Nghề đánh bắt hải sản ở Vân Khánh, Tân Thạnh

Vàm Kim Quy, xã Vân Khánh tấp nập tàu, thuyền ra vào. Ảnh: ĐẶNG LINH

Sáng sớm một ngày tháng 4, tại vàm Kim Quy, xã Vân Khánh, khung cảnh rộn ràng bởi những chiếc tàu lần lượt vào bờ sau chuyến biển dài ngày. Trên bãi biển, người cân cá, người ghi sổ, người bốc dỡ… tất bật trong nhịp điệu quen thuộc. Ở đây, thời gian làm việc không tính bằng giờ hành chính, mà theo con nước và nhịp điệu ra khơi. Ông Lê Minh Thơm, ngụ xã Vân Khánh thoăn thoắt cân mực, cá chuyển lên xe tải. Vào mùa thuận, mỗi tháng cơ sở của ông thu mua khoảng 20 tấn hải sản. Từ tháng 8 đến tháng 4 năm sau, ghe cập bến liên tục, còn mùa biển động, hoạt động gần như chững lại. Ít ai biết, trước khi trở thành người thu mua, ông Thơm từng có nhiều năm bám biển với chiếc ghe công suất 50CV. Sự chuyển hướng từ đi biển sang thu mua không phải là rời bỏ nghề, mà là một cách thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường. “Giờ làm nghề này phải bài bản hơn trước. Mua bán có hóa đơn, chuyển khoản, truy xuất nguồn gốc rõ ràng thì mới bán được cho doanh nghiệp”, ông Thơm cho biết.

Nhiều thế hệ ở Vân Khánh đã gắn chặt với nghề biển. Cha của ông Thơm là ông Lê Minh Hoàng, từng đi thuyền buồm đánh bắt gần bờ từ những năm sau giải phóng. Khi ghe máy xuất hiện, ngư dân mới vươn xa hơn, đến các ngư trường như: Hòn Chuối, Hòn Tre. Ngư cụ cũng dần cải tiến theo thời gian. Từ những dây treo vỏ ốc thủ công, mỗi người chỉ làm vài ngàn con, sau này có thể tăng lên gấp đôi, gấp ba lần so với trước. Có giai đoạn, nghề bẫy mực bằng vỏ ốc mang lại nguồn thu khá, mỗi hộ đầu tư hàng chục ngàn con ốc để thả biển.

Tuy vậy, biển ngày nay không còn “dễ tính” như trước. Ông Huỳnh Văn Sơn - ngư dân có hơn 20 năm bám biển ở xã Vân Khánh hiện sở hữu 4 chiếc ghe công suất lớn chuyên đánh mực và lưới ghẹ nói: “Khai thác hải sản giờ không dễ nên phải làm nhiều nghề tùy theo mùa, tính toán kỹ chi phí. Có chuyến trúng, chuyến không, phải biết xoay xở thì mới sống được”.

Mỗi chuyến biển của ông Sơn kéo dài từ vài ngày đến nửa tháng. Dù sản lượng không ổn định, nhưng nhờ tổ chức sản xuất bài bản, mô hình của ông vẫn duy trì nguồn thu và tạo việc làm cho nhiều người lao động địa phương. Đây cũng là cách mà nhiều ngư dân lựa chọn để giữ nghề trong bối cảnh mới.

Tại xã Tân Thạnh, nghề đánh bắt hải sản cũng là sinh kế chính của người dân. Toàn xã hiện có khoảng 200 tàu cá, trong đó 40 tàu có chiều dài từ 15m hoạt động vùng khơi. Cùng với khoảng 250 tàu cá ở Vân Khánh, 2 địa phương này tạo nên một lực lượng khai thác biển khá lớn của tỉnh.

Điểm đáng chú ý là sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức của ngư dân Tân Thạnh về khai thác bền vững. Từ việc ghi chép nhật ký khai thác, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình đến tuân thủ đúng vùng biển, nhiều chủ tàu đã chủ động thay đổi cách làm.

Ông Ngô Văn Trường - một chủ tàu ở xã Tân Thạnh cho biết: “Giờ tàu ra khơi phải đi đúng vùng, cập bến khai báo đầy đủ thì mới bán được. Ban đầu thấy khó nhưng làm riết thành quen, thấy tốt”. Theo ông Trường, việc tuân thủ quy định không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh chống khai thác IUU, còn giúp nâng giá trị hải sản, thuận lợi hơn khi liên kết với doanh nghiệp thu mua. Còn ông Lê Văn Tân - chủ tàu cá tại xã Tân Thạnh nói: “Mấy năm nay được tuyên truyền thường xuyên nên bà con hiểu hơn. Tàu nào ra khơi cũng phải đảm bảo đầy đủ giấy tờ, vi phạm là ảnh hưởng chung đến nghề cá của cả vùng”.

Bên cạnh chuyển biến tích cực, nghề biển ở xã vẫn đối mặt nhiều thách thức như nguồn lợi thủy sản suy giảm, chi phí nhiên liệu tăng cao, thời tiết ngày càng cực đoan. Hạ tầng phục vụ nghề cá còn hạn chế khiến chi phí sản xuất tăng lên. Ông Huỳnh Thúc Kháng - người có nhiều năm gắn bó với nghề ở xã Vân Khánh nói: “Nếu có nơi neo đậu, mua bán ổn định thì bà con đỡ tốn chi phí, làm ăn thuận lợi hơn. Ngoài ra, việc hình thành các tổ hợp tác, liên kết trong cộng đồng ngư dân cũng là hướng đi cần thiết để hỗ trợ nhau trong sản xuất, giảm rủi ro”.

Từ những con tàu lớn vươn khơi xa đến những chiếc ghe nhỏ bám bờ, mỗi chuyến ra khơi là một lần gửi gắm hy vọng. Trên bến, những người phụ nữ vẫn chờ ghe trong đêm. Ngoài khơi, những con tàu vẫn bám biển theo mùa. Giữa những đổi thay, nghề biển nơi đây đang dần chuyển mình theo hướng bền vững hơn.

ĐẶNG LINH