Xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất cho nông nghiệp

Từ truy xuất phân tán đến nền tảng dữ liệu quốc gia

Sau nhiều năm triển khai truy xuất nguồn gốc theo từng địa phương, ngành hàng hoặc đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường nhập khẩu, việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào vận hành đánh dấu bước chuyển từ cách làm phân tán sang một nền tảng dữ liệu thống nhất trên phạm vi quốc gia.

Không chỉ là một hệ thống công nghệ mới, đây còn là "hạ tầng mềm" quan trọng của ngành nông nghiệp trong bối cảnh các thị trường lớn như Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản ngày càng siết chặt các quy định về minh bạch chuỗi cung ứng, an toàn thực phẩm và trách nhiệm của nhà sản xuất.

Thực tế cho thấy, nhiều lô hàng nông sản gặp khó khăn trong xuất khẩu không phải do chất lượng sản phẩm mà vì thiếu dữ liệu chứng minh nguồn gốc, vùng trồng, cơ sở đóng gói hoặc không đáp ứng yêu cầu truy xuất khi đối tác nhập khẩu kiểm tra. Hệ thống dữ liệu thống nhất được kỳ vọng sẽ khắc phục điểm nghẽn này, đồng thời tạo nền tảng kết nối giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc.

Hệ thống được xây dựng theo kiến trúc mở, tích hợp công nghệ chuỗi khối (blockchain), ký số điện tử, định danh sản phẩm theo tiêu chuẩn GS1 và mã QR GS1 Digital Link. Người dân có thể tra cứu thông tin sản phẩm; doanh nghiệp và cơ quan quản lý sử dụng nền tảng để quản trị dữ liệu, theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất, chế biến, lưu thông và tiêu thụ.

Theo kết quả kiểm thử, hệ thống có khả năng đáp ứng khoảng 1.000 lượt tra cứu mỗi giây, 30 nghìn người quét tem truy xuất đồng thời, hơn 85 triệu lượt quét mỗi ngày và xử lý khoảng 50 bản tin dữ liệu dung lượng 2 MB/giây, tạo tiền đề mở rộng triển khai trên quy mô toàn quốc.

Sau sáu tháng thí điểm, hệ thống đã tích hợp dữ liệu của hơn 18.500 sản phẩm thuộc 181 nhóm hàng từ 170 doanh nghiệp tại 24 trong tổng số 34 tỉnh, thành phố. Đối với mặt hàng sầu riêng, đã có 16 doanh nghiệp tham gia thí điểm và 6 container được xuất khẩu thành công sang thị trường Trung Quốc thông qua dữ liệu truy xuất điện tử toàn trình.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, truy xuất nguồn gốc không còn là yêu cầu riêng của một số ngành hàng mà đã trở thành xu thế tất yếu trong quản lý chất lượng và phát triển thị trường. Muốn xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, Việt Nam cần đồng thời xây dựng thương hiệu nông sản và minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất thông qua truy xuất nguồn gốc.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các cơ quan quản lý không biến truy xuất nguồn gốc thành một thủ tục hành chính mới, mà phải coi đây là công cụ hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao chất lượng, giảm chi phí và mở rộng thị trường.

Minh bạch dữ liệu, nâng cao sức cạnh tranh nông sản Việt

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc đưa hệ thống vào vận hành sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất chuẩn hóa dữ liệu, nâng cao giá trị sản phẩm; đồng thời tăng cường năng lực quản lý nhà nước trong giám sát, cảnh báo, truy xuất và xử lý các vấn đề về chất lượng, an toàn thực phẩm.

Bên cạnh đó, hệ thống tạo nền tảng để các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ sản xuất từng bước chuẩn hóa, cập nhật và chia sẻ dữ liệu về vùng trồng, cơ sở sản xuất, cơ sở đóng gói, chế biến, phân phối và tiêu thụ nông sản, hướng tới hình thành hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp thống nhất phục vụ chuyển đổi số và phát triển kinh tế số nông nghiệp.

Là một trong những doanh nghiệp đầu tiên kết nối với hệ thống, bà Đỗ Thị Thu Nga, Giám đốc Pháp chế và Đối ngoại Công ty cổ phần Masan MEATLife cho biết doanh nghiệp đã hoàn thành kết nối dữ liệu truy xuất đối với sản phẩm thịt gà và đang tiếp tục triển khai đối với các dòng thịt mát. Theo bà Nga, việc áp dụng một chuẩn truy xuất thống nhất giúp giảm tình trạng mỗi địa phương, mỗi thị trường sử dụng một nền tảng khác nhau, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và năng lực cạnh tranh.

Đại diện đơn vị phát triển hệ thống, ông Tô Nguyễn Thành, Công ty cổ phần Technology Convergence Corporation (Netacom), cho biết sau sáu tháng triển khai, nền tảng đã kết nối với 8 nhà cung cấp phần mềm truy xuất nguồn gốc, 16 doanh nghiệp xuất khẩu cùng nhiều doanh nghiệp lớn; đồng thời liên thông với các địa phương như Hà Nội, Thái Nguyên, Hưng Yên, Quảng Ninh và Đắk Lắk.

Theo ông Thành, hệ thống được thiết kế để phục vụ khoảng 200 nghìn doanh nghiệp, 9 triệu hộ nông dân và hợp tác xã; có khả năng lưu trữ khoảng 1,5 tỷ sản phẩm mỗi năm và xử lý khoảng 7,7 tỷ lượt quét truy xuất.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và các đơn vị công nghệ để mở rộng phạm vi triển khai, ưu tiên các nhóm nông, lâm, thủy sản chủ lực, sản phẩm xuất khẩu và những mặt hàng có yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và minh bạch nguồn gốc.

Việc đưa Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vào vận hành từ ngày 1/7/2026 được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng dữ liệu dùng chung của toàn ngành, thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời góp phần xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, minh bạch, bền vững và nâng cao vị thế nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.