Bên gốc mai vàng ngày xuân

Người dân xã Mỹ Hòa Hưng cắt mai nhánh mang sang chợ Long Xuyên bán. Ảnh: THÀNH CHINH

Tự bao đời nay, mai đã trở thành biểu tượng của mùa xuân. Ngày xuân phương Nam nắng ấm, gió hanh không thể thiếu hoa mai vàng bừng nở. Chính vì vậy, không chỉ riêng tôi mà với nhiều bè bạn thế hệ 8X, bên gốc mai vàng ngày xuân luôn có nhiều kỷ niệm. Giao thừa năm nào cũng vậy, khi đã bày mâm ngũ quả ra trước hiên nhà khấn vái xong, ông tôi pha bình trà nóng ra ngồi bên gốc mai già, ngắm những nụ hoa đang dần bung cánh. Hớp từng ngụm trà sánh đặc, ông tôi gật gù chiêm nghiệm, rồi khề khà bảo ban sấp nhỏ một vài điều hay lẽ phải.

Những năm đó, tôi còn quá nhỏ không hiểu được hết những lời ông dạy nhưng vẫn cảm nhận được rằng cây mai như một người bạn già tri kỉ của ông vậy. Cây mai của nhà tôi khi đó vào mỗi dịp Tết hoa nở thành từng chùm, vàng rực, ai đi ngang cũng trầm trồ ngợi khen.

Rồi mấy năm sau, khi ông lâm bệnh nặng, nhà tôi rơi vào cơn thắt ngặt, ba tôi tính tới chuyện bán đi cây mai để có thêm tiền xoay xở. Đến lúc người ta lại bứng gốc mai, ông biết được ngăn cản, quyết giữ lại cây mai. Nhưng vì mai đã bị bứng động gốc nên Tết năm đó những nụ hoa không còn hé nở, mầm lá xanh non cũng dần tàn theo thời gian. Ông bệnh nặng rồi ra đi, gốc mai vàng từ đó héo úa dần, rồi cũng không còn nữa…

Qua bao thăng trầm, anh em chúng tôi ngày một lớn, nhà tôi chỉ còn giữ lại duy nhất một gốc mai, Tết năm nào cũng rộ vàng. Đêm giao thừa nhìn mai nở, tôi vẫn lâng lâng với niềm hạnh phúc được thấy sự kỳ diệu của một bông mai đang bung cánh, rồi lại ngẫm nghĩ một điều gì đó, mong ước, dự cảm cho tương lai. Không biết đó có phải là điều mà ông tôi đã từng nghĩ ngày xưa...

Những ấn tượng đẹp về mai vàng trong tôi còn phải kể đến công đoạn lặt lá mai vào ngày rằm tháng chạp hằng năm. Khi ấy vui lắm, bọn trẻ con không chỉ lặt lá mai nhà mình mà còn rủ nhau chạy lăng xăng khắp xóm. Không thích thú sao được, khi đây là thời điểm cận Tết, trẻ con sắp có quần áo mới, có bánh, mứt để ăn và người lớn cũng ngơi việc đồng áng, buôn bán, làm ăn để sửa soạn, trang hoàng nhà cửa. Cả xóm đông vui, xôm tụ hẳn lên.

Ở quê, thường nhà nào cũng có ít, nhiều một vài cây mai, nên từ nhỏ chúng tôi đã được người lớn dạy cho cách lặt lá mai. Khi lặt phải nâng nhẹ chiếc lá lên và tách cuốn lá theo chiều ngược lại thật nhẹ để không làm nụ dưới nách lá bị rụng. Hễ lặt không khéo để mai rụng nhiều nụ là bị người lớn la và không cho lặt lá mai nữa. Những kỷ niệm tuổi thơ ở quê thật êm đềm và hiền hòa như dòng nước con sông bao năm vẫn miệt mài mang phù sa về bồi đắp cánh đồng lúa xanh tươi.

Tôi có một người bạn sống ở cù lao Mỹ Hòa Hưng cho biết, vào những dịp Tết, anh thường cắt vài nhánh mai của nhà mình, chen chân ra chợ phố Long Xuyên để bán kiếm chút tiền mua sắm đồ và đi chơi Tết. Điều này ở phố thị có lẽ bình thường, nhưng ở quê tôi trước đây không ai đem nhánh mai vàng của nhà mình đi bán cả. Lúc ấy tôi nhớ cứ vào độ 23 tháng chạp đưa ông Táo về trời là không khí Tết trong xóm rôm rả, nhà nào không có mai hay độ chừng mai không trổ đúng Tết là nhìn sang nhà hàng xóm, thấy có cây mai vàng nhiều nụ là ngỏ ý xin trước một nhánh. Đến ngày 30 Tết qua cắt nhánh mai về chưng ở bàn giữa nhà, có dĩa bánh mứt, trái cây để sẵn. Người cho lẫn người nhận lộc mai vàng đầu xuân đều vui vẻ như nhau.

Trước ngày Tết năm nay, tôi và anh bạn đồng nghiệp cứ loay hoay tìm lời giải đáp cho câu hỏi tại sao những cây mai vàng ở quê hương An Giang và vùng đồng bằng sông Cửu Long lại thường được trồng phía trước sân nhà bên cạnh bàn thờ thông thiên. Tìm mãi vẫn không ra lời giải đáp, nhưng khi nhắc đến mai vàng và khoảng sân trước nhà, tôi lại chợt nghĩ, ngày mùng 1, mùng 2 là lúc mai vàng đang rộ hoa, rồi qua đến mùng 3, mùng 4 hoa nở hết nụ, những cánh mai vàng theo từng cơn gió thoảng rơi đầy sân. Trước Tết khoảng sân đất trước nhà được quét dọn sạch sẽ tươm tất. Sau Tết thì khoảng sân ấy chỉ toàn màu vàng của cánh hoa mai. Bất giác, tôi nhớ đến câu kệ của Mãn Giác thiền sư: “Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận/ Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”.

KHÁI HƯNG