Không để sai phạm cá biệt che mờ nỗ lực của một kỳ thi quốc gia

Thí sinh tại một điểm thi tốt nghiệp trung học phổ thông. (Ảnh: Huỳnh Sơn/TTXVN)

Đấu tranh với tiêu cực là yêu cầu tất yếu để bảo vệ sự công bằng của giáo dục. Mọi hành vi gian lận trong thi cử đều phải được phát hiện và xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm.

Song, kiên quyết xử lý từng vụ việc cụ thể không đồng nghĩa với việc có thể quy kết tiêu cực diễn ra trên diện rộng hay phủ nhận kết quả của cả một kỳ thi quốc gia.

Việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang tiếp tục khởi tố thêm 15 bị can, nâng tổng số bị can trong vụ án xảy ra tại Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang lên 19 người, cho thấy quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026.

Sai phạm, dù xảy ra ở bất kỳ khâu nào, đều phải được điều tra đến cùng, xử lý nghiêm minh để bảo vệ sự công bằng của kỳ thi và quyền lợi chính đáng của hàng triệu thí sinh.

Thực tế cho thấy phát hiện, tố giác các hành vi gian lận là việc cần được khuyến khích. Một kỳ thi quốc gia càng có quy mô lớn càng cần sự giám sát của toàn xã hội. Những phản ánh có căn cứ sẽ giúp cơ quan chức năng kịp thời phát hiện sơ hở, xử lý vi phạm và hoàn thiện công tác tổ chức thi.

Chính vụ việc tại Tuyên Quang là minh chứng rõ nét. Sau khi xuất hiện dấu hiệu bất thường trong kết quả môn Toán tại Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang với 147 bài thi đạt điểm 10 và điểm trung bình lên tới 9,58, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lập tức phối hợp với Bộ Công an thành lập tổ công tác kiểm tra, xác minh.

Việc cơ quan điều tra nhanh chóng vào cuộc và khởi tố vụ án cho thấy cơ chế giám sát vận hành hiệu quả; khi có dấu hiệu bất thường, sai phạm không bị bỏ qua mà được xử lý theo đúng quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, sau khi vụ việc xảy ra tại Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Chuyên Tuyên Quang được phát hiện, trên mạng xã hội cũng xuất hiện hàng loạt thông tin, bài viết và bình luận về tình trạng gian lận thi cử ở nhiều địa phương khác.

Chỉ từ một số bảng điểm, một vài con số hoặc những nhận định mang tính cảm tính, không ít tài khoản mạng xã hội đã vội vàng quy kết có "gian lận," "can thiệp điểm thi," thậm chí cho rằng tiêu cực diễn ra trên diện rộng.

Điều đáng chú ý, khi các cơ quan chức năng tiến hành xác minh, nhiều thông tin trong số đó đã được khẳng định là không đúng sự thật.

Tại Gia Lai, Sở Giáo dục và Đào tạo đã hoàn tất việc kiểm tra các phản ánh liên quan đến công tác coi thi tại Điểm thi Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Vân Canh và Điểm thi Trường Trung học phổ thông số 1 Nguyễn Thái Học. Kết quả xác minh cho thấy, toàn bộ nội dung phản ánh đều không có cơ sở.

Tại Phú Thọ, sau khi rà soát toàn diện kết quả Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026, Sở Giáo dục và Đào tạo khẳng định không phát hiện dấu hiệu bất thường tại các điểm thi trên địa bàn.

Đặc biệt, liên quan đến thông tin lan truyền về Điểm thi Trường Trung học Phổ thông Cao Phong, cơ quan chức năng xác định đây là thông tin sai sự thật. Người đăng tải sau đó đã chủ động gỡ bài, công khai xin lỗi giáo viên, học sinh và cộng đồng mạng, đồng thời thừa nhận nội dung được đưa ra chỉ xuất phát từ suy đoán chủ quan.

Từ thực tế đó có thể thấy không phải mọi nghi vấn trên mạng xã hội đều phản ánh đúng bản chất sự việc. Việc một số địa phương có nhiều thí sinh đạt điểm cao hay xuất hiện những số liệu khác thường cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra, đánh giá bằng nghiệp vụ, dữ liệu và chứng cứ, chứ không thể trở thành căn cứ để quy kết tiêu cực. Nếu lấy những hiện tượng riêng lẻ để khái quát thành bản chất của cả kỳ thi hoặc lấy một vụ việc đang được điều tra để suy diễn thành "gian lận có hệ thống," đó không còn là phản biện xã hội mà là sự quy chụp thiếu căn cứ.

