Nông dân An Giang tăng lợi nhuận nhờ canh tác lúa "thuận thiên"

Chuyển đổi tư duy

Biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, nguồn nước thay đổi cùng yêu cầu giảm phát thải đang đặt nông nghiệp đồng bằng sông Cửu Long nói chung, An Giang nói riêng trước đòi hỏi phải đổi mới. Mô hình sản xuất chủ yếu dựa vào mở rộng diện tích, tăng vụ và chạy theo sản lượng đã bộc lộ những giới hạn. Vì vậy, phát triển nông nghiệp hài hòa với điều kiện tự nhiên, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao giá trị gia tăng trở thành hướng đi tất yếu.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện - chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái đồng bằng sông Cửu Long, thuận thiên không phải là buông theo tự nhiên mà là phát triển trên cơ sở tôn trọng các quy luật tự nhiên.

Đồng bằng được hình thành từ nước, phù sa và hệ sinh thái ngập lũ nên mọi giải pháp đi ngược những quy luật ấy đều khó bền vững. Ngược lại, khai thác hợp lý lợi thế từng vùng sinh thái và thích ứng với diễn biến của thiên nhiên sẽ giúp nông nghiệp vừa nâng cao hiệu quả kinh tế vừa tăng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Ông Hoa Sĩ Hiền (bìa trái) - nhà nghiên cứu lúa giống chia sẻ kinh nghiệm trồng lúa cho nông dân xã Tân An. Ảnh: MINH HIỂN

Tinh thần đó được cụ thể hóa trong quy hoạch vùng đồng bằng sông Cửu Long thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, hướng đến nền nông nghiệp xanh, tuần hoàn, hiện đại và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Là địa phương có diện tích sản xuất lúa lớn, An Giang đã sớm triển khai đề án thông qua tổ chức lại sản xuất, phát huy vai trò hợp tác xã, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, quản lý nước hợp lý và giảm phát thải.

Vụ đông xuân 2025 - 2026, toàn tỉnh triển khai hơn 159.360 ha, đạt 86,7% kế hoạch. Ông Trần Thanh Hiệp - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết mục tiêu của đề án không chỉ nâng cao năng suất, chất lượng hạt gạo mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất, chuyển từ chạy theo sản lượng sang nâng cao hiệu quả kinh tế, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và phát triển bền vững.

Từ chủ trương đến thực tiễn, tư duy thuận thiên đang từng bước hiện diện trên những cánh đồng đầu nguồn sông Tiền. Những đổi thay trong cách gieo sạ, quản lý nước, liên kết sản xuất và hiệu quả kinh tế của nông dân đã cho thấy hướng đi này không chỉ phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành nông nghiệp mà còn mở ra nền tảng cho ngành sản xuất lúa gạo bền vững hơn trong tương lai.

Đồng ruộng đổi thay

Nếu tư duy thuận thiên là định hướng phát triển, thì đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp chính là nơi tư duy ấy được kiểm chứng bằng thực tiễn. Trên những cánh đồng đầu nguồn sông Tiền, sông Hậu, hiệu quả của sự chuyển đổi không đo bằng khẩu hiệu mà bằng lượng giống giảm xuống, số lần bơm nước ít hơn, chi phí sản xuất thấp hơn và lợi nhuận của nông dân cao hơn.

Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tường Lợi, xã Châu Phong, mô hình sản xuất theo đề án đã mang lại kết quả rõ nét. Lượng giống gieo sạ giảm từ 120kg còn 80kg/ha, lượng phân bón giảm từ 480kg còn 400kg/ha, kết hợp phương pháp tưới ngập, khô xen kẽ và các quy trình canh tác tiên tiến. Dù giảm vật tư đầu vào, năng suất vẫn đạt 8,837 tấn/ha, cao hơn ruộng đối chứng; chi phí sản xuất giảm gần 5 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng hơn 7,3 triệu đồng/ha.

Nông dân Hợp tác xã Nông nghiệp Tường Lợi tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Ảnh: MINH HIỂN

Ông Trương Văn Bới - thành viên Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú A1, xã Tân An cho biết: “Ban đầu tôi còn băn khoăn khi phải giảm lượng giống và thay đổi quy trình sản xuất. Thực hiện vụ đầu tiên, ruộng lúa phát triển tốt, sâu bệnh giảm, chi phí đầu tư thấp hơn nhưng lợi nhuận cao hơn, giúp tôi thêm tin tưởng vào cách làm mới”.

Cũng tham gia đề án tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Phú A1, ông Dương Văn Nghĩa cho rằng giá trị lớn nhất không chỉ là tăng thu nhập mà còn thay đổi nhận thức của nông dân từ sản xuất theo kinh nghiệm sang canh tác dựa trên quy trình khoa học.

Theo ông Nguyễn Đắc Phạm Thanh - Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Xương, để đề án phát huy hiệu quả, địa phương tập trung tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật và phối hợp với hợp tác xã, doanh nghiệp tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất, từng bước hình thành vùng nguyên liệu chất lượng cao.

Bà Phạm Hồng Liễu - Phó Chủ tịch UBND phường Long Phú cho rằng chính quyền phải giữ vai trò đồng hành với nông dân từ hỗ trợ kỹ thuật đến kết nối tiêu thụ, để người dân yên tâm chuyển đổi phương thức sản xuất.

Để quá trình chuyển đổi phát huy hiệu quả bền vững, tỉnh cần tiếp tục thực hiện đồng bộ 4 giải pháp: Một là, mở rộng diện tích đề án gắn với quy hoạch vùng sản xuất tập trung, tránh phát triển manh mún; hai là, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để xây dựng chuỗi giá trị, bảo đảm đầu ra ổn định cho nông sản; ba là, đẩy mạnh chuyển giao khoa học, công nghệ, nhất là các quy trình giảm phát thải, quản lý nước, xử lý rơm rạ và hệ thống đo đếm phát thải (MRV), tạo nền tảng tham gia thị trường tín chỉ carbon; cuối cùng, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ để nông dân mạnh dạn chuyển đổi.

MINH HIỂN