Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam điểm đến của những kỷ lục

Ngôi miếu lớn nhất Việt Nam

Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, phường Vĩnh Tế là di tích lịch sử, kiến trúc và tâm linh quan trọng của An Giang và cả khu vực phía Nam. Theo Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam, Miếu Bà hình thành khoảng năm 1820, bằng tre lá đơn sơ. Năm 1870, ngôi miếu được xây dựng lại bằng gạch hồ ô dước. Năm 1962, miếu được tu sửa khang trang bằng đá miểng và lợp ngói âm dương. Năm 1965, Hội Quý tế miếu cho nới rộng nhà khách và làm hàng rào nhà chính điện của ngôi miếu, năm 1966 xây cất Đông Lang và Tây Lang.

Đến năm 1972, Hội Quý tế miếu quyết định trùng tu lớn, xây dựng lại với kiến trúc mới, đồ sộ và nguy nga. Kiến trúc sư Huỳnh Kim Mãng và kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng được mời đến thiết kế với một tổng thể hài hòa, đẹp mắt và hiện đại. Miếu được xây dựng mới khá đồ sộ và lộng lẫy theo lối kiến trúc cổ kính phương Đông. Miếu có bố cục kiểu chữ 国 - Quốc, hình khối tháp dạng hoa sen nở, mái cong tam cấp lợp ngói đại ống màu xanh ngọc.

Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam về đêm. Ảnh: THANH TIẾN

Các hoa văn ở cổ lầu chánh điện thể hiện đậm nét nghệ thuật. Các khung bao, cánh cửa đều được chạm trổ, khắc, lộng lẫy tinh xảo và nhiều liễn đối, hoành phi lộng lẫy. Trên góc cao chạm nhiều tượng thần thoát tục, trên tường trang trí nhiều bức tranh sơn thủy hữu tình, tạo nên vẻ cổ kính, tôn nghiêm.

Đến này 10/4/1996, công trình cải tạo Nhà trưng bày được hoàn thành, kết hợp với Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam tạo thành một tổng thể hài hòa, uy nghi, đẹp mắt với tổng khuôn viên 3.000m2. Bên trong Nhà trưng bày trang trí hiện đại, sang trọng, trưng bày hàng ngàn hiện vật của khách hành hương dâng cúng như áo, mão, khánh vàng, tiền cổ, đồ mỹ nghệ...

Với lịch sử phát triển và bề thế hiện có, Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam được Tổ chức kỷ lục Việt Nam xác lập là ngôi miếu lớn nhất Việt Nam vào ngày 25/5/2008.

Tượng Bà bằng đá sa thạch xưa và lớn nhất

Cùng với Miếu Bà Chúa Xứ núi Sam, tượng Bà cũng được Tổ chức kỷ lục Việt Nam công nhận là tượng Bà bằng đá sa thạch xưa và lớn nhất Việt Nam. Các nhà nghiên cứu cho rằng, tượng Bà Chúa Xứ núi Sam thuộc loại tượng thần Visnu, là 1 trong 3 vị thần tối cao trong Bà La Môn giáo, tạc dáng người ngồi nghĩ ngợi, quý phái vương giả. Pho tượng Bà cao 1,48m bao gồm cả phần bệ, chất liệu bằng đá son, có giá trị nghệ thuật cao, được tạc vào khoảng cuối thế kỷ thứ VI. Nền văn hóa Óc Eo ở An Giang được khai quật, sưu tầm nhiều hiện vật cổ nên không loại trừ tượng Bà Chúa Xứ núi Sam cũng thuộc nền văn minh này.

Hiện nay, tượng Bà Chúa Xứ núi Sam được đặt trên bệ cao trong miếu, hai bên là 2 con hạc biểu tượng cho cốt cách tiên thánh của Bà. Bên trái tượng Bà là một linga bằng đá đặt trên hương án thờ, gọi là bàn thờ Cậu (Thạch Trụ Công Tử). Bên phải tượng Bà là hương án thờ Cô (Nhị Vị Cô Nương). Ngay lối vào chánh điện có đôi câu đối thể hiện sự linh thiêng của Bà trong việc ban phúc, bảo vệ Nhân dân.

Trước đây, tượng Bà được đặt trên bệ đá trên đỉnh núi Sam. Bệ đá ngang 1,6m, dày 0,3m, chính giữa có lỗ vuông cạnh 0,34m thuộc loại đá trầm tích thạch màu xanh đen, hạt nhuyễn. Hiện nay, bệ đá được tôn tạo trở thành điểm đến tâm linh đặc sắc khi du khách chinh phục đỉnh núi Sam.

Các bằng vinh danh, bằng công nhận, giải thưởng quốc tế được trưng bày trang trọng trong Miếu Bà. Ảnh: THANH TIẾN

Bảo vật của Bà

Bên cạnh những kỷ lục được Tổ chức kỷ lục Việt Nam xác lập, Bà Chúa Xứ núi Sam còn sở hữu những bảo vật được người dân thành kính dâng cúng. Trong đó, sợi chuỗi “khủng” được chế tác từ 162 lượng vàng của Bà luôn là điểm nhấn đặc biệt, được đeo cho Bà vào dịp Tết Nguyên đán, từ ngày 30 tháng chạp đến hết mùng 3 tháng giêng hằng năm.

Theo Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam, sợi chuỗi có 187 hạt, trong đó có viên chuỗi chủ có trọng lượng lên đến 5 lượng vàng. Mỗi hạt chuỗi được chạm trổ hình những đóa hoa mẫu đơn tinh xảo tượng trưng cho sự cao quý, sang trọng và nhân từ của Thánh Mẫu. Hoa văn trên hạt chuỗi chủ có hình chim phụng phun những hạt châu nhỏ, được kết thành dây, tỏa ra nhiều hướng, với ý nghĩa “phun châu nhả ngọc”, thể hiện hàm ý Bà luôn ban phước lành đến bá tánh trên khắp thế gian. Hiện, bảo vật này chỉ được mang ra đeo cho Bà vào các ngày 14, 15, 29 và 30 (29, mùng 1 nếu tháng thiếu) âm lịch của tháng giêng, tháng 7 và tháng 10. Riêng Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam hằng năm, chuỗi được đeo cho Bà từ sau đêm lễ tắm Bà ngày 23/4 đến 27/4 âm lịch để du khách chiêm ngưỡng.

Ngoài ra, còn hàng ngàn chiếc nhung y được du khách thập phương dâng cúng cho Chúa Xứ Thánh Mẫu. Mỗi chiếc nhung y có giá từ vài triệu đồng, với những nhung y có chất liệu nhung tuyết hoặc đính đá mắc tiền, có giá từ 6 - 30 triệu đồng/bộ.

Hằng tháng, Ban Quản trị Lăng miếu Núi Sam tổ chức thay áo, mão cho Bà 2 lần vào giữa và cuối tháng (âm lịch). Áo, mão được dâng từ những đoàn khách bốc thăm trúng trong lễ bốc thăm được tổ chức vào ngày 15/2 âm lịch. Người may mắn sẽ được cho hay trước, sắp xếp làm lễ cúng áo, mão dâng cho Bà khi đến lượt. Mùa lễ hội, đêm 23/4 âm lịch sẽ dâng mão, áo cho Bà trong lễ tắm Bà, các đêm còn lại 24, 25, 26/4 âm lịch sẽ dâng áo cho Bà.

THANH TIẾN