Phát hiện bất ngờ về mối liên hệ giữa lượng con cái và tuổi thọ phụ nữ

Những lựa chọn trong giai đoạn sinh sản sẽ để lại "dấu ấn" lâu dài trên cơ thể, có thể đo lường được từ rất lâu trước khi tuổi già thực sự ập đến - Ảnh: AI

Một nghiên cứu quy mô lớn vừa công bố trên tạp chí danh tiếng Nature Communications đã hé lộ mối liên hệ định lượng đầy bất ngờ giữa chiến lược sinh sản và tốc độ suy giảm sinh học ở phụ nữ.

Nghiên cứu do các nhà khoa học tại Đại học Helsinki (Phần Lan) thực hiện trên gần 15.000 phụ nữ là chị em sinh đôi nhằm loại bỏ các nhiễu loạn về di truyền, từ đó giải mã những "dấu ấn sinh học" mà quá trình làm mẹ để lại trên cơ thể.

Trung tâm của những phát hiện này là thuyết "cơ thể dùng một lần" (disposable soma theory), một nguyên lý cốt lõi trong sinh học tiến hóa cho rằng mỗi cá thể đều có nguồn lực năng lượng hạn chế.

Khi một lượng lớn tài nguyên sinh học được ưu tiên đầu tư cho việc mang thai, sinh nở và nuôi dưỡng hậu duệ, cơ thể người mẹ sẽ buộc phải "cắt giảm ngân sách" dành cho các cơ chế bảo trì và sửa chữa tế bào tự nhiên, từ đó đẩy nhanh tiến trình lão hóa và làm ngắn lại tuổi thọ tiềm năng.

Qua việc phân tích sâu các chỉ số lão hóa sinh học của hơn 1.000 người tham gia, nhóm nghiên cứu đã xác lập được một biểu đồ hình chữ U về nguy cơ tử vong và tốc độ thoái hóa. Điểm rơi lý tưởng cho sức khỏe và tuổi thọ được ghi nhận ở những phụ nữ sinh từ 2 - 3 con trong độ tuổi từ 24 - 38.

Ngược lại, những người sinh từ 7 con trở lên hoặc bắt đầu làm mẹ quá sớm thường mang những dấu ấn lão hóa tế bào sâu sắc hơn.

Nhưng nhóm phụ nữ không sinh con cũng ghi nhận các chỉ số sức khỏe kém hơn khi về già, tuy nhiên các chuyên gia nhận định đây có thể là hệ quả của các bệnh lý nền ảnh hưởng song song đến cả khả năng sinh sản lẫn thể trạng chung, chứ không thuần túy do thiếu vắng quá trình sinh nở.

Điều đáng lưu ý là những lựa chọn trong giai đoạn sinh sản sẽ để lại "vết sẹo" sinh học có thể đo lường được từ rất lâu trước khi các dấu hiệu tuổi già thực sự lộ diện.

Theo nhà di truyền học Miina Ollikainen, tuổi sinh học, chỉ số đo lường mức độ suy yếu thực tế của tế bào, chính là thước đo chính xác hơn tuổi lịch trình trong việc dự báo nguy cơ tử vong.

Dù vậy, các nhà khoa học vẫn đưa ra lời khuyên thận trọng rằng đây là những quan sát ở cấp độ quần thể và không nên được coi là công thức cứng nhắc cho từng cá nhân.

Tuổi thọ của một người mẹ còn được nhào nặn bởi mạng lưới phức tạp của các yếu tố ngoại di truyền như chế độ dinh dưỡng, chỉ số BMI và đặc biệt là hệ thống hỗ trợ xã hội.

Do đó, thay vì thay đổi kế hoạch cá nhân, những dữ liệu này nên được các nhà hoạch định chính sách sử dụng để xây dựng các chiến lược y tế công cộng ưu tiên chăm sóc sức khỏe dài hạn cho phụ nữ, giúp họ cân bằng giữa thiên chức làm mẹ và mục tiêu sống thọ, sống khỏe.

Theo Báo Tuổi Trẻ