Báo chí chuyển mình

Chuyển mình để tồn tại

Báo chí số không đơn thuần là việc đưa nội dung từ mặt báo giấy lên trang web. Đó là một hệ sinh thái vận hành dựa trên dữ liệu, tương tác đa chiều và khả năng tiếp cận không giới hạn. Sự xuất hiện của các công cụ hỗ trợ xử lý dữ liệu và tự động hóa giúp tòa soạn giải phóng sức lao động ở những khâu lặp đi, lặp lại.

Đội ngũ nhà báo tỉnh được tập huấn ứng dụng AI trong công việc. Ảnh: GIA KHÁNH

Khi máy móc có thể tổng hợp thông tin và viết những bản tin ngắn một cách thuần thục, tư duy người làm báo dần thay đổi. Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo tỉnh Đoàn Hồng Phúc cho rằng, kỹ năng đa phương tiện là yêu cầu bắt buộc của đội ngũ nhà báo số. Một nhà báo hiện đại không chỉ biết viết mà còn phải biết quay phim, dựng clip ngắn, thiết kế hình ảnh cơ bản và hiểu cách vận hành của các nền tảng số. Họ phải là những “người điều phối” thông tin, biết sử dụng công cụ công nghệ để làm cho bài viết của mình trở nên sinh động và dễ tiếp cận hơn. “Hiện, chúng tôi đang tập trung tổ chức tập huấn kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào làm báo, từ cơ bản đến nâng cao”, ông Phúc cho biết.

Báo chí Al được nhắc đến nhiều năm nay ở các tòa soạn “gạo cội” rồi tiếp tục được áp dụng trong báo chí địa phương. Phóng viên có thể sử dụng AI hiệu quả vào quy trình tìm kiếm và gợi ý đề tài. Quá trình thu thập thông tin, phóng viên có thể sử dụng các phần mềm Al hỗ trợ tổng hợp, phân loại, dịch thuật tài liệu, đọc