Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đứng trước áp lực kép từ biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường toàn cầu, chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh được coi là hướng đi tất yếu; nhất là khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định rõ định hướng đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, qua đó mở ra không gian phát triển mới.
Đặc biệt, sự kết hợp giữa dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp giảm phát thải giúp hình thành mô hình sản xuất bền vững, tiết kiệm tài nguyên và minh bạch chuỗi cung ứng. Đây cũng là động lực cốt lõi để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng linh hoạt và từng bước khẳng định vị thế, thương hiệu trên bản đồ nông nghiệp xanh toàn cầu.
Việt Nam mới ở giai đoạn đầu chuyển đổi xanh
Chia sẻ từ góc độ chuyên gia, Phó Giáo sư - Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ cho hay theo Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt "Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030" của Thủ tướng Chính phủ, nông nghiệp được xác định là 1 trong số 8 lĩnh vực ưu tiên hàng đầu cho chuyển đổi số. Tuy nhiên, hiện nay, Việt Nam mới đang ở bước khởi đầu.
Ông Tuấn cũng cho biết theo thống kê, hiện có khoảng 30% doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ số, chủ yếu tập trung ở các khâu nhập liệu, truy xuất nguồn gốc, quản lý bán hàng. Mới phát triển một số doanh nghiệp lớn hay trang trại quy mô lớn có ứng dụng IoT, thiết bị bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp… Dù vậy, mức độ ứng dụng công nghệ xanh (nông nghiệp thông minh, hữu cơ, tuần hoàn, giảm phát thải) ở trong nước cũng chưa phổ biến rộng; thiếu tích hợp hệ thống dữ liệu lớn, AI, tự động hóa toàn diện; công nghệ còn rời rạc, chưa thành hệ sinh thái.
Trong khi đó, trên thế giới, theo Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ, các nước phát triển đã phát triển cả về chiều sâu và quy mô; phổ biến áp dụng công nghệ số trong các khâu truy xuất nguồn gốc, quản lý bán hàng. Các doanh nghiệp nông nghiệp tại Mỹ, Nhật Bản, châu Âu (EU) đã áp dụng dữ liệu lớn (Big Data), AI để dự báo thời tiết, sâu bệnh, sử dụng robot tự động hóa trong canh tác, thu hoạch và quản lý trang trại thông minh.
“Đặc biệt, ở các nước phát triển (EU, Mỹ, Nhật, Israel, Hà Lan), công nghệ xanh đã trở thành tiêu chuẩn sản xuất phổ biến. Nông nghiệp carbon thấp được tích hợp vào chính sách,” Phó Giáo sư - Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn nói.
Nhìn nhận lạc quan hơn, Thạc sỹ Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), cho rằng ở trong nước, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh dù mới được nhắc đến nhiều hơn kể từ sau năm 2021, nhất là trong giai đoạn Việt Nam đẩy mạnh triển khai chuyển đổi số quốc gia cũng như các cam kết Net Zero tại COP26, song tiến trình chuyển đổi số - xanh của Việt Nam đã đạt được một số kết quả rất đáng ghi nhận. Trong đó, nhận thức về chuyển đổi số - xanh và năng lực chuyển đổi số của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc đã tăng rõ rệt.
Các chính sách liên quan tới chuyển đổi số của doanh nghiệp cũng đang tiếp tục được hoàn thiện; các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số do các bộ, ngành thực hiện ngày càng mở rộng và đa dạng hơn; các doanh nghiệp nội địa đang dần từng bước áp dụng các tiêu chuẩn môi trường cũng như chuẩn bị thích ứng với các cơ chế như thuế carbon, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), đồng thời đã bắt đầu thí điểm thị trường carbon.
Tuy vậy, theo bà Quỳnh, quá trình chuyển đổi số - xanh của các doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn đang gặp phải một số hạn chế, khó khăn nhất định. Đơn cử, chuyển đổi số - xanh hiện chủ yếu mới diễn ra một cách riêng lẻ, chưa đồng bộ để tận dụng tối đa tiềm năng giúp tăng năng suất và hiệu quả cho doanh nghiệp và các hoạt động kinh tế; thể chế và hệ sinh thái về chuyển đổi số - xanh của Việt Nam vẫn chưa thực sự hoàn thiện và chưa đủ mạnh để thúc đẩy trên diện rộng; nhiều doanh nghiệp do hạn chế về nhận thức và tầm nhìn nên chưa coi chuyển đổi số - xanh là ưu tiên chiến lược dài hạn, do đó chưa có đột phá trong tư duy và hành động.
