Nỗ lực khôi phục làng nghề tơ lụa Tân Châu

Ông Nguyễn Hữu Trí nối nghiệp cha là ông Nguyễn Văn Long (Tám Lăng) khôi phục lại nghề dệt lãnh Mỹ A. Ảnh: MINH HIỂN

Giữ nghề lụa

Nhắc đến Tân Châu, nhiều người nghĩ ngay đến lãnh Mỹ A, dòng lụa tơ tằm nổi tiếng với sắc đen huyền óng ánh, mềm mại và bền đẹp. Mỗi tấm lụa là kết tinh của bao công sức, kinh nghiệm được những người thợ truyền qua nhiều thế hệ. Từ trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt vải đến nhuộm mặc nưa, từng công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và đôi tay khéo léo. Có thời, tiếng khung dệt vang lên ở nhiều nơi trong xứ lụa, hòa vào nhịp sống lao động bên dòng sông Tiền.

Làm nên nét riêng của lãnh Mỹ A là kỹ thuật nhuộm bằng trái mặc nưa. Người thợ xử lý trái lấy nước, đưa vải vào nhuộm, vắt, phơi nắng rồi lặp lại nhiều lần. Mỗi lần xử lý như vậy được gọi là một da. Tùy thời tiết và yêu cầu chất lượng, quá trình nhuộm có thể kéo dài hàng chục ngày, thậm chí nhiều tháng. Để tạo sắc đen óng đặc trưng, người thợ phải am hiểu độ đậm của nước nhuộm, chọn đúng thời điểm phơi và xử lý từng tấm vải. Chính sự công phu ấy làm nên giá trị riêng của dòng lụa Tân Châu.

Ông Phạm Long Giang - Trưởng Ban Công tác Mặt trận khóm Long Hưng, phường Long Phú giới thiệu trái mặc nưa, nguyên liệu tự nhiên tạo nên sắc đen huyền đặc trưng của lãnh Mỹ A. Ảnh: THIỀU PHÚC

Trong những gia đình nhiều đời gắn bó với nghề, cơ sở Tám Lăng của ông Nguyễn Văn Long (tên thường gọi ông Tám Lăng) là một địa chỉ lưu giữ kỹ thuật dệt nhuộm truyền thống. Nối nghiệp cha, ông Nguyễn Hữu Trí (con ông Long) tiếp tục gìn giữ kỹ thuật gia truyền và tìm hướng phát triển mới cho sản phẩm. Đầu những năm 2000, ông Trí nghiên cứu đưa thêm màu sắc tự nhiên vào lụa. Năm 2017, ông trở lại với dòng sản phẩm nhuộm màu, tìm cách làm mới nghề mà vẫn giữ nền tảng kỹ thuật truyền thống.

Dẫu vậy, giữ nghề hôm nay không phải chuyện dễ dàng. Ông Trí xác định nguồn trái mặc nưa và đội ngũ thợ nhuộm là hai nút thắt lớn. Cây mặc nưa ngày càng ít được trồng, nguồn nguyên liệu đạt chất lượng trở nên khan hiếm. Ông từng dành khoảng 10 năm trồng thử nghiệm nhưng kết quả chưa đáp ứng yêu cầu. Cây chịu ảnh hưởng của thời tiết, ánh sáng và điều kiện đất đai; có nơi cây phát triển nhưng ít trái, có nơi trái thu hoạch không bảo đảm chất lượng nhuộm. Nguồn nguyên liệu bấp bênh khiến việc duy trì sản xuất gặp nhiều trở ngại.

Giới thiệu sản phẩm lãnh Mỹ A với du khách, mở ra hướng kết nối sản xuất với quảng bá và phát triển thị trường. Ảnh: MINH HIỂN

Nhân lực cũng là nỗi lo của những người giữ nghề. Nghệ nhân am hiểu kỹ thuật ngày càng lớn tuổi, trong khi lớp trẻ ít mặn mà với công việc đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nhưng thu nhập chưa tương xứng. Một sợi tơ đứt hay thao tác xử lý không đúng đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng vải. Những bí quyết nghề không thể truyền dạy trong ngày một ngày hai mà phải được hun đúc qua quá trình học hỏi, thực hành lâu dài.

