Cá tra bước vào cuộc đua giá trị

Công nhân Công ty Cổ phần Nam Việt (Navicorp) lấy cá tra đã cấp đông đóng vào thùng xuất khẩu. Ảnh: KIỀU DIỄM

Không chạy theo sản lượng

Điều dễ nhận thấy hiện nay là mục tiêu của ngành hàng cá tra không còn dừng ở việc thu hoạch được bao nhiêu tấn cá, mà là tạo ra bao nhiêu giá trị từ mỗi sản phẩm. Sự thay đổi ấy đang diễn ra rõ nét tại An Giang, địa phương có diện tích nuôi và năng lực chế biến cá tra thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Có thời điểm, sản lượng được xem là lợi thế lớn nhất của ngành hàng cá tra. Người nuôi mở rộng ao, doanh nghiệp tăng công suất chế biến để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu ngày càng lớn, nhờ đó cá tra Việt Nam từng bước có mặt tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, khi nhiều quốc gia cũng đầu tư phát triển nuôi cá da trơn, lợi thế về sản lượng không còn đủ để giữ sức cạnh tranh.

Các thị trường như Mỹ, Liên minh châu Âu và Trung Quốc hiện không chỉ quan tâm đến giá bán mà còn đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và giảm phát thải. Điều đó buộc toàn bộ chuỗi sản xuất phải thay đổi nếu muốn giữ vững thị trường. Ông Lê Trung Dũng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản tỉnh cho biết: “Sự thay đổi này không đơn thuần là áp dụng thêm một vài quy trình kỹ thuật mà là thay đổi tư duy phát triển. Thay vì tăng sản lượng bằng mọi giá, người nuôi tập trung nâng cao chất lượng con giống, kiểm soát môi trường ao nuôi, liên kết với doanh nghiệp và thực hiện các tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, ASC để đáp ứng yêu cầu của thị trường”.

Theo ông Doãn Tới - Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Nam Việt, phường Long Xuyên, lợi thế của doanh nghiệp hiện nay không nằm ở việc sản xuất thật nhiều mà ở khả năng đáp ứng đúng nhu cầu khách hàng với chất lượng ổn định và nguồn gốc minh bạch. Muốn làm được điều đó, doanh nghiệp phải chủ động từ con giống, vùng nuôi đến chế biến, đồng thời, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số để kiểm soát toàn bộ quy trình sản xuất.

Sự thay đổi ấy cũng được cảm nhận rõ ở người nuôi. Ông Nguyễn Thành Hưng, ngụ xã Bình Thạnh Đông cho biết: “Trước đây, tôi chỉ cần nuôi đạt sản lượng, còn hiện nay mỗi ao nuôi đều phải tuân thủ chặt chẽ quy trình kỹ thuật, từ quản lý môi trường nước, sử dụng thức ăn đến ghi chép nhật ký sản xuất. Đổi lại, chi phí được kiểm soát tốt hơn, chất lượng cá ổn định hơn và sản phẩm có nhiều cơ hội tiếp cận những thị trường có giá trị cao”.

Có thể thấy, sự chuyển hướng của ngành hàng cá tra không chỉ diễn ra ở từng ao nuôi hay từng doanh nghiệp mà đang lan tỏa trên toàn bộ chuỗi sản xuất. Khi chất lượng trở thành tiêu chí hàng đầu, bài toán đặt ra không còn là nuôi nhiều hơn mà là khai thác hiệu quả hơn giá trị của mỗi con cá. Đó cũng là tiền đề để ngành hàng cá tra bước sang giai đoạn phát triển mới, nơi công nghệ, chế biến sâu và giá trị gia tăng sẽ giữ vai trò quyết định.

Kỹ sư khu nuôi cá tra công nghệ cao của Tập đoàn Việt Úc, xã Vĩnh Xương tiến hành đo chỉ số nước trong ao cá tra. Ảnh: MINH HIỂN

Nâng giá trị cá tra

Nếu trước đây cá tra chủ yếu được xuất khẩu dưới dạng phi lê đông lạnh thì nay giá trị của mỗi con cá được nâng lên qua từng công đoạn chế biến, từ thực phẩm tiện lợi, sản phẩm ăn liền đến những mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Nhờ đó, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường quốc tế. Đây cũng là hướng đi đang được nhiều doanh nghiệp ở An Giang lựa chọn để nâng cao sức cạnh tranh.

Không chỉ phần thịt cá, hầu như mọi bộ phận của con cá đều được khai thác hiệu quả. Mỡ cá được tinh luyện thành dầu cá; da cá được chế biến thành collagen, gelatin phục vụ ngành thực phẩm và mỹ phẩm; đầu, xương cùng các phụ phẩm khác tiếp tục được sản xuất thành bột cá và nhiều sản phẩm công nghiệp. Cách làm này giảm lượng chất thải, sử dụng hiệu quả nguồn nguyên liệu và phù hợp với xu hướng sản xuất thân thiện với môi trường.

Công nhân vùng nuôi cá tra công nghệ cao Tập đoàn Việt Úc, xã Vĩnh Xương cho cá ăn. Ảnh: TRẦN KIM LUẬN

Ở góc độ thị trường, bà Lệ Dung - thương nhân xuất khẩu cá tra tại phường Mỹ Thới khẳng định: “Khách hàng hiện nay không chỉ quan tâm đến giá bán mà còn xem trọng nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và trách nhiệm của doanh nghiệp đối với môi trường. Những sản phẩm có thương hiệu, được chế biến sâu và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế luôn có nhiều cơ hội tiếp cận thị trường lớn, đồng thời, tạo giá trị cao hơn so với xuất khẩu nguyên liệu”.

Cuộc cạnh tranh của ngành hàng cá tra sẽ còn nhiều thử thách, nhưng hướng đi đang ngày càng rõ ràng. Khi người nuôi chú trọng chất lượng, doanh nghiệp đầu tư công nghệ và thị trường ghi nhận sản phẩm có giá trị cao, mỗi con cá xuất xưởng không chỉ mang theo giá trị kinh tế mà còn phản ánh trình độ sản xuất của cả một ngành hàng, từ đó cá tra An Giang tiếp tục giữ vai trò là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp vào sự phát triển của kinh tế địa phương trong giai đoạn mới.

MINH HIỂN