Rừng ngập mặn nguyên sinh Rú Chá (Thành phố Huế). (Ảnh: Hồ Cầu/TTXVN)
Ngoài ra, theo bà Quỳnh, Việt Nam hiện đang thiếu các mô hình tích hợp giữa công nghệ số và giải pháp xanh trong sản xuất, tiêu dùng do đó các doanh nghiệp trong nước cũng đang lúng túng trong việc triển khai trên thực tế; phần lớn các doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn đầu của chuyển đổi số - xanh; tiến trình chuyển đổi xanh trên thực tế chậm hơn chuyển đổi số; nhiều doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là các SME, hiện đang đối mặt với các khó khăn tài chính chi cho chuyển đổi số - xanh như thiếu vốn đầu tư cho công nghệ hay chi phí chuyển đổi cao...
Doanh nghiệp tiên phong sẽ nắm lợi thế
Gợi mở giải pháp đối với ngành nông nghiệp, Thạc sỹ Phạm Thị Trúc Hoa Quỳnh nhấn mạnh trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ và các yêu cầu phát triển bền vững, chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh đã trở thành xu hướng tất yếu. Hai quá trình này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Do đó, để thực hiện tốt quá trình chuyển đổi số - xanh thời kỳ 2026-2030, các doanh nghiệp Việt Nam (nhất là doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp) cần chủ động tích hợp yếu tố bền vững trong chiến lược chuyển đổi số để tận dụng cơ hội kinh doanh mới, mang lại lợi ích cho xã hội và môi trường.
Theo đó, bà Quỳnh đề xuất nghiên cứu triển khai một số giải pháp cụ thể như: Hoàn thiện thể chế và khung pháp lý đồng bộ về chuyển đổi số - xanh; tiếp tục nâng cao nhận thức và hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là trong tiến trình triển khai chuyển đổi số - xanh; thúc đẩy thị trường tài chính xanh và các công cụ tài chính bền vững; xây dựng thị trường carbon (thành lập sàn giao dịch carbon để đến năm 2029 đưa vào vận hành chính thức; tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý chung cho vận hành, phát triển thị trường carbon).
Ngoài ra, bà Quỳnh cũng đề cập tới giải pháp phát triển hạ tầng số - xanh thông qua việc đầu tư phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia, điện toán đám mây, AI cũng như hạ tầng năng lượng tái tạo, lưới điện thông minh; phát triển nguồn nhân lực số - xanh (xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng số, AI, dữ liệu lớn cho lao động).
Phó Giáo sư - Tiến sỹ Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ, cũng đề xuất Nhà nước hoàn thiện khung chính sách tích hợp “chuyển đổi số - chuyển đổi xanh” trong nông nghiệp; xây dựng cơ chế tín dụng xanh ưu đãi (lãi suất thấp cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ số, công nghệ giảm phát thải; ưu tiên dự án nông nghiệp tuần hoàn, chế biến sâu).
Bên cạnh đó, một số giải pháp khác được ông Tuấn đề cập là triển khai chương trình “Nông dân số - Nông dân xanh” thông qua việc đào tạo kỹ năng số; nâng cao nhận thức sản xuất bền vững, phát triển đội ngũ chuyên gia liên ngành; thúc đẩy mô hình liên kết 4 nhà (Nhà nước - Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp - Nông dân) theo chuỗi giá trị; xây dựng cụm đổi mới sáng tạo nông nghiệp; thử nghiệm công nghệ, ươm tạo startup nông nghiệp; tăng; tiếp nhận công nghệ từ EU, Nhật Bản, Israel, Hà Lan; tham gia mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu, phát triển doanh nghiệp dẫn dắt trong từng ngành hàng.
Gửi thông điệp, Giáo sư - Tiến sỹ Mạc Quốc Anh (Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Bí thư Đảng uỷ, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội; Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển Doanh nghiệp), cũng nhấn mạnh rằng chuyển đổi kép là xu thế tất yếu của thời đại, doanh nghiệp tiên phong sẽ nắm lợi thế cạnh tranh.
Do vậy, để Chuyển đổi số - xanh hiệu quả, giải pháp quan trọng là cơ quan quản lý Nhà nước cần sớm hoàn thiện thể chế và tài chính xanh, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển hạ tầng số./.
Đọc nhiều
