Bài học phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng xã hội mới

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười khẳng định luận điểm cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử: Quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo lịch sử, giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển xã hội. Không chỉ khẳng định vai trò của Nhân dân trong đấu tranh giành chính quyền, Cách mạng Tháng Mười còn đặt ra yêu cầu phát huy vai trò ấy trong xây dựng xã hội mới, từ phát triển lực lượng sản xuất, tổ chức lao động, quản lý xã hội đến xây dựng đời sống văn hóa và các quan hệ xã hội mới. Từ thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 và những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, có thể rút ra bảy bài học về vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân trong xây dựng xã hội mới.

Thứ nhất, quần chúng nhân dân là lực lượng quyết định thắng lợi của cách mạng xã hội và là chủ thể của quá trình xây dựng xã hội mới. Từ lập trường duy vật lịch sử, C.Mác và Ph. Ăngghen khẳng định sự phát triển xã hội không phải là kết quả đơn thuần từ ý chí cá nhân mà bắt nguồn từ hoạt động thực tiễn của quần chúng nhân dân. Trong các cuộc cách mạng xã hội, vai trò đó thể hiện thông qua sức mạnh đấu tranh, tổ chức và cải biến những quan hệ xã hội đã trở nên lỗi thời.

Thứ hai, quần chúng nhân dân là chủ thể quyết định trong phát triển lực lượng sản xuất, sáng tạo của cải vật chất và xây dựng cơ sở kinh tế của xã hội mới. Sau khi giành chính quyền, nhiệm vụ cách mạng không chỉ là thay đổi chế độ chính trị mà còn phải xây dựng cơ sở kinh tế mới, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động, tạo ra những điều kiện vật chất đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của Nhân dân.

Thứ ba, phát huy vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân phải gắn liền với bảo đảm quyền làm chủ và lợi ích thiết thực của Nhân dân trong xây dựng chế độ chính trị mới. Theo V.I.Lênin, sự tham gia của đông đảo quần chúng vào đời sống chính trị là điều kiện quan trọng của nền chính trị thật sự có ý nghĩa xã hội. Người khẳng định: “Quần chúng có hàng triệu, mà chính trị thì bắt đầu ở nơi nào có hàng triệu người, không phải ở nơi có hàng nghìn người, mà ở đâu có hàng triệu người thì ở đó mới có một chính trị nghiêm túc”[1].

Thứ tư, xây dựng xã hội mới là quá trình phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của quần chúng nhân dân trong kiến tạo những quan hệ xã hội và phương thức tổ chức lao động mới. V.I.Lênin khẳng định sau khi giành chính quyền, giai cấp công nhân phải tiếp tục tổ chức, lãnh đạo quần chúng tham gia xây dựng nền kinh tế và những quan hệ xã hội mới. Nếu thắng lợi của cách mạng chính trị thể hiện khả năng tập hợp và phát huy sức mạnh đấu tranh của Nhân dân thì thành công của công cuộc xây dựng xã hội mới phụ thuộc vào khả năng phát huy sức sáng tạo của Nhân dân trong hoạt động kiến thiết lâu dài.

Thứ năm, phát huy vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân phải gắn với sự thống nhất giữa vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, chính đảng cách mạng và sức mạnh thực tiễn của Nhân dân. Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười cho thấy đường lối cách mạng có thể trở thành sức mạnh hiện thực khi được đông đảo quần chúng tiếp nhận, ủng hộ và biến thành hành động tập thể có tổ chức. Tuy nhiên, vai trò lãnh đạo không thay thế vai trò chủ thể của Nhân dân. Ngược lại, mục đích của sự lãnh đạo là tổ chức, định hướng và phát huy sức mạnh sáng tạo của quần chúng trong thực hiện nhiệm vụ cách mạng.

Thứ sáu, quần chúng nhân dân là chủ thể sáng tạo các giá trị văn hóa, tinh thần và là nguồn động lực quan trọng của sự phát triển con người trong xã hội mới. Quần chúng nhân dân vừa sáng tạo, vừa tiếp nhận, lưu giữ, truyền bá và phát triển những giá trị văn hóa, tinh thần. Khi Nhân dân có điều kiện tham gia tích cực vào các hoạt động văn hóa, xã hội, năng lực nhận thức, tính tự giác và khả năng sáng tạo có cơ sở phát triển. Ngược lại, sự phát triển tri thức, văn hóa và phẩm chất con người tiếp tục tạo nguồn lực tinh thần thúc đẩy xây dựng xã hội mới. Đây là biểu hiện của mối quan hệ biện chứng giữa phát triển xã hội với phát triển con người.

