Thu hồi hàng trăm mỹ phẩm chứa D4, D5: Vì sao chuyên gia nói “đáng mừng”?

Mới đây, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) ban hành quyết định đình chỉ lưu hành và thu hồi trên toàn quốc 291 sản phẩm mỹ phẩm chứa Cyclotetrasiloxane (D4) và Octamethylcyclotetrasiloxane (D5).

Các hợp chất silicon vòng D4 và D5 từng được sử dụng rộng rãi trong mỹ phẩm nhờ hiệu ứng làm mịn da tức thì. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy phơi nhiễm kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ nội tiết và khả năng sinh sản, khiến nhiều quốc gia siết chặt quản lý.

Vậy vì sao, 291 sản phẩm mỹ phẩm có chứa chất D4 và D5 lại phải thu hồi? Chúng gây tác hại gì với sức khỏe?

Quyết định thu hồi 291 mỹ phẩm (Ảnh: Bộ Y tế).

Trao đổi về vấn đề này, TS.BS Vũ Nguyệt Minh, Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng, Bệnh viện Da liễu Trung ương, cho biết 2 hoạt chất trên thực tế đã được nghiên cứu và ứng dụng từ rất sớm trong ngành công nghiệp làm đẹp.

Hiệu ứng làm mịn tức thì khiến silicon vòng được ưa chuộng

D4 và D5 thuộc nhóm silicon vòng dễ bay hơi, được phát hiện từ giữa thế kỷ XX và nhanh chóng được ứng dụng rộng rãi trong ngành công nghiệp mỹ phẩm.

Theo TS Minh, các hợp chất này được sử dụng từ năm 1949 nhờ nhiều đặc tính hóa lý thuận lợi, như khả năng bay hơi nhanh, tạo cảm giác khô thoáng, làm mịn bề mặt da và cải thiện độ tán của sản phẩm.

Nhờ những đặc tính này, chúng xuất hiện phổ biến trong mỹ phẩm trang điểm, kem nền, kem chống nắng, sản phẩm chăm sóc tóc và nhiều chế phẩm chăm sóc cá nhân khác.

Từ góc độ chuyên ngành da liễu, nữ bác sĩ phân tích cơ chế tác động chủ yếu của nhóm hoạt chất này là tạo một lớp màng mỏng trên bề mặt da. Lớp màng giúp bề mặt da trông đồng đều hơn, hỗ trợ che phủ khuyết điểm tạm thời và mang lại cảm giác dễ chịu khi sử dụng.

Chính hiệu ứng thẩm mỹ nhanh khiến người tiêu dùng dễ ưa chuộng các sản phẩm chứa thành phần này.

“Người dùng thường đánh giá mỹ phẩm qua cảm nhận tức thì. Khi bề mặt da trở nên mịn và mướt hơn, họ dễ cho rằng sản phẩm mang lại hiệu quả chăm sóc da rõ rệt”, giám đốc trung tâm phân tích.

Tuy nhiên, bà Minh cho rằng cần phân biệt rõ giữa cải thiện cảm quan bề mặt và tác động điều trị sinh học.

“Các hoạt chất điều trị và chống lão hóa thực sự cần thời gian đủ dài để thúc đẩy tái cấu trúc da và phục hồi hàng rào bảo vệ tự nhiên. Những sản phẩm mang lại hiệu quả tức thì thường chỉ cải thiện cảm quan bề mặt”, bác sĩ Minh cho biết.

Phơi nhiễm kéo dài có thể làm suy giảm khả năng sinh sản

Từ năm 2010, nhiều nghiên cứu bắt đầu đặt ra lo ngại về nguy cơ độc tính khi tiếp xúc kéo dài.

Theo phân tích của chuyên gia, điểm đáng chú ý nằm ở đặc tính thẩm thấu qua da và khả năng tích lũy sinh học của các hợp chất này trong mô mỡ.

“Các hợp chất này có thể thẩm thấu qua da, đi vào tuần hoàn và tích lũy trong mô mỡ. Khi tích lũy kéo dài, chúng có khả năng tương tác với thụ thể nội tiết và gây xáo trộn hoạt động hormone sinh sản”, TS Minh phân tích.

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy silicon vòng có cấu trúc hóa học tương đồng một phần với hormone sinh dục. Khi vào cơ thể, chúng có thể gắn vào thụ thể hormone, đặc biệt là thụ thể estrogen, làm gián đoạn cơ chế điều hòa nội tiết tự nhiên.

“Estradiol giữ vai trò thiết yếu trong quá trình phát triển nang noãn và điều hòa chu kỳ sinh sản. Sự cạnh tranh gắn kết tại thụ thể có thể làm suy giảm nồng độ hormone nội sinh, từ đó ảnh hưởng đến khả năng sinh sản”, chuyên gia cho biết.

Tình trạng rối loạn nội tiết kéo dài có thể dẫn đến suy giảm chức năng sinh sản ở cả nam và nữ. Đáng chú ý, các biểu hiện thường không xuất hiện ngay mà tích lũy âm thầm qua nhiều năm sử dụng sản phẩm chứa hoạt chất liên quan.

