị Giang và nhiều người làm báo vẫn tiếp tục. Ngoài kia, cuộc sống vẫn đang chuyển động với những vùng đất chưa kịp đi tới, những phận người cần được lắng nghe và những câu chuyện đang chờ được kể bằng cái nhìn trung thực, trách nhiệm.

(Còn tiếp)

TÚ MINH - BẢO TRÂN