Hoàn thành xây dựng 5.000km đường cao tốc vào năm 2030

Cao tốc Bến Lức-Long Thành kết nối giao thông Đông Nam Bộ với Tây Nam Bộ. (Ảnh: THIÊN VƯƠNG)

Ngày 29/9, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030, nhằm kêu gọi, huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, hướng tới xây dựng mạng lưới đường cao tốc đồng bộ, hiện đại.

Động lực phát triển mới

Theo Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh, giai đoạn 2026-2030, Đại hội XIV của Đảng xác lập mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân hơn 10%/năm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, hệ thống đường bộ cao tốc cần tiếp tục đi trước một bước, tạo không gian phát triển mới, kết nối các vùng miền, rút ngắn khoảng cách, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh nền kinh tế.

Chủ trương xuyên suốt của Đảng và Nhà nước về đầu tư và định hướng thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách là phát huy tối đa nguồn lực toàn xã hội, đa dạng hóa các kênh huy động vốn, trong đó khu vực tư nhân được xác định là một nguồn lực quan trọng cùng với đầu tư công. Từ thời điểm Luật PPP có hiệu lực đến nay, đã có 30 dự án PPP được quyết định chủ trương đầu tư (khoảng 1,3 triệu tỷ đồng). Bình quân, mỗi đồng vốn nhà nước tham gia đã huy động gần 3 đồng vốn ngoài ngân sách, phát huy vai trò “vốn mồi” của vốn nhà nước theo đúng định hướng.

Theo tính toán của Bộ Xây dựng, giai đoạn 2026-2030, cả nước dự kiến đầu tư mới gần 2.830km và mở rộng, hoàn thiện gần 1.200km đường cao tốc hiện hữu, tổng nhu cầu vốn gần 1,3 triệu tỷ đồng. Đến nay, khoảng 423.000 tỷ đồng đã được cân đối, bố trí từ ngân sách nhà nước và cam kết của nhà đầu tư; phần vốn cần tiếp tục cân đối, huy động lên tới khoảng 846.000 tỷ đồng.

Để thu hút thêm nguồn lực ngoài ngân sách, trên cơ sở quy hoạch và các nguyên tắc ưu tiên, Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP trong giai đoạn 2026-2030, tổng mức đầu tư dự kiến gần 923.000 tỷ đồng.

Ông Lê Thắng, Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 (Bộ Xây dựng) nhận định, phương án mở rộng tuyến cao tốc bắc-nam phía đông lên 6 làn xe là cần thiết, không chỉ đáp ứng yêu cầu giao thông, mà còn tác động lan tỏa cho nền kinh tế. Kết quả tính toán sơ bộ, dự án dự kiến kích thích khoảng 235.500 tỷ đồng giá trị sản xuất trong nền kinh tế; tạo ra 80.100 tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179.000 việc làm, gồm các tác động trực tiếp và gián tiếp.

“Để phát huy hiệu quả đầu tư, 15 dự án thành phần (dài 966km) đã hoàn thành đầu tư công trên trục cao tốc bắc-nam phía đông sẽ được ghép thành 2 dự án thành phần lớn theo khu vực địa lý để đầu tư theo phương thức PPP (hợp đồng BOT). Việc tổ chức lại các dự án thành phần theo khu vực địa lý để đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT được xác định nhằm phát huy hiệu quả đầu tư, tạo cơ sở mở rộng tuyến cao tốc bắc-nam phía đông lên 6 làn xe”, ông Lê Thắng nhấn mạnh.

Nhà nước đồng hành doanh nghiệp

Theo đánh giá của một số doanh nghiệp trực tiếp triển khai dự án PPP, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân được Bộ Chính trị ban hành ngày 4/5/2025 đã mở ra cách nhìn mới đối với kinh tế tư nhân: Không chỉ tham gia thị trường mà cần trở thành lực lượng cùng Nhà nước tổ chức và phát triển nền kinh tế. Trong lĩnh vực giao thông, huy động tốt nguồn lực tư nhân sẽ giảm áp lực rất lớn cho ngân sách nhà nước, tuy nhiên không nên hiểu huy động tư nhân đơn giản là có dự án rồi giao cho doanh nghiệp nghiên cứu và tự thu xếp vốn.

Theo ý kiến của một số chuyên gia, việc sớm hoàn thiện mạng lưới cao tốc là đòi hỏi bức thiết để phục vụ phát triển kinh tế-xã hội. Trong điều kiện nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, việc huy động nguồn lực ngoài ngân sách có ý nghĩa rất quan trọng. Tuy nhiên, những điểm yếu cốt tử hiện nay chính là rủi ro về tài chính, khả năng huy động vốn tín dụng; áp lực giải phóng mặt bằng, tái định cư; biến động giá,… Việc thiếu nguồn vốn dự phòng sẵn có và quy trình bổ sung vốn nhà nước còn nhiêu khê trong trường hợp bù đắp phần hụt doanh thu khiến nhà đầu tư phải đối mặt với áp lực thanh toán ngắn hạn.

Ông Lê Huyền, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa kiến nghị, Chính phủ và các bộ ngành hữu quan tiếp tục phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn nữa, giao các địa phương có đủ năng lực làm “cơ quan có thẩm quyền” triển khai các dự án đường cao tốc đi qua địa bàn, như mô hình các dự án liên vùng, gắn trách nhiệm của địa phương với tiến độ toàn dự án để nâng cao tính chủ động và năng lực cho địa phương.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, mục tiêu hoàn thành 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030 nhằm tạo nền tảng hạ tầng quan trọng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và Kết luận số 18-KL/TW tại Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP với tổng mức đầu tư khoảng 923.000 tỷ đồng sẽ tập trung vào mở rộng trục cao tốc bắc-nam hiện hữu, khép kín tuyến vành đai các thành phố lớn và các tuyến kết nối hành lang kinh tế đông-tây, vùng Tây Nguyên, vùng Đồng bằng sông Cửu Long,...

Các bộ, ngành, đơn vị cần sớm rà soát, gỡ vướng về thủ tục; triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP. Chính quyền các địa phương cần phát huy vai trò cơ quan có thẩm quyền theo phân cấp, linh hoạt giải phóng mặt bằng, chủ động nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng nghiên cứu, xây dựng các gói tín dụng trung và dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP; nhà đầu tư chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, đánh giá kỹ điều kiện dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp, hiệu quả.

Theo QUANG HƯNG - XUÂN THỦY (Nhân dân)