Xây “hạ tầng phát thải thấp” cho ngành trồng trọt: 22 địa phương đã sẵn sàng

Triển khai Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050,” trong năm 2026, ngành nông nghiệp sẽ hoàn thiện quy trình canh tác giảm phát thải và hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định các giải pháp giảm phát thải) đối với cây lúa trên phạm vi toàn quốc, đồng thời triển khai xây dựng quy trình cho ngô, càphê, sầu riêng.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện 22 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch hành động triển khai đề án.

Từ áp lực thị trường đến yêu cầu tái cấu trúc

Theo thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiều năm qua, lợi thế cạnh tranh lớn nhất của nông sản nằm ở giá thành và sản lượng. Tuy nhiên, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng nâng cao tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu minh bạch phát thải carbon trong toàn bộ chuỗi sản xuất, giảm phát thải không còn đơn thuần là câu chuyện môi trường, mà trở thành điều kiện để nông sản duy trì khả năng cạnh tranh.

Trước yêu cầu đó, giai đoạn 2026-2030, ngành nông nghiệp dự kiến sẽ từng bước xây dựng bộ tiêu chí và định hướng phát triển nhãn hiệu “nông sản phát thải thấp Việt Nam” đối với các ngành hàng như lúa gạo, càphê, rau quả và chè. Đồng thời, các vùng nguyên liệu sẽ được gắn với truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu phát thải và tiêu chuẩn xuất khẩu xanh.

Trong đó, đối với lĩnh vực lúa gạo, kế hoạch xác định định hướng mở rộng các mô hình tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý rơm rạ, giảm lượng giống gieo sạ và tối ưu sử dụng phân bón gắn với Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Với càphê, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết ngành nông nghiệp định hướng phát triển mô hình càphê tuần hoàn, tưới tiết kiệm, sử dụng phân hữu cơ, tái sử dụng phụ phẩm và phục hồi sức khỏe đất tại Tây Nguyên và Sơn La. Một số vùng sẽ được thí điểm xây dựng thành vùng càphê phát thải thấp gắn với truy xuất nguồn gốc và xuất khẩu bền vững.

Đối với sầu riêng, thanh long, xoài, bưởi, chanh dây sẽ được xây dựng mô hình giảm phát thải thông qua quản lý nước tưới, sử dụng phân bón hữu cơ, xử lý phụ phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường nhập khẩu.

Điểm đáng chú ý là định hướng “giảm phát thải” lần này được gắn trực tiếp với hiệu quả kinh tế thay vì chỉ dừng ở mục tiêu môi trường.

Theo định hướng của đề án, mục tiêu trước mắt đến năm 2030 là nâng cao nhận thức của người dân và doanh nghiệp về canh tác giảm phát thải, giảm chi phí đầu vào, tăng lợi nhuận cho nông dân và xây dựng sản phẩm gắn với nhãn hiệu “giảm phát thải.” Cùng với đó là phải đo đếm được lượng phát thải giảm để phục vụ kiểm kê quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, trọng tâm hiện nay chưa phải bán tín chỉ carbon hay tham gia thị trường carbon quốc tế, bởi đây vẫn là quá trình phức tạp và cần nhiều năm để hoàn thiện cơ chế. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu phát triển xanh, ông Trung cho rằng ưu tiên lớn nhất hiện nay là cần hình thành quy trình sản xuất mới giúp nông sản đáp ứng yêu cầu của thị trường trong tương lai.

22 địa phương đã ban hành kế hoạch hành động

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhiệm vụ quan trọng của đề án là xây dựng hệ thống MRV - đo đếm, báo cáo và thẩm định phát thải khí nhà kính trong trồng trọt.

Do đó, trong năm 2026, ngành sẽ hoàn thiện quy trình canh tác giảm phát thải và hệ thống MRV đối với cây lúa trên phạm vi toàn quốc; triển khai xây dựng quy trình cho các cây trồng chủ lực khác như ngô, càphê, sầu riêng.

Ngoài ra, từ nay đến năm 2030, ngành trồng trọt cũng xác định triển khai 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là hình thành các vùng sản xuất phát thải thấp theo từng ngành hàng và vùng sinh thái.

Sầu riêng xuất khẩu được tập kết tại một vựa trái cây . (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, nếu không có hệ thống đo đếm chuẩn hóa, rất khó xác nhận sản phẩm “phát thải thấp” đồng thời cũng rất khó tiếp cận các thị trường yêu cầu minh bạch dữ liệu. Do đó, đến năm 2030, ngành sẽ xây dựng hệ thống MRV đồng bộ từ trung ương tới địa phương, chuẩn hóa phương pháp đo đếm phát thải cho từng nhóm cây trồng, đồng thời thí điểm các nền tảng số trong quản lý dữ liệu phát thải.

Ngoài khung kỹ thuật, Đề án “Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050” cũng được triển khai thông qua các mô hình cụ thể tại địa phương thay vì chỉ dừng ở định hướng chính sách.

Bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết hiện đã có 22 tỉnh, thành phố ban hành Kế hoạch hành động cấp tỉnh; nhiều tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, địa phương đã đăng ký tham gia triển khai các chương trình, mô hình sản xuất giảm phát thải; nhiều nhiệm vụ trọng tâm về quy trình kỹ thuật; hệ thống MRV cũng đang được khẩn trương triển khai.

Đơn cử như tại Quảng Trị, mô hình lúa giảm phát thải đã được triển khai tại 13 xã với tổng diện tích hơn 6.000 ha. Trong khi đó, Hưng Yên dự kiến triển khai 3.000 ha lúa áp dụng mô hình tưới ngập khô xen kẽ và lắp thiết bị đo đếm phát thải trong năm 2026. Thành phố Huế cũng đang xây dựng mô hình “3 giảm 3 tăng,” quản lý nước và xử lý rơm rạ theo hướng phát thải thấp.

Chia sẻ thêm về thị trường tín chỉ carbon đối với ngành trồng trọt, ông Nguyễn Như Cường, nguyên Cục trưởng Cục Trồng trọt, cho rằng việc tham gia thị trường tự nguyện hiện còn khó khăn do chi phí cao và quy trình phức tạp, trong khi sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam chủ yếu quy mô nhỏ lẻ. Vì vậy, cần tính toán kỹ hiệu quả kinh tế thay vì chạy theo xu hướng.

Cũng theo ông Cường, trong trường hợp chưa đủ điều kiện tham gia thị trường carbon, việc giảm phát thải vẫn có ý nghĩa quan trọng khi đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia (NDC), từ đó tạo cơ sở để Nhà nước có chính sách hỗ trợ ngược lại cho ngành nông nghiệp.

Thứ trưởng Hoàng Trung cũng nhấn mạnh sản xuất trồng trọt giảm phát thải không chỉ nhằm bảo vệ môi trường mà còn là yêu cầu tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế.

Về dài hạn, ông Trung cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, xây dựng bộ tiêu chí canh tác giảm phát thải, phát triển nhãn hiệu cho sản phẩm nông nghiệp phát thải thấp và hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn gắn với chuỗi giá trị và hệ thống dữ liệu phát thải đồng bộ. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để ngành từng bước tham gia thị trường carbon và các cơ chế giao dịch tín chỉ carbon trong tương lai./.

​