Bằng chứng dịch tễ học ghi nhận nguy cơ cao hơn ở nhóm thường xuyên sử dụng mỹ phẩm với tần suất cao hoặc người lao động tiếp xúc trực tiếp trong môi trường sản xuất nguyên liệu.

Các thử nghiệm trên động vật cũng cho thấy mối liên hệ rõ rệt giữa phơi nhiễm silicon vòng kéo dài và suy giảm chức năng sinh sản.

Thắt chặt quản lý hoạt chất nguy cơ trong mỹ phẩm

Trước những bằng chứng khoa học ngày càng rõ ràng về nguy cơ sức khỏe, nhiều cơ quan quản lý trên thế giới đã điều chỉnh chính sách theo hướng thận trọng hơn đối với các hợp chất silicon vòng.

Cơ quan Quản lý Dược phẩm châu Âu đã đưa D4 và D5 vào danh mục hoạt chất cần kiểm soát nghiêm ngặt trước khi tiến tới lệnh cấm sử dụng trong mỹ phẩm.

Tại Mỹ, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ tăng cường giám sát các sản phẩm chứa thành phần liên quan thông qua hệ thống cảnh báo an toàn.

Sau đó, quy định của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á chính thức loại bỏ 2 hoạt chất này khỏi danh mục thành phần được phép sử dụng trong mỹ phẩm lưu hành trong khu vực.

Ngay khi quy định khu vực có hiệu lực, Bộ Y tế Việt Nam đã tiến hành rà soát và thu hồi các sản phẩm liên quan nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý và tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Theo nhận định của giới chuyên môn, khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa xác định được ngưỡng phơi nhiễm an toàn đối với các hợp chất này.

“Hiện chưa có dữ liệu cụ thể nào để xác định sử dụng bao nhiêu sản phẩm, trong thời gian bao lâu và ở nồng độ nào sẽ gây rối loạn sinh sản rõ rệt. Điều này khiến việc khuyến cáo nhóm nguy cơ trở nên phức tạp”, chuyên gia phân tích.

TS.BS Vũ Nguyệt Minh, Giám đốc Trung tâm Thử nghiệm lâm sàng, Bệnh viện Da liễu Trung ương (Ảnh: Hải Yến).

Trong bối cảnh đó, nguyên tắc phòng ngừa được ưu tiên bằng cách hạn chế tối đa việc tiếp xúc kéo dài với các hoạt chất có nguy cơ cao.

Liên quan đến cơ chế quản lý, chuyên gia cho biết quy trình kiểm soát mỹ phẩm hiện nay được triển khai theo hai bước gồm thẩm định hồ sơ công bố và hậu kiểm sản phẩm lưu hành trên thị trường.

Doanh nghiệp chịu trách nhiệm công bố sản phẩm dựa trên bảng thành phần và hồ sơ nguồn gốc nguyên liệu. Cơ quan quản lý thẩm định tính hợp lệ của hồ sơ trước khi cấp phép lưu hành. Hoạt động hậu kiểm được thực hiện thông qua giám sát ngẫu nhiên nhằm đánh giá chất lượng thực tế của sản phẩm.

“Cơ chế này tương đồng với mô hình quản lý mỹ phẩm tại nhiều quốc gia phát triển”, chuyên gia nhận định.

Khác với thuốc điều trị phải trải qua quá trình thử nghiệm lâm sàng nghiêm ngặt để đánh giá hiệu quả và độ an toàn, mỹ phẩm được xếp vào nhóm sản phẩm hỗ trợ nên quy trình công bố đơn giản hơn.

Theo bác sĩ Minh, việc đẩy mạnh hậu kiểm và thu hồi các sản phẩm vi phạm cho thấy hệ thống giám sát thị trường đang hoạt động hiệu quả.

“Việc thu hồi nhiều không có nghĩa thị trường phát sinh thêm sai phạm mới mà cho thấy công tác giám sát đang được tăng cường, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn. Khi hoạt động kiểm tra chuyên môn được đẩy mạnh, thị trường sẽ minh bạch hơn và hạn chế tình trạng sản phẩm công bố sai thành phần hoặc chứa hoạt chất bị cấm”, chuyên gia đánh giá.

Thực tế này cho thấy các biện pháp quản lý đang được siết chặt nhằm chủ động phòng ngừa rủi ro và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Trước những thay đổi trong chính sách quản lý, giới chuyên môn khuyến cáo người dân nên ưu tiên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, minh bạch thành phần và tuân thủ các cảnh báo từ cơ quan chức năng. Khi gặp vấn đề về da liễu hoặc có nhu cầu điều trị chuyên sâu, người dân cần thăm khám tại cơ sở y tế để được hướng dẫn phù hợp.

Dưới đây là danh sách một số sản phẩm mỹ phẩm buộc thu hồi:

Theo Báo Dân Trí