Sét thay đổi thế nào khi Trái đất nóng lên?

Một tia sét xuất hiện trên đồi San Cristobal ở Chile ngày 20/10/2026 - Ảnh: AP

Trung bình mỗi giây có khoảng 60 tia sét xuất hiện trên toàn cầu. Mỗi tia có thể giải phóng năng lượng lên tới 7 gigajoule, làm nóng không khí xung quanh đến khoảng 30.000 độ C, cao gấp 5 lần nhiệt độ bề mặt Mặt trời.

Sét không chỉ là hiện tượng thời tiết mà còn đóng vai trò trong các hệ thống tự nhiên. Nó giúp phá vỡ phân tử nitơ trong khí quyển, đưa nitơ vào chu trình dinh dưỡng của thực vật, hỗ trợ hình thành ozone và góp phần phân hủy một số khí nhà kính như metan.

Tuy nhiên, như báo Guardian đưa tin ngày 10/11, khi khí hậu nóng lên, hoạt động của sét có thể thay đổi đáng kể.

Một tổng quan các nghiên cứu đang được bình duyệt cho thấy tần suất sét có thể dao động từ giảm 11% đến tăng 44% với mỗi độ C nhiệt độ toàn cầu tăng. Mức tăng trung bình trong tất cả các dự báo là 7,5%.

Nghiên cứu cũng ghi nhận xu hướng sét gia tăng ở những vĩ độ cao.

Theo ông Andrew Dowdy - phó giáo sư khoa học khí hậu tại Đại học Melbourne (Úc), khí quyển ấm hơn chứa được nhiều hơi nước hơn, đồng thời cung cấp thêm năng lượng cho các dòng đối lưu sâu trong mây dông.

Tuy nhiên, giới khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác mức độ thay đổi của sét do hạn chế dữ liệu dài hạn và khó mô phỏng những quá trình vật lý diễn ra ở quy mô nhỏ.

Một mối nguy đáng chú ý là sét khô - hiện tượng sét đánh xuống mặt đất nhưng không kèm mưa. Báo cáo của nhóm Emergency Leaders for Climate Change tại Úc cho biết các khu rừng ở đông nam nước này ghi nhận số vụ sét khô tăng 50% trong giai đoạn 2000 - 2016 so với hai thập kỷ trước đó.

Sét khô có thể châm ngòi cho những đám cháy ở khu vực hẻo lánh, khó tiếp cận. Khi kết hợp với nhiệt độ cao, gió mạnh và điều kiện khô hạn, chúng tạo ra nguy cơ cháy rừng nghiêm trọng.

Đáng lo hơn, những đám cháy lớn có thể tự tạo ra thời tiết riêng, hình thành các đám mây dông khổng lồ gọi là pyrocumulonimbus (pyroCb). Những đám mây này có thể vươn lên tầng bình lưu, tạo ra sét và khiến lửa lan xa hơn.

Trong mùa cháy rừng mùa hè các năm 2019 - 2020 tại Úc, số hiện tượng pyroCb được ghi nhận gần bằng tổng số của 40 năm trước cộng lại.

Các nhà khoa học cảnh báo pyroCb có thể tạo thành vòng lặp nguy hiểm: sét và tàn lửa theo gió châm ngòi cho những đám cháy mới, khiến việc kiểm soát gần như bất khả thi.

Nghiên cứu về hoạt động sét trong bối cảnh biến đổi khí hậu không chỉ giúp hiểu rõ hơn một hiện tượng tự nhiên mà còn có ý nghĩa quan trọng trong dự báo và phòng chống cháy rừng.

Theo Báo Tuổi Trẻ