Giữ nghệ thuật múa gáo dừa

Thanh âm mộc mạc

Múa gáo dừa là loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, bắt nguồn từ đời sống lao động của đồng bào Khmer. Gáo dừa sau khi được gọt giũa bóng bẩy lại trở thành loại nhạc cụ đặc biệt, tạo nên âm thanh vui tai, rộn ràng trong từng bước nhảy. Một buổi chiều, trong sân chùa Cà Nhung, xã Định Hòa, nghệ nhân ưu tú Danh Bê chậm rãi hướng dẫn từng động tác cho nhóm thiếu niên. Đôi tay ông cầm đôi gáo dừa, gõ nhịp đều đặn, vừa làm mẫu vừa nhắc: “Gõ phải chắc tay, bước phải đều thì tiếng mới vang”.

Thiếu nhi Khmer xã Gò Quao biểu diễn múa gáo dừa. Ảnh: DANH THÀNH

Sinh ra và lớn lên trong phum, sóc, ông Danh Bê gắn bó với múa gáo dừa từ thuở nhỏ. Ông Danh Bê cho biết, điệu múa gáo dừa không cầu kỳ về động tác, nhưng cuốn hút bởi sự nhịp nhàng và tinh tế. Trên mỗi tay, người múa cầm một chiếc gáo dừa nhỏ xinh, vừa di chuyển vừa gõ nhịp tạo nên âm thanh rộn ràng. Khi thì họ quây quần thành vòng tròn, lúc lại tản ra thành hàng ngang, hàng dọc, bước chân uyển chuyển hòa cùng tiếng gáo lúc khoan thai, lúc dồn dập. Nhịp điệu múa linh hoạt, khi mạnh mẽ, sôi nổi, khi mềm mại, duyên dáng.

Những đôi nam nữ sánh bước bên nhau, nụ cười luôn nở trên môi, ánh mắt trao nhau e ấp, tạo nên một bức tranh sinh động, đậm chất đời sống văn hóa Khmer. “Không chỉ là một điệu múa, múa gáo dừa còn mang lại sự dẻo dai, nhanh nhẹn cho người tham gia, đồng thời giúp giải tỏa mệt nhọc sau những giờ lao động vất vả. Người xem cũng dễ dàng bị cuốn theo từng động tác, thả hồn theo tiếng nhạc, để rồi cảm nhận rõ nét sự nhẹ nhàng, thư thái lan tỏa trong không gian phum, sóc”, ông Danh Bê chia sẻ.

Không cần sân khấu lớn, không cần đạo cụ cầu kỳ, chỉ với đôi gáo dừa trên tay, người múa có thể hòa mình vào nhịp điệu, tái hiện những câu chuyện đời thường, từ cảnh sinh hoạt, lao động đến những niềm vui ngày hội. Mỗi tiếng gõ vang lên là một nhịp kết nối, đưa người xem trở về với những giá trị truyền thống theo thời gian. Tại đội văn nghệ Khmer chùa Sóc Xoài, xã Mỹ Thuận, những ngày đầu tập luyện múa gáo dừa, nhiều thành viên vẫn còn lúng túng với từng nhịp gõ, bước chân chưa thật sự ăn khớp với tiếng gáo dừa. Trong nhóm thành viên đang tập, em Danh Phúc ban đầu gặp không ít khó khăn khi phải vừa ghi nhớ động tác vừa giữ đúng nhịp gõ. “Lúc mới tập, em hay bị lệch nhịp, gõ không đều. Nhưng được các anh chị hướng dẫn, tập nhiều lần thì quen dần, giờ em thấy rất thích”, Danh Phúc chia sẻ.

Thách thức trong việc bảo tồn

Hiện nay, tại các phum, sóc của đồng bào Khmer ở An Giang, tiếng nhạc truyền thống vẫn còn vang lên, điệu múa gáo dừa vẫn được duy trì trong đời sống sinh hoạt cộng đồng. Mỗi dịp lễ hội của đồng bào Khmer, điệu múa gáo dừa lại rộn ràng xuất hiện, góp phần tạo nên không khí vui tươi, gắn kết và thắt chặt tình làng, nghĩa xóm. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập, các bạn trẻ đồng bào Khmer hiện nay có xu hướng tiếp cận nhiều hơn với các loại hình nghệ thuật hiện đại. Nhiều bạn trẻ yêu thích những điệu nhảy sôi động, mới mẻ, khiến sự quan tâm dành cho các loại hình múa dân gian truyền thống phần nào bị giảm sút. Đây được xem là một trong những thách thức không nhỏ trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đồng bào Khmer.

Trước thực tế đó, những năm qua, nhiều địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống duy trì việc tổ chức các lớp truyền dạy múa gáo dừa cho thanh thiếu niên, nhất là tại các trường phổ thông dân tộc nội trú, qua đó, góp phần giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời hình thành ý thức gìn giữ, phát huy bản sắc dân tộc. Thầy Danh Đồng - Bí thư Đoàn Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học phổ thông tỉnh An Giang 1 cho biết: “Đoàn trường thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ gắn với bản sắc dân tộc, trong đó có múa gáo dừa. Thông qua các buổi sinh hoạt, hội thi, các em không chỉ được rèn luyện kỹ năng mà còn tự hào về văn hóa của dân tộc. Đây cũng là cách để gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ”.

Thời gian qua, Đoàn Nghệ thuật Khmer tỉnh thường xuyên tổ chức biểu diễn phục vụ tại các phum, sóc như Hòn Đất, Gò Quao, Đông Thái, Định Hòa… góp phần đưa múa gáo dừa đến gần hơn với cộng đồng. Ông Dương Oanh - Phó Trưởng đoàn phụ trách Đoàn Nghệ thuật Khmer tỉnh cho biết: “Chúng tôi luôn chú trọng đưa các tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc, trong đó có múa gáo dừa, về cơ sở biểu diễn. Các tiết mục không chỉ phục vụ đời sống tinh thần của bà con mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ văn hóa trong mỗi người dân”.

DANH THÀNH