Bông súng mùa nước nổi

Nông dân xã Giồng Riềng thu hoạch bông súng mùa nước nổi.

Mùa nước nổi, miền Tây có những cánh đồng trắng nước. Nước từ thượng nguồn Mekong đổ về, qua An Giang, bờ ruộng chìm khuất, đường đất hóa thành sông nhỏ. Vậy mà giữa mênh mông nước bạc, sự sống vẫn âm thầm sinh sôi. Cá tôm theo nước về, rau đồng vươn ngọn, bông súng lặng lẽ trồi lên, như thể đất trời đã dành sẵn cho người quê một món quà.

Bông súng mùa này nhiều lắm. Có súng cơm, có súng ma. Người ta gọi súng ma bởi hoa thường nở vào ban đêm. Khi mặt trời vừa ló dạng, hoa đã tàn, cọng súng lại chìm xuống nước. Muốn hái được những cọng non, người ta phải thức từ khoảng ba, bốn giờ sáng, bơi xuồng ra đồng, lần theo những đám lá xanh nổi lềnh bềnh.

Phụ nữ nông thôn có thêm thu nhập mùa nước nổi từ bông súng.

Giờ ấy, xóm làng còn ngủ, chỉ nghe tiếng mái chèo khua nước, tiếng máy xuồng xa xa vọng lại. Người hái súng quen đường, quen nước, thoăn thoắt nhổ từng cọng, gom thành bó, đặt xuống lòng xuồng. Công việc tưởng nhẹ tênh mà nhọc nhằn, bởi phải dầm mình trong nước lạnh, phải thức khi người khác còn say giấc. Trời sáng, bông súng theo người về chợ, mang chút vị đồng quê đến những căn bếp gần xa.

Bông súng coi vậy mà có sức sống lạ lùng. Những chiếc lá nhỏ xíu vừa gặp nước đã vươn mình lớn dậy. Chẳng mấy ngày, lá mở rộng, bông tím, bông trắng lấm tấm giữa màu xanh. Nước càng lên, cọng súng càng dài, thân mềm mại, tưởng chừng một con sóng mạnh cũng đủ làm gãy, vậy mà cứ dẻo dai vươn theo con nước.

Bông súng ma có màu tím nhạt, hương thơm ngào ngạt.

Người quê nhìn bông súng, có khi cũng thấy mình trong đó. Chuyện làm ăn bấp bênh theo từng mùa lũ, nhưng người ta vẫn tìm cách sống, cách nuôi con, chờ một mùa sau khá hơn. Bông súng chẳng kêu ca chuyện nước dâng, cứ lặng lẽ lớn lên, cho người ta chút rau ăn, chút tiền chợ. Cái tình của đất đai đôi khi cũng vậy, không nói lời nào mà vẫn chắt chiu nuôi người qua những tháng ngày khó nhọc.

Bông súng đem về, rửa sạch, tước lớp vỏ lụa bên ngoài, ngắt bỏ bông, giữ lại những cọng non. Bông súng xào cũng ngon, nấu canh chua với cá đồng lại càng giòn ngọt. Nhưng mùa nước nổi mà thiếu nồi mắm kho, bữa cơm quê hình như còn thiếu một điều gì đó.

Bông súng cơm thân nhỏ và mềm hơn súng Đà Lạt, hoa có màu trắng phớt hồng.

Nồi mắm đặt lên bếp, mùi thơm lan ra, quấn quýt với mùi khói củi. Cá linh, cá rô đồng, vài miếng thịt ba rọi, cà tím, thêm chút ớt cay. Khi mắm sôi liu riu, người ta nhúng những cọng bông súng trắng xanh vào, chờ vừa chín tới rồi gắp ra. Cọng súng giòn, ngọt, thấm vị mắm đậm đà. Ăn với cơm nóng, đôi khi chỉ cần vậy là đủ. Ngoài kia nước vẫn lên, trong nhà người thân ngồi quây quần, nồi mắm còn nóng, vậy là lòng người đã ấm.

Có những món ngon bởi nguyên liệu quý, có món ngon nhờ bàn tay người nấu. Còn bông súng mùa nước nổi ngon bởi trong đó có cả một mùa quê. Có nước đồng, phù sa, có những buổi sớm người dân lặn lội kiếm từng đồng tiền chợ. Có bóng dáng má ngồi tước bông súng bên hiên, vừa làm vừa hỏi con chuyện học hành, chuyện đường xa, chuyện bao giờ mới về.

Bông súng ăn kèm mắm kho, mắm chưng.

Rồi nước cũng rút. Những cánh đồng hiện ra, bùn non phơi mình dưới nắng, người ta lại bước vào mùa vụ mới. Những đám súng chìm khuất, nhường chỗ cho lúa non. Nhưng với người từng lớn lên từ đồng nước, mùa ấy đâu dễ mất đi. Chỉ cần bắt gặp bó bông súng ngoài chợ, nghe ai nhắc nồi mắm kho, ký ức lại ùa về.

Quê mình nhiều khi chẳng có gì lớn lao để nhớ, chỉ một cọng bông súng, một nồi mắm kho, một buổi sớm nước tràn đồng, vậy mà thương hoài. Bởi đi qua bao nhiêu miền đất, người ta rồi cũng có lúc thèm trở về bên mâm cơm cũ, nghe tiếng người thân hỏi han, để biết rằng ngoài kia con nước có lớn đến đâu, quê nhà vẫn còn một chỗ cho mình.

AN LÂM