Nâng cao năng lực tuân thủ, sản xuất nông sản bền vững đáp ứng tiêu chuẩn EU

EU siết chặt tiêu chuẩn

Trong những năm gần đây, Liên minh châu Âu (EU) liên tục siết chặt và hạ thấp mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs) đối với nhiều hoạt chất, đồng thời mở rộng phạm vi kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu. Các quy định về MRLs ngày càng trở thành hàng rào kỹ thuật với yêu cầu khắt khe, tần suất cập nhật nhanh, nhiều quy định mới được ban hành trong thời gian ngắn, thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, gây khó khăn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Ngày 29/1/2026, EU đã thông báo tới Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về việc thay đổi cách tiếp cận trong thiết lập MRLs, chuyển từ phương pháp dựa trên “rủi ro” sang “mối nguy”. Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRL mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg.

Diễn biến này cho thấy EU không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu mà còn siết chặt ngay từ ngưỡng chấp nhận đối với dư lượng, đặc biệt với các hoạt chất không còn được phép sử dụng tại EU. Cách tiếp cận mới dự kiến tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu.

Theo quy định hiện hành, thanh long của Việt Nam thuộc diện kiểm soát tăng cường theo Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, với tần suất kiểm tra 30%. Một số mặt hàng khác cũng chịu kiểm soát tăng cường gồm ớt và đậu bắp (50%), sầu riêng (20%), trong khi chanh leo chưa thuộc diện áp dụng biện pháp này.

Liên quan đến Báo cáo “Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật” của Pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết chưa nhận được báo cáo chính thức qua kênh hỏi đáp (SPS) hoặc từ Thương vụ Việt Nam tại Pháp.

Nâng cao năng lực tuân thủ, thúc đẩy sản xuất bền vững

Thực tế, ngay sau khi nhận được các thông báo không tuân thủ từ phía EU liên quan đến vi phạm MRLs, Bộ đã chỉ đạo cơ quan chuyên ngành tổ chức truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và hoàn tất báo cáo khắc phục gửi cơ quan có thẩm quyền của EU. Đồng thời, tăng cường chỉ đạo các địa phương, hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp thực hiện kiểm soát an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với hàng xuất khẩu; ban hành quy trình phòng trừ dịch hại tổng hợp, triển khai các chương trình sử dụng tác nhân sinh học nhằm giảm thiểu thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất.

Nhờ đó, số lượng thông báo không tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm của EU đã giảm rõ rệt, từ 64 cảnh báo năm 2024 xuống còn 17 cảnh báo năm 2025.

Để khắc phục tình trạng vi phạm và góp phần đàm phán giảm tần suất kiểm tra, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật trao đổi với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) tổ chức thanh tra từ ngày 3 đến 20/6/2025 đối với các mặt hàng ớt, thanh long và sầu riêng. Kết quả được phía EU đánh giá cao, đồng thời thống nhất kế hoạch hành động khắc phục các tồn tại; thời hạn gửi báo cáo kết quả thực hiện vào tháng 5/2026. Đây sẽ là căn cứ để phía EU xem xét việc tiếp tục áp dụng, tăng cường hoặc giảm tần suất kiểm tra.

EU tiếp tục là thị trường tiềm năng nhưng có yêu cầu cao về kiểm dịch thực vật và an toàn thực phẩm. Để duy trì và phát triển thị trường này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai đồng bộ các giải pháp.

Trước mắt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện báo cáo kỹ thuật về triển khai Kế hoạch hành động khắc phục các tồn tại, nhằm đàm phán giảm tần suất kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng thuộc Phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793; đồng thời chủ động theo dõi, trao đổi với cơ quan chức năng EU về các dự thảo quy định mới, đặc biệt liên quan đến MRLs; tổ chức tập huấn, phổ biến kịp thời cho doanh nghiệp, người sản xuất và cán bộ địa phương.

Về dài hạn, Bộ sẽ nâng cao năng lực tuân thủ quy định của EU cho doanh nghiệp, người sản xuất và hệ thống kỹ thuật địa phương; tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương trong bảo đảm an toàn thực phẩm đối với nông sản, đặc biệt là hàng xuất khẩu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng định hướng sản xuất theo hướng bền vững, tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp phòng trừ sinh học, giảm phụ thuộc vào hóa chất; đẩy mạnh kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Để nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu sang EU, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã báo cáo, đề nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị về tăng cường tuân thủ quy định an toàn thực phẩm đối với nông sản xuất khẩu, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng. Đồng thời đề nghị chỉ đạo các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tăng cường phối hợp, cập nhật và cung cấp kịp thời thông tin về thay đổi chính sách, quy định kỹ thuật của các thị trường nhập khẩu.