Thứ bảy, bài học về vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân từ Cách mạng Tháng Mười Nga có ý nghĩa lý luận và thực tiễn lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 không chỉ có ý nghĩa đối với nước Nga mà còn tác động sâu rộng đến phong trào cách mạng vô sản và giải phóng dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 không chỉ có ý nghĩa đối với nước Nga mà còn tác động sâu rộng đến phong trào cách mạng vô sản và giải phóng dân tộc trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Về lý luận, cuộc cách mạng góp phần khẳng định tính hiện thực của những luận điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin về vai trò của quần chúng nhân dân, sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn cách mạng cũng như khả năng cải biến xã hội thông qua hoạt động có tổ chức của con người. Về thực tiễn, thắng lợi đó cho thấy sức mạnh của quần chúng chỉ được phát huy đầy đủ khi nhu cầu, lợi ích và nguyện vọng của Nhân dân gắn với mục tiêu, định hướng phát triển xã hội.

Đối với Việt Nam, bài học này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân trong xây dựng chủ nghĩa xã hội. Nhân dân không chỉ là lực lượng tham gia thực hiện các nhiệm vụ phát triển mà còn là chủ thể xây dựng, tổ chức và phát triển đời sống xã hội. Điều đó đòi hỏi gắn mục tiêu phát triển đất nước với lợi ích của Nhân dân; kết hợp vai trò lãnh đạo, tổ chức của các thiết chế chính trị với việc bảo đảm quyền làm chủ, phát huy tính tích cực và sức sáng tạo của quần chúng.

Trong phát triển kinh tế, Nhân dân là lực lượng lao động, sản xuất và sáng tạo của cải vật chất; trong đời sống chính trị, Nhân dân tham gia xây dựng và quản lý xã hội; trong lĩnh vực văn hóa, sáng tạo, bảo tồn và phát huy các giá trị tinh thần, Nhân dân vừa là chủ thể thực hiện, vừa là đối tượng thụ hưởng thành quả phát triển xã hội. Trong giai đoạn phát triển mới, phát huy sức mạnh và khả năng sáng tạo của Nhân dân càng trở nên quan trọng, không chỉ thông qua huy động nguồn lực vật chất mà còn bằng việc khơi dậy và phát huy tri thức, năng lực, ý chí, tinh thần trách nhiệm và sức sáng tạo của mỗi người.

Từ bài học Cách mạng Tháng Mười có thể khẳng định, không thể xây dựng thành công xã hội mới nếu thiếu sự tham gia tự giác, tích cực của Nhân dân; đồng thời, sức mạnh của Nhân dân chỉ được phát huy đầy đủ khi mục tiêu phát triển gắn với lợi ích thiết thực và sự phát triển toàn diện của con người.

Từ bài học Cách mạng Tháng Mười có thể khẳng định, không thể xây dựng thành công xã hội mới nếu thiếu sự tham gia tự giác, tích cực của Nhân dân; đồng thời, sức mạnh của Nhân dân chỉ được phát huy đầy đủ khi mục tiêu phát triển gắn với lợi ích thiết thực và sự phát triển toàn diện của con người. Vì vậy, yêu cầu xuyên suốt là xuất phát từ Nhân dân, dựa vào Nhân dân, phát huy quyền làm chủ và sức sáng tạo của Nhân dân, bảo đảm mọi thành quả phát triển đều hướng tới phục vụ lợi ích của Nhân dân.

Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 là sự kiện có ý nghĩa lịch sử to lớn, đánh dấu bước ngoặt trong tiến trình phát triển của nhân loại. Thắng lợi của cách mạng là kết quả của sự kết hợp giữa lý luận cách mạng khoa học, vai trò lãnh đạo của Đảng Bônsêvích đứng đầu là V.I.Lênin và sức mạnh đấu tranh của quần chúng nhân dân lao động Nga. Giá trị của thắng lợi ấy không chỉ ở việc lật đổ chính quyền cũ, thiết lập chính quyền Xô-viết mà còn ở bài học về vai trò chủ thể sáng tạo của quần chúng nhân dân trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng xã hội mới. Đối với Việt Nam, bài học đó tiếp tục khẳng định yêu cầu phát huy quyền làm chủ, tính tích cực, tự giác và sức sáng tạo của Nhân dân; gắn mục tiêu phát triển đất nước với lợi ích và sự phát triển toàn diện của con người trong kỷ nguyên mới.

__________________

[1] V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb Tiến bộ, M, 1977, tập 36, tr. 20.