Đổi tư duy sản xuất ở đầu nguồn sông Tiền

Ông Đặng Văn Tuấn có 3ha đất tham gia Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, thu nhập ổn định. Ảnh: MINH HIỂN

Có một thời, con nước đầu nguồn sông Tiền quyết định gần như toàn bộ mùa vụ sản xuất của người dân. Mấy năm nay, lũ thấp kéo dài làm thay đổi lịch thời vụ, lượng phù sa giảm, nguồn nước không còn dồi dào như trước, buộc người nông dân nơi đây phải thay đổi tư duy sản xuất. Trên 12.000ha đất sản xuất của các xã Vĩnh Xương, Tân An, Châu Phong và các phường Long Phú, Tân Châu, nhiều mô hình canh tác mới đang được triển khai theo hướng thích ứng với điều kiện tự nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Tại xã Châu Phong, Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp mở ra hướng đi mới cho nông nghiệp. Nông dân giảm lượng giống gieo sạ, tiết kiệm nước tưới, sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính. Theo ông Nguyễn Thanh Minh - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Châu Phong, giá trị lớn nhất của đề án là thay đổi tư duy sản xuất. Khi chi phí giảm, năng suất ổn định, đất đai và nguồn nước được bảo vệ tốt hơn, ngày càng nhiều nông dân chủ động tham gia.

Ông Đặng Văn Tuấn - một trong những hộ thực hiện mô hình cho biết ban đầu nhiều người còn e ngại vì phải thay đổi tập quán canh tác. Tuy nhiên, sau vài vụ, lượng giống, phân bón và nước tưới đều giảm, trong khi năng suất vẫn ổn định, giúp bà con thêm tin tưởng để nhân rộng mô hình. Vụ đông xuân 2025 - 2026 vừa qua, giá lúa trên thị trường giảm sâu, nhưng nhờ áp dụng biện pháp canh tác theo đề án nên chi phí sản xuất của 3ha lúa nhà ông giảm đáng kể, từ đó lợi nhuận vẫn tốt so với những hộ nằm ngoài đề án.

Ở xã Vĩnh Xương, nông dân địa phương đã chuyển khoảng 600ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng xoài cát Hòa Lộc, xoài keo, bưởi da xanh và các loại cây có múi. Theo ông Bùi Thái Hoàng - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Vĩnh Xương, việc chuyển đổi được tính toán dựa trên điều kiện đất đai, nguồn nước và nhu cầu thị trường nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Song song đó, các vùng đê bao đầu nguồn thực hiện phương châm “2 năm 5 vụ”, kết hợp luân phiên xả lũ lấy phù sa để cải tạo đất, giảm sâu bệnh và sử dụng nguồn nước hiệu quả. Đây là hướng phát triển hài hòa với điều kiện tự nhiên, thay cho cách khai thác đất liên tục như trước.

Tại xã Tân An, mô hình trồng màu liên kết doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng. Theo ông Nguyễn Tuấn Trinh - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân An, sản xuất gắn với thị trường giúp nông dân yên tâm đầu tư, hạn chế tình trạng được mùa, mất giá. Với bà Võ Thị Lan, ngụ xã Tân An mô hình trồng đậu bắp xuất khẩu đã mang lại thu nhập ổn định, đồng thời, giúp gia đình áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn doanh nghiệp, nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất.

Từ cánh đồng lúa chất lượng cao ở Châu Phong, vùng trồng cây ăn trái ở Vĩnh Xương đến những ruộng màu liên kết tại Tân An, mỗi địa phương chọn một cách làm phù hợp cùng hướng đến mục tiêu chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, xây dựng nền nông nghiệp chất lượng, sinh thái và bền vững. Trọng tâm không còn là tăng sản lượng mà là nâng cao giá trị, sử dụng hiệu quả đất, nước và giảm tác động đến môi trường.

MINH HIỂN