Biến rơm thành tiền

Nông dân thu mua rơm tại xã Cô Tô. Ảnh: THANH TIẾN

Sau vụ sản xuất lúa đông xuân, ông Lê Thanh Trà - nông dân ấp Hưng Thuận, xã Thạnh Mỹ Tây lại băn khoăn về việc xử lý rơm rạ. Canh tác theo quy trình Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp giúp ông Trà giảm chi phí, có lợi nhuận trong bối cảnh giá lúa biến động nhiều như hiện nay, thế nhưng ông Trà vẫn chưa có biện pháp tối ưu để xử lý rơm rạ. “Có thời điểm, người ta thu mua rơm cuộn để làm thức ăn gia súc hay trồng nấm rơm. Tuy nhiên, sản lượng rơm cho ra khá lớn, không thể thu mua hết, nông dân không có biện pháp xử lý hiệu quả”, ông Trà cho biết.

Theo ông Trà, với những cánh đồng sản xuất lúa 3 vụ/năm, thời gian nghỉ giữa các vụ chỉ hơn 20 ngày. Thời gian xử lý ngắn, phương pháp vùi rơm làm phân hữu cơ không thật sự khả thi. Do đó, nhiều nông dân phải đốt rơm để có thể nhanh chóng bắt tay làm đất cho vụ lúa tiếp theo. “Tôi biết việc sử dụng vi sinh để xử lý rơm rạ, nhưng cách này chưa phổ biến nên phải cày vùi rơm nếu không có người thu mua rơm. Nếu dồn nhiều vụ, lượng rơm cày vùi dưới đất sẽ nổi lên khi nông dân cho nước vào ruộng, lúc đó lại phải tốn công xử lý”, ông Trà nói.

Cũng định bán rơm sau vụ thu hoạch, ông Trần Văn Luận - nông dân phường Vĩnh Tế cho biết, thương lái chỉ thu mua rơm trong vụ đông xuân vì thời tiết khô ráo, rơm dễ cuộn. “Sang thời điểm mưa nhiều, người ta không lấy rơm được, buộc lòng tôi phải đốt. Hơn nữa, đây cũng là thói quen của nông dân, cho rằng làm vậy sẽ giúp tích trữ phân hữu cơ cho đất. Tuy nhiên, cách làm này lại gây ô nhiễm môi trường”, ông Luận nhận định.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lê Văn Dũng, với lượng rơm rất lớn sau 3 vụ sản xuất lúa trong năm, tỉnh cần có phương án xử lý phù hợp. Tỷ lệ thu gom rơm hiện nay chỉ chiếm từ 8 - 22% diện tích canh tác tùy vụ, trong khi tỷ lệ cày vùi chưa lớn. Hiện nay, hơn 26% diện tích sản xuất lúa nông dân vẫn đốt đồng theo thói quen. “Về lâu dài, cần có phương án xử lý hiệu quả để tận dụng nguồn rơm. Thực tế, nếu bán rơm cho người thu mua 30.000 đồng/công, bà con có thêm chi phí. Nếu người trồng lúa duy trì thói quen đốt đồng sẽ ảnh hưởng đến môi trường, làm suy giảm chất lượng đất và nhất là lãng phí nguồn tài nguyên sinh khối”, ông Dũng phân tích.

Là tỉnh tích cực tham gia Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, An Giang đang triển khai các mô hình canh tác tiên tiến, áp dụng đồng bộ giải pháp kỹ thuật nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập cho nông dân, giảm phát thải khí nhà kính. Trong đó, việc xử lý rơm rạ phù hợp sẽ tạo ra giá trị kinh tế đang được tỉnh hướng đến.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Hiệp, nếu được tổ chức thu gom, tái sử dụng hợp lý, rơm rạ có thể trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, phục vụ sản xuất nông nghiệp tuần hoàn như: Sản xuất phân hữu cơ, trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến. Do đó, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh các giải pháp quản lý rơm rạ theo hướng cơ giới hóa thu gom, tái sử dụng hợp lý nhằm phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trên địa bàn tỉnh.

Sở Nông nghiệp và Môi trường hiện yêu cầu đơn vị trực thuộc, cán bộ nông nghiệp tại các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao ý thức nông dân về tác hại của việc đốt rơm, lợi ích kinh tế từ nguồn tài nguyên này. Bên cạnh đó, tổ chức tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cho người dân về nghề trồng nấm rơm, hướng dẫn làm phân bón hữu cơ từ rơm. “Chúng tôi phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) xác định các khu vực ưu tiên, định hướng đầu tư cơ giới hóa thu gom rơm, phát triển chuỗi giá trị rơm rạ bền vững trong thời gian tới. Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp khả thi, phù hợp với điều kiện của tỉnh gắn với việc thực hiện hiệu quả Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp thời gian tới”, ông Trần Thanh Hiệp cho biết.

THANH TIẾN