Linh hoạt sản xuất trong mùa lũ

Mực nước lũ trên sông Tiền vẫn ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm. Ảnh: MINH HIỂN

Theo nhịp con nước

Cuối tháng 7, đầu nguồn sông Tiền, sông Hậu bước vào mùa lũ, nhưng con nước còn thấp. Ngày 23/7, mực nước cao nhất tại Tân Châu đạt 1,36m, thấp hơn báo động cấp 1 2,14m, thấp hơn cùng kỳ năm 2025 0,74m và thấp hơn trung bình nhiều năm 0,65m. Tại Châu Đốc, mực nước đạt 1,4m, thấp hơn cùng kỳ năm trước 0,65m. Dòng chảy sông Mekong về hạ lưu qua Tân Châu, Châu Đốc cũng thấp hơn cùng kỳ năm 2025 khoảng 12%.

Ông Lưu Văn Ninh - Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh cho biết tổng lượng dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong về hạ lưu trong mùa lũ năm nay dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10 đến 25%. Từ cuối tháng 7 đến tháng 8 nước đầu nguồn lên chậm đến tháng 9, tháng 10 mới có khả năng lên nhanh. Đỉnh lũ tại Tân Châu dự báo đạt 3,4 - 3,6m, xuất hiện khoảng cuối tháng 10. Nhìn chung, mùa lũ năm 2026 tại đầu nguồn sông Cửu Long được nhận định thấp hơn trung bình nhiều năm từ 0,2m đến 0,5m và thấp hơn năm 2025.

Con nước mỗi năm một khác, cách làm nông ở vùng đầu nguồn cũng linh hoạt theo. Vùng có đê bao bảo đảm an toàn, nông dân chủ động xuống giống để thu hoạch trước khi lũ đạt đỉnh. Vùng đến chu kỳ ngưng vụ thì mở đồng đón nước phù sa, cải tạo đất. Phương châm “2 năm 5 vụ” vừa giúp chủ động mùa vụ vừa dành thời gian cho đất phục hồi.

Vụ thu đông 2026, toàn tỉnh dự kiến gieo trồng từ 150.000 - 170.000ha lúa trong vùng đê bao kiểm soát lũ triệt để và khoảng 11.000 - 14.000ha trồng màu, lịch xuống giống từ ngày 10/7 đến 10/9. Những vùng ngưng vụ cố định chủ động xả lũ đón phù sa, cải tạo đất.

Riêng xã Tân An, vụ thu đông năm nay sản xuất khoảng 2.500ha lúa. Ông Nguyễn Văn Thắng - Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tân An cho biết địa phương theo dõi diễn biến mực nước, lịch xuống giống và khả năng bảo vệ của từng vùng đê bao để bố trí sản xuất phù hợp, vừa khai thác hiệu quả đất sản xuất vừa hạn chế rủi ro do lũ.

Theo ông Nguyễn Tấn Lil - Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân An, nông dân ngày càng quan tâm hiệu quả từng vụ hơn là tăng số vụ trong năm. Nông dân tuân thủ lịch xuống giống, lựa chọn những giống lúa có thời gian sinh trưởng phù hợp, chất lượng gạo tốt như Đài Thơm 8, OM18. Đến thời điểm cần cho đất nghỉ, nhiều hộ đồng thuận ngưng vụ, đưa nước vào đồng đón phù sa, tạo nền cho vụ sản xuất tiếp theo.

Từ chỗ tìm cách khép kín đồng ruộng để sản xuất nhiều vụ, người dân đầu nguồn đang ứng xử linh hoạt hơn với mùa lũ. Con nước có thể lớn, nhỏ khác nhau từng năm nhưng sản xuất được thay đổi theo diễn biến dòng nước, vừa bảo đảm mùa vụ vừa dành những khoảng nghỉ cần thiết cho đất.

Chú trọng hiệu quả

Không chỉ điều chỉnh thời vụ theo con nước, người dân vùng đầu nguồn còn linh hoạt lựa chọn cây trồng, vật nuôi để nâng hiệu quả sản xuất. Với cây lúa, nhiều nông dân chuyển sang các giống ngắn ngày, chất lượng gạo cao như Đài Thơm 8, OM18 gắn với đề án “Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030” (gọi tắt đề án 1 triệu ha).

Tại ấp Giồng Trà Dên, xã Tân An, ông Nguyễn Văn Giãng tham gia đề án 1 triệu ha với 11 công đất. Vụ đông xuân 2025 - 2026, ruộng lúa của gia đình ông đạt năng suất khoảng 900 kg/công, lợi nhuận bình quân 2,5 triệu đồng/công. Theo ông Giãng, hiệu quả không chỉ nằm ở năng suất mà còn ở giảm chi phí, tuân thủ quy trình canh tác và bố trí mùa vụ phù hợp.

Cùng là thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú A1, xã Tân An, ông Dương Văn Nghĩa có 15 công đất, trong đó 6 công tham gia đề án 1 triệu ha, sản xuất giống lúa Đài Thơm 8. Việc chọn giống lúa chất lượng cao, thời gian sinh trưởng phù hợp giúp ông chủ động mùa vụ, đồng thời nâng giá trị hạt gạo. Từ thực tế của ông Giãng, ông Nghĩa cho thấy nông dân vùng đầu nguồn sống Tiền, sông Hậu đang chuyển dần từ chạy theo số vụ sang chú trọng hiệu quả trên từng vụ sản xuất.

Theo ông Phạm Quế Chi - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tường Lợi, xã Châu Phong, trước diễn biến con nước ngày càng khó đoán định, hợp tác xã chủ động từ lựa chọn giống, bố trí lịch xuống giống đồng loạt đến liên kết sản xuất, tiêu thụ. Khi nông dân tuân thủ lịch thời vụ, sản xuất tập trung, lựa chọn giống lúa chất lượng cao thì khả năng thích ứng trước biến động của thời tiết, nguồn nước cũng tốt hơn.

Tại các xã Tân An, Vĩnh Xương, Châu Phong và các phường Tân Châu, Long Phú, người dân trồng rau màu, nuôi cá tra, basa và nhiều loại cá phục vụ thị trường nội địa. Một số hộ nuôi lươn, ếch, ba ba, tận dụng điều kiện sẵn có để tạo thêm việc làm, nguồn thu trong thời gian nước lũ về. Cách sản xuất đa dạng này giúp người dân giảm phụ thuộc vào một loại cây trồng hay một mùa vụ, giữ nguồn thu ổn định.

MINH HIỂN - QUANG VINH