Tiến tới thủ tục hải quan phi giấy tờ theo tinh thần Nghị quyết số 57

Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực thông quan, góp phần thực hiện thành công Hải quan số của Chi cục Hải quan khu vực III và ngành Hải quan nói chung.

Theo Cục Hải quan, ngành Hải quan đang triển khai mạnh mẽ thí điểm các Trung tâm xử lý dữ liệu tập trung. Thay vì nộp hồ sơ giấy trực tiếp, doanh nghiệp thực hiện toàn bộ quy trình (tiếp nhận, đăng ký, phân luồng, kiểm tra) trên hệ thống.

Đối với doanh nghiệp, việc triển khai VNACCS/VCIS (Hệ thống thông quan tự động và Cơ chế một cửa Quốc gia) thời gian qua đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực như hồ sơ, chứng từ liên quan đến hải quan và các bộ, ngành được đơn giản hóa đáng kể; thời gian hoàn thành thủ tục đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh được rút ngắn rõ rệt.

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục gia tăng cả về quy mô và mức độ phức tạp. Cùng với đó, việc hoàn thành đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị quyết số 18-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điện tử hóa và tiến tới thủ tục hải quan phi giấy tờ.

Đại diện Cục Hải quan cho biết, yêu cầu này bám sát tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời phù hợp với định hướng phát triển Hải quan đến năm 2030 theo Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 20/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ.

Trên thế giới, mô hình thông quan tập trung đã được triển khai tại Liên minh châu Âu (EU). Theo đó, doanh nghiệp có thể khai báo hải quan tại một quốc gia thành viên EU trong khi hàng hóa được xuất trình kiểm tra tại cơ quan hải quan của quốc gia thành viên khác.

Từ yêu cầu quản lý hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế, tháng 9/2025, Cục Hải quan đã triển khai xây dựng Đề án thông quan tập trung. Sau quá trình hoàn thiện Đề án, đánh giá cơ sở pháp lý và các điều kiện triển khai,

Cục Hải quan đã báo cáo Bộ Tài chính và ban hành kế hoạch triển khai thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III (trụ sở tại TP.Hải Phòng) từ ngày 1/6/2026. “Việc triển khai mô hình mới hướng tới thủ tục phi giấy tờ, tinh gọn quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước; đồng thời tạo thuận lợi hơn cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Với mô hình thông quan tập trung, việc giải quyết thủ tục hải quan thay vì thực hiện tại nhiều đơn vị Hải quan cửa khẩu/ngoài cửa khẩu thuộc Chi cục Hải quan khu vực như hiện nay, việc tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ hải quan được thực hiện tập trung tại một nơi (Đội Thông quan) để đảm bảo tính chuyên sâu và phù hợp với xu hướng cắt giảm, tinh gọn biên chế hiện nay.

Không chỉ có vậy, theo mô hình này, thủ tục hải quan sẽ được thực hiện theo nguyên tắc xuôi chiều (thủ tục kết thúc ở đơn vị nào thì đơn vị đó sẽ thực hiện xử lý các thủ tục phát sinh), phi giấy tờ, không có sự tiếp xúc giữa doanh nghiệp và công chức hải quan, hạn chế tiêu cực, phiền hà, sách nhiễu; chuyển mạnh từ kiểm tra trong thông quan sang kiểm tra sau thông quan”, Cục Hải quan chia sẻ.

Việc triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của ngành Hải quan trong tiến trình cải cách, hiện đại hóa và chuyển đổi số toàn diện. Mô hình không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Để đảm bảo triển khai thí điểm thành công thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III, Cục Hải quan đã chỉ đạo các đơn vị liên quan triển khai đồng bộ các nhiệm vụ.

Trong đó, Ban Giám sát quản lý về hải quan chủ trì xây dựng, trình Cục trưởng Cục Hải quan ban hành quy trình thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu để triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III.

Ban Quản lý rủi ro tăng cường áp dụng các biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ quản lý rủi ro, trong đó tập trung thực hiện thu thập thông tin, phân tích, đánh giá rủi ro, xác định đối tượng trọng điểm, thiết lập tiêu chí phân luồng, xây dựng hồ sơ rủi ro, hồ sơ địa bàn, hồ sơ doanh nghiệp trọng điểm, áp dụng các biện pháp kiểm soát, xử lý kịp thời các rủi ro trong hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá tại Chi cục Hải quan khu vực III khi triển khai thí điểm.

Chi cục Hải quan khu vực III phối hợp với Ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan, Ban Tài vụ quản trị, Ban Tổ chức cán bộ thực hiện điều chỉnh, bố trí bộ máy nhân sự, địa điểm triển khai thông quan tập trung theo mô hình bộ máy tổ chức mới và các điều kiện cần thiết đảm bảo triển khai thí điểm… Ngoài ra, Cục Hải quan đã có các quyết định về tổ chức, triển khai hoạt động của Đội Thông quan thuộc Chi cục Hải quan khu vực III; quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Đội Thông quan…