Ngôi chùa Khmer giữa dấu tích chiến tranh

Hồ - dấu tích của một hố bom B52 năm xưa nằm trước khuôn viên chùa Snayđonkum. Ảnh: NGUYỄN HƯNG

Chùa Snayđonkum tọa lạc ấp Phước Thọ, xã Ô Lâm. Từ đường tỉnh 15 đi vào, du khách sẽ ấn tượng với cổng chùa bằng đá chạm trổ hoa văn Khmer tinh xảo dưới những tán cây xanh mát. Ngay trước khuôn viên là hồ sen khá rộng, nhiều hoa sen, một biểu tượng đặc trưng của Phật giáo. Đồng thời, cũng là dấu tích của một hố bom B52 năm xưa được nhà chùa kè đá lưu giữ đến tận ngày nay.

Chùa Snayđonkum do sư cả Kru Chau Sô vận động phật tử xây dựng từ năm 1718, bằng cây lá đơn sơ trên gò cao gần chân đồi Tức Dụp. Chùa nằm trên triền núi cao hoang vắng, cây mọc um tùm dân cư thưa thớt. Đến năm 1945 để thuận tiện cho việc chiêm bái của bà con phum, sóc, chùa được dời về vị trí hiện tại, cách chùa cũ khoảng 1km.

Trong các cuộc kháng chiến chùa Snayđonkum là cầu nối, điểm trung chuyển, thu nhận và truyền tin của các đơn vị, lực lượng cách mạng địa phương. Người dân Khmer trong phum, sóc không phân biệt già trẻ, trai gái đều hăng hái tham gia cách mạng bằng nhiều hình thức. Sự phối kết hợp giữa việc tham gia sinh hoạt tín ngưỡng dân tộc ở chùa với làm cách mạng, những nhà sư, đồng bào Khmer chùa Snayđonkum góp phần quan trọng làm nên những thành tích đáng tự hào của lịch sử huyện Tri Tôn (cũ) anh hùng.

Ông Phan Thanh Lương - Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ô Lâm cho biết, chùa Snayđonkum là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, điểm dạy học chữ Khmer, cầu nối truyền đạt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến người dân. Chùa góp phần quan trọng trong gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, chùa Snayđonkum đóng vai trò là trung tâm liên lạc cho lực lượng du kích địa phương với quân từ Kiên Giang qua tiếp ứng. Trước khi cán bộ cách mạng đến chùa làm việc liên lạc với sư cả hoặc cá nhân, tập thể đơn vị muốn đến trú ẩn, hội họp, dừng chân... thì phải ở hầm bí mật ngoài vườn chờ đến lúc đêm xuống nhá ống quẹt làm tín hiệu, nếu trong chùa phản hồi tín hiệu vẫy đèn lại thì cán bộ mới vào chùa.

Vào những ngày lễ lớn hay theo thông lệ chùa, 6 ngày trong tháng được các phật tử trong phum, sóc mang lương thực đến cúng. Đây cũng là cơ hội để Nhân dân tiếp tế thêm lúa, gạo, khoai... thuốc men và giao nhận văn thư liên lạc giữa các cán bộ trong địa bàn. Ngoài ra, trong các trận đánh thắng hoặc các buổi mít tinh, biểu tình thường có đoàn văn công phục vụ văn nghệ, tuy không phải là các ca sĩ chuyên nghiệp phục vụ, nhưng cũng tạo được nguồn sinh khí vui tươi phấn khởi.

Sau năm 1975, chùa được sư cả A Cha Chau Dên vận động bà con, phật tử trong phum, sóc đóng góp tiền xây dựng lại chùa khang trang cho tới ngày nay. Hiện, chùa Snayđonkum nằm trong khuôn viên rộng rãi thoáng đãng, cảnh quan thiên nhiên rất đẹp, xung quanh khuôn viên có nhiều cây cao to cành lá sum suê tỏa nhiều bóng mát, tôn thêm vẻ cổ kính, trang nghiêm. Từ những nét văn hóa đặc trưng, giá trị lịch sử cách mạng, chùa Snayđonkum đón nhận bằng xếp hạng di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh năm 2013.

Ông Phan Thanh Lương cho biết, trên địa bàn xã hiện nay có 2 chùa Khmer được công nhận di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh là chùa Snayđonkum và chùa Svaytaniep cùng 2 khu di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia là đồi Tức Dụp và Ô Tà Sóc. Ngoài ra, còn một địa điểm là di tích lịch sử cách mạng khuôn viên mộ nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Néang Nghes.

Do ảnh hưởng của thời gian đến nay một số hạng mục chùa Snayđonkum và các địa danh, địa chỉ đỏ, khu căn cứ, dấu tích chiến tranh khác trên địa bàn cũng đang dần xuống cấp, chưa đáp ứng tiêu chí cho việc giữ gìn dấu tích chiến tranh. Để tiếp tục phát huy giá trị truyền thống cách mạng, giá trị văn hóa dân tộc, thu hút khách tham quan, xã Ô Lâm đề xuất các sở, ngành tỉnh liên quan cho chủ trương nâng cấp, tu bổ, sửa chữa nhằm giữ gìn và giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Đồng thời, thu hút khách tham quan trong và ngoài tỉnh, du khảo về nguồn để nhiều người biết đến vùng đất Ô Lâm anh hùng gắn với phát triển du lịch.

NGUYỄN HƯNG