Mâm cơm Giỗ Tổ Hùng Vương

Trong tiềm thức của người Việt Nam, thờ cúng tổ tiên với những lễ vật và nghi lễ cụ thể, trong đó có việc làm mâm cơm cúng dâng trong dịp lễ, tết là nét văn hóa đặc trưng, rõ nét nhất của quá trình thực hành tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Theo nhiều bậc cao niên, mỗi vùng miền sẽ có cách thức chuẩn bị, bày trí mâm cơm cúng theo phong tục riêng. Mâm cơm cúng Giỗ Tổ cần có những món cơ bản là bánh chưng, bánh giầy và cơm.

Mâm cỗ dâng cúng Giỗ Tổ Hùng Vương. Ảnh: THỦY TIÊN

Món bánh chưng, bánh giầy là 2 sản vật thời kỳ Hùng Vương tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở của muôn loài. Cơm cũng do Vua Hùng dạy dân cấy lúa mà ra, là lương thực hằng ngày, nên trong mâm có nếp, có tẻ đầy đủ sẽ sinh sôi. Bà Lê Thị Xuân Lộc, ngụ xã Tân Hiệp chia sẻ: “Tất cả đều thể hiện lòng thành dâng lên tổ tiên với mong cầu mùa màng tươi tốt, vạn vật sinh sôi, gia đình cùng đoàn kết, phấn đấu học tập, lao động tiến bộ”.

Dù cách xa vùng đất Tổ hằng ngàn cây số, nhưng từ bao đời nay, người dân miền Tây nói chung, người dân An Giang nói riêng vẫn luôn hướng về ngày Giỗ Tổ Hùng Vương với lòng thành kính sâu sắc. Tại các đền thờ hay trong mỗi nếp nhà, không khí chuẩn bị cho ngày giỗ luôn rộn ràng, ấm cúng. Với họ, Giỗ Tổ không chỉ là nghi lễ mang tính quốc gia mà còn là một đám giỗ lớn của gia đình. Đây là dịp để gia đình sum họp, cùng nhau ôn lại truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông.

Một điểm đặc biệt là người dân nơi đây không đặt nặng hình thức mà chú trọng vào tấm lòng thành kính. Mâm cơm có thể không sang trọng, nhưng gọn gàng và thể hiện sự kính trọng đối với tổ tiên. Nhiều gia đình còn chuẩn bị thêm nhiều loại bánh dân gian như bánh tét, bánh ít... những món bánh gắn bó với đời sống người dân miền Tây. Những chiếc bánh này không chỉ là lễ vật dâng cúng mà còn là biểu tượng của sự sum vầy, đoàn tụ.

Bánh chưng là món không thể thiếu trong mâm cỗ ngày Giỗ Tổ. Ảnh: THỦY TIÊN

Vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, gia đình ông Huỳnh Minh Hiếu, ngụ phường Rạch Giá nhộn nhịp hơn ngày thường, bởi đây là ngày con, cháu tụ họp đông đủ, cùng làm mâm cơm dâng cúng. Theo ông Hiếu, việc làm mâm cơm cúng các bậc tiền nhân hết sức ý nghĩa, vừa tưởng nhớ công đức các Vua Hùng đã có công dựng nước vừa giáo dục con cháu hiểu thêm về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

Từ những sản vật địa phương, gia đình ông Hiếu chuẩn bị mâm cơm cúng đơn giản nhưng trang nghiêm, đầy đủ các món ăn truyền thống của người Việt, thể hiện lòng thành kính dâng cúng tổ tiên. “Nhà tôi không bày biện cao lương mỹ vị, chỉ là mâm cơm đơn giản với gà luộc, bánh tét, canh khổ qua dồn chả cá, thịt kho hột vịt... Quan trọng là lòng thành với người đã khuất cũng như tri ân các Vua Hùng”, ông Hiếu nói.

Với người dân ở các xã gần Đền thờ Quốc tổ Hùng Vương, xã Tân Hiệp, việc chuẩn bị mâm cỗ tri ân các Vua Hùng trở thành nét đẹp truyền thống được duy trì nhiều năm qua. Cứ đến chiều mùng 9/3, một số gia đình chuẩn bị mâm cúng gồm các món ăn truyền thống nhưng không thể thiếu bánh chưng, bánh giầy.

Văn hóa mâm cơm giỗ ở địa phương còn thể hiện rõ nét tinh thần cộng đồng. Hằng năm, địa phương còn tổ chức các hoạt động vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương. Mâm cơm cúng ở đây thường lớn hơn, có sự đóng góp của nhiều hộ gia đình. Sau phần nghi lễ là phần hội, nơi mọi người cùng nhau thưởng thức món ăn, giao lưu văn nghệ. Tiếng đờn ca tài tử vang lên ở không gian làng quê, cho ngày Giỗ Tổ thêm phần ý nghĩa, đậm đà bản sắc.

Theo ông Nguyễn Duy Phú, ngụ xã Tân Hiệp, việc tổ chức mâm cơm Giỗ Tổ có từ lâu đời, các gia đình có dịp sum họp về tưởng nhớ công lao các Vua Hùng. Đồng thời, giáo dục con cháu về niềm tự hào, cội nguồn dân tộc. Dù cuộc sống ngày càng hiện đại, nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, nhưng những mâm cơm cúng giản dị ấy vẫn được giữ gìn qua từng thế hệ.

THỦY TIÊN