Cung Diên Thọ - nơi tập hợp điển hình các phong cách kiến trúc thời Nguyễn

Cung Diên Thọ ở Huế nổi bật với kiến trúc cung đình quy mô và tinh tế, từng là nơi cư ngụ của các Hoàng thái hậu và Thái Hoàng thái hậu dưới triều Nguyễn.

Quần thể này bao gồm khoảng 20 công trình lớn nhỏ, đa dạng về chức năng như điện, tạ, lầu và các, thể hiện sự phong phú về phong cách kiến trúc nhờ được xây dựng và cải tạo qua nhiều giai đoạn lịch sử khác nhau. Chính vì thế, Cung Diên Thọ có thể được xem như một hình mẫu tiêu biểu phản ánh sự phát triển kiến trúc của thời kỳ Nguyễn.

Hiện nay, khu vực này còn là điểm đến không thể bỏ qua, thu hút đông đảo du khách trong hành trình khám phá vẻ đẹp cổ kính của Cố đô Huế.

Lịch sử thăng trầm của cung Diên Thọ

Cung Diên Thọ là một trong các địa điểm du lịch Huế thuộc quần thể di tích cố đô được xây dựng từ thời nhà Nguyễn, với lịch sử hàng trăm năm.

Diên Thọ cung tọa lạc phía Tây Bắc khu Hoàng thành nằm trong Đại nội Huế, vị trí cạnh điện Thái Hòa, phía Tây Tử Cấm Thành và phía Nam cung Trường Sanh. Cung Diên Thọ và cung Trường Sanh nguyên thủy là vườn Ngự.

Trong Châu bản triều Nguyễn hiện bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia 1, có nhiều văn bản ghi chép về xây dựng, trùng tu và mở rộng khuôn viên cung Diên Thọ cũng như các hoạt động liên quan đến sinh hoạt thường ngày ở đây.

Tháng 4/1804, vua Gia Long cho xây cung Trường Thọ làm nơi sinh sống cho Vương thái hậu thay thế Hậu Điện.

Đến thời vua Minh Mạng lại cho xây thêm Cung Từ Thọ, nằm trong khuôn viên của cung Trường Thọ để làm nơi an dưỡng của Thuận Thiên Cao Hoàng thái hậu Trần Thị Đang.

Đến thời Vua Tự Đức lại hạ lệnh tháo dỡ toàn bộ kết cấu Cung Từ Thọ và xây dựng thành cung Gia Thọ, hoàn thành vào tháng 2 năm 1849, trở thành nơi ở của bà Từ Dũ Hoàng thái hậu.

Thời Vua Thành Thái, công trình này được đổi tên thành cung Ninh Thọ và chủ nhân là bà Nghi Thiên, sau đó là bà Từ Minh, mẹ của vua Thành Thái.

Thời Vua Khải Định thì Cung Ninh Thọ được trùng tu, sửa chữa và đổi tên thành cung Diên Thọ cho đến ngày nay, là nơi ở của bà Thánh Cung Hoàng quý phi.

Dù tên cung có thay đổi thì ý nghĩa vẫn giữ nguyên với mong muốn kéo dài tuổi thọ, thể hiện hiếu đạo của vua dành cho Hoàng thái hậu.

Vẻ trầm mặc và cổ kính của các công trình trong Cung Diên Thọ-Đại Nội Huế, thu hút khách tham quan. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Cung điện lộng lẫy bậc nhất Đại nội Huế

Cung Diên Thọ là một khu vực nổi bật trong hệ thống di tích Cố đô Huế với khoảng 20 công trình kiến trúc lớn nhỏ. Dưới đây là danh sách một số công trình tiêu biểu đã được bảo tồn qua thời gian, góp phần minh chứng cho giá trị văn hóa và lịch sử quý báu của cung điện này.

Chính điện cung Diên Thọ

Chính điện của cung Diên Thọ nằm ở trung tâm, được xây dựng bằng gạch và gỗ sơn màu đen, tạo nên vẻ uy nghi và cổ kính. Với diện tích gần 960m2, công trình này mang dáng vẻ bề thế cùng sự trau chuốt trong từng chi tiết chạm khắc, thể hiện phong cách thiết kế thanh lịch mà tinh tế.

Điểm đặc biệt là nội thất bên trong chính điện vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn, nổi bật với bức hoành phi mang dòng chữ "Diên Thọ cung" và tám bức tranh gương có giá trị nghệ thuật và văn hóa cao.

Nội thất trong chính điện của Cung Diên Thọ trong Đại Nội Huế. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Nhà Tả Trà và lầu Tịnh Minh

Nhà Tả Trà và lầu Tịnh Minh nằm bên cạnh chính điện, là hai công trình nổi bật và đóng vai trò quan trọng trong khu vực cung Diên Thọ. Tả Trà, với thiết kế cổ kính và mang đậm nét truyền thống Á Đông, là một tòa nhà được xây dựng để làm nơi tiếp đón những người đến yết kiến Hoàng thái hậu. Công trình này bao gồm ba gian và hai chái, được dựng bằng những vật liệu chủ yếu là gạch và gỗ, tạo nên một không gian gần gũi nhưng lại không kém phần trang nghiêm.

Đối diện Tả Trà, qua sân trước của chính điện, lầu Tịnh Minh hiện lên với dáng vẻ hoàn toàn khác biệt. Kiến trúc của công trình này không chỉ đối lập mà còn bổ sung một nét chấm phá hiện đại cho tổng thể khu vực. Lầu Tịnh Minh được thiết kế và xây dựng theo phong cách kiến trúc Tây Phương, mang đến cảm giác mới mẻ, tinh tế và đầy sang trọng, tạo nên một sự cân đối độc đáo giữa truyền thống và hiện đại trong không gian lịch sử của cung Diên Thọ.

Các Khương Ninh

Các Khương Ninh là một tòa tháp được xây dựng với mục đích làm nơi thờ Phật, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của các Hoàng Thái Hậu cùng hậu cung. Kiến trúc tòa tháp mang phong cách hài hòa, gồm hai tầng được thiết kế cân xứng và tinh tế. Công trình nằm trong một khuôn viên riêng biệt, được bảo vệ bởi bức tường khép kín, tạo nên không gian yên tĩnh và linh thiêng, tách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài.

Tạ Trường Du

Tạ Trường Du là một công trình kiến trúc đặc sắc nằm ở phía đông chính điện của cung Diên Thọ, nổi bật với thiết kế dựa trên kiểu nhà rường truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa Huế. Công trình này gồm một gian chính và bốn chái, được lợp bởi mái ngói lưu ly men xanh tinh tế, tạo nên vẻ đẹp vừa trang nhã vừa uy nghiêm. Phần nền sử dụng gạch hoa để lát, mang lại cảm giác mát mẻ và tao nhã khi bước chân vào. Vách gỗ bao quanh kết hợp cùng các chi tiết nội thất bên trong đều được chạm khắc một cách công phu, thể hiện sự tài hoa trong nghệ thuật thủ công của người xưa.

Không chỉ đơn thuần là một phần của kiến trúc cung đình, Tạ Trường Du còn là không gian thư giãn yêu thích của các Hoàng thái hậu. Từng chi tiết trong bố cục được sắp xếp khéo léo, đảm bảo sự hài hòa tuyệt đối giữa con người và thiên nhiên. Không gian nơi đây ngập tràn chất thơ, mang lại sự thanh tịnh và thư thái, rất phù hợp cho việc nghỉ ngơi, thả hồn vào cảnh sắc thiên nhiên yên bình của chốn hoàng cung.

Nội thất trong chính điện - công trình quan trọng nhất của Cung Diên Thọ trong Đại Nội Huế, là nơi sinh hoạt và tiếp khách của Hoàng thái hậu, thời Nguyễn. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Các công trình phụ khác tại cung Diên Thọ

Các công trình phụ trong khuôn viên cung Diên Thọ không chỉ góp phần hoàn thiện tổng thể kiến trúc mà còn thể hiện nét đặc trưng độc đáo của chốn cố đô Huế từng uy nghi, cổ kính. Đây là nơi hội tụ nhiều hạng mục kiên cố như bức tường gạch cao chạy quanh toàn bộ khu vực, ngăn cách không gian bên trong với thế giới bên ngoài, tạo nên vẻ trang nghiêm và biệt lập. Đáng chú ý là bức bình phong dài được xây bằng gạch, vừa mang tính thẩm mỹ, vừa có ý nghĩa phong thủy sâu sắc, góp phần bảo vệ sự yên bình và tôn nghiêm của cung điện.

Ngoài ra, khuôn viên cung còn nổi bật bởi giếng vuông với thiết kế cân xứng, hài hòa, gợi mở một vẻ đẹp vừa thực dụng vừa mang giá trị biểu tượng. Cũng không thể không nhắc tới hệ thống hành lang kết nối giữa các công trình kiến trúc, được thiết kế tinh tế với những đường nét uyển chuyển, duyên dáng như tô điểm thêm nét mềm mại cho khắp không gian này.

Tuy nhiên, dẫu từng là biểu tượng cho sự giàu có và nét đẹp vĩnh cửu của kiến trúc xưa, theo dòng chảy thời gian và sự tàn phá của thiên nhiên cũng như con người, nhiều công trình phụ đã không còn giữ được nguyên vẹn. Một số trong đó bị phá hủy nghiêm trọng, giờ đây chỉ để lại những phần nền móng trơ trọi.

Nhà Thủy Tạ của Cung Diên Thọ trong Đại Nội Huế, là nơi Hoàng thái hậu ra ngắm cảnh và hóng mát. (Ảnh: Nguyên Lý/TTXVN)

Những lưu ý khi tham quan cung Diên Thọ Huế

Trong hành trình tham quan cung Diên Thọ, du khách cần lưu ý những điều sau:

- Lựa chọn trang phục phù hợp để thuận tiện di chuyển tham quan, tránh ăn mặc thiếu lịch sự hoặc tạo dáng chụp ảnh phản cảm.

- Tuân thủ các quy định của khu di tích: không chụp ảnh, ghi hình nội thất, không chạm vào hiện vật,...

- Do quần thể di tích Đại Nội Huế khá rộng lớn, nên bạn cần dành thời gian đọc trước sơ đồ, đường đi đến cung Diên Thọ nhằm tránh lạc đường, mất thời gian.

Thời điểm lý tưởng để đến thăm cung Diên Thọ

Theo kinh nghiệm du lịch cung Diên Thọ, du khách nên đến đây tham quan từ khoảng tháng 9 đến tháng 4 hàng năm, khi thời tiết và cảnh quan đều ở độ đẹp nhất.

Cụ thể, từ tháng 9-12, thời tiết se se lạnh và không quá nắng nên thích hợp cho các hoạt động ngoài trời. Đây cũng là thời điểm các cây cổ thụ trong cung điện bắt đầu thay lá, tạo nên khung cảnh rực rỡ và lãng mạn cho bức ảnh “sống ảo” của bạn.

Từ tháng 2-4, khi mùa Xuân đến, vạn vật như có thêm sức sống, tạo nên một khung cảnh tươi sáng và rực rỡ hơn bao giờ hết. Khoảng thời gian này cũng trùng với mùa khô ở Huế nên thời tiết vô cùng lý tưởng cho chuyến du lịch của bạn./.