Đánh thức tiềm năng du lịch

Khôi phục làng nghề tơ lụa Tân Châu cần gắn bảo tồn nghề với du lịch trải nghiệm. Du khách không chỉ ngắm những tấm lụa mà còn có thể tìm hiểu trái mặc nưa, kỹ thuật nhuộm và công việc của người thợ. Qua từng công đoạn, câu chuyện về một dòng lụa nổi tiếng sẽ được kể lại sinh động hơn. Điều quan trọng là kết nối trải nghiệm với tiêu thụ sản phẩm và nâng cao thu nhập của người dân. Các cơ sở có thể phát triển sản phẩm từ lụa với mẫu mã hợp thị hiếu, đồng thời giữ dấu ấn riêng.

Ông Phạm Long Giang, Trưởng Ban công tác Mặt trận khóm Long Hưng, phường Long Phú mong muốn khôi phục nghề gắn với tạo việc làm cho người dân. Những hộ còn giữ nghề có thể tham gia sản xuất, giới thiệu sản phẩm, hướng dẫn trải nghiệm hoặc cung cấp dịch vụ. Theo ông Giang, cần kết nối các cơ sở, xây dựng đầu mối giới thiệu sản phẩm và phân chia lợi ích rõ ràng để cộng đồng cùng tham gia.

Bà Trần Thị Lệ, du khách từ TP. Hồ Chí Minh cho rằng những món quà từ lụa đẹp, tiện dụng, mang nét riêng làng nghề tơ lụa Tân Châu có sức hấp dẫn đối với du khách. Chuyến tham quan sẽ ý nghĩa hơn nếu du khách được trải nghiệm, nghe nghệ nhân kể chuyện nghề và hiểu giá trị từng sản phẩm lãnh Mỹ A.

Nghệ nhân kiểm tra công đoạn dệt lụa tại cơ sở sản xuất, góp phần giữ gìn nghề truyền thống và tạo nền tảng phát triển du lịch làng nghề. Ảnh: MINH HIỂN

Để khôi phục làng nghề tơ lụa và mở rộng hướng phát triển du lịch, địa phương có thể kết nối không gian sản xuất, trải nghiệm nghề truyền thống với những điểm đến đặc sắc trong vùng. Làng nghề tơ lụa sẽ có thêm sức hút khi được đặt trong hành trình khám phá văn hóa làng Chăm Châu Phong, du lịch sông Tiền và những nét đặc trưng của vùng đất An Giang. Sự kết nối ấy không chỉ làm phong phú sản phẩm du lịch mà còn mở thêm cơ hội quảng bá, tiêu thụ sản phẩm cho các cơ sở sản xuất.

Phó Chủ tịch UBND phường Long Phú Phạm Thị Hồng Liễu cho biết địa phương định hướng gắn khôi phục nghề truyền thống với du lịch trải nghiệm, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Theo bà Liễu, để hướng đi này phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa người dân, các cơ sở sản xuất và doanh nghiệp du lịch, qua đó tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và khuyến khích người dân gắn bó với nghề.

Theo ông Nguyễn Cao Đẳng, Trưởng Phòng Kinh tế phường Long Phú, khôi phục làng nghề phải tháo gỡ khó khăn về nguồn mặc nưa và lao động có tay nghề. Các cơ sở cần tổ chức lại sản xuất, đa dạng mẫu mã, bảo vệ thương hiệu lãnh Mỹ A và kết nối đầu ra. Khi sản phẩm được thị trường đón nhận, du lịch mới có nền tảng phát triển lâu dài, đem lại lợi ích thiết thực cho người làm nghề. Giữ nghề phải đi cùng tạo dựng giá trị, để người thợ có thể sống được bằng nghề và tiếng thoi xứ lụa còn vang vọng trên vùng đất bên dòng sông Tiền.

MINH HIỂN