Trong thời đại hiện nay, tốc độ lan truyền của một tin đồn trên mạng xã hội luôn nhanh hơn rất nhiều so với quá trình xác minh của cơ quan chức năng. Đáng lo ngại hơn là xu hướng "xét xử trên mạng xã hội," khi cảm tính và hiệu ứng đám đông được đặt cao hơn chứng cứ.

Chỉ một bài đăng chưa được kiểm chứng cũng có thể nhanh chóng tạo ra những "bản án dư luận," khiến nhiều nhà trường, giáo viên, thí sinh phải chịu áp lực và sự hoài nghi trước khi cơ quan chức năng đưa ra kết luận. Nếu tình trạng này kéo dài, hậu quả không chỉ dừng lại ở việc lan truyền thông tin sai sự thật mà còn tạo nên "khủng hoảng niềm tin."

Một khi niềm tin bị bào mòn bởi tin đồn thay vì sự thật thì thiệt hại không chỉ dừng lại ở uy tín của một nhà trường hay một địa phương, mà còn ảnh hưởng đến giá trị của cả một kỳ thi quốc gia và những nỗ lực đổi mới của ngành Giáo dục.

Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông hàng năm nói chung và kỳ thi năm nay nói riêng được tổ chức với sự tham gia của ngành giáo dục, lực lượng công an, thanh tra, chính quyền địa phương cùng nhiều lực lượng hỗ trợ. Các khâu từ in sao đề thi, vận chuyển, bảo quản đề thi, coi thi, chấm thi đến công bố kết quả đều được thực hiện theo quy trình thống nhất, nhiều tầng giám sát và kiểm soát.

Ngay sau khi vụ việc tại Tuyên Quang được phát hiện, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đã chỉ đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp với Bộ Công an rà soát tổng thể kết quả kỳ thi trên phạm vi cả nước; đồng thời, yêu cầu nếu phát hiện dấu hiệu bất thường phải xử lý nghiêm theo đúng quy định pháp luật. Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng đã yêu cầu tất cả các Sở Giáo dục và Đào tạo chủ động kiểm tra, xác minh các phản ánh, đánh giá nguyên nhân nếu có dấu hiệu bất thường và báo cáo kết quả về Bộ.

Việc chủ động rà soát trên phạm vi toàn quốc, công khai kết quả xác minh và xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm cho thấy quyết tâm của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo trong bảo vệ sự công bằng của kỳ thi. Điều đó cũng bác bỏ những suy diễn cho rằng, các sai phạm bị che giấu hoặc tiêu cực diễn ra trên diện rộng.

Sai phạm, nếu có, phải được phát hiện và xử lý đến cùng. Nhưng cần nhìn nhận khách quan rằng, những vụ việc đang được điều tra là các trường hợp cá biệt, không phản ánh bức tranh chung của Kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông năm 2026. Trên bình diện cả nước, kỳ thi vẫn được tổ chức an toàn, nghiêm túc, đúng quy chế và bảo đảm tính minh bạch.

Một vụ việc đang được điều tra không thể trở thành căn cứ để phủ nhận nỗ lực của hàng triệu thí sinh, hàng chục nghìn cán bộ coi thi và cả hệ thống đã làm việc nghiêm túc để tổ chức kỳ thi.

Bảo vệ sự công bằng trong một kỳ thi quốc gia không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội trong việc tiếp nhận, kiểm chứng và chia sẻ thông tin một cách có trách nhiệm.

Khuyến khích tố giác tiêu cực nhưng không cổ súy cho suy diễn; kiên quyết xử lý sai phạm nhưng cũng phải quyết liệt bảo vệ sự thật.

Chỉ khi đấu tranh với tiêu cực được đặt trên nền tảng của chứng cứ và pháp luật; thông tin được kiểm chứng trước khi lan truyền, mới có thể vừa giữ vững kỷ cương của một kỳ thi quốc gia, vừa củng cố niềm tin của nhân dân đối với ngành Giáo dục và các thiết chế công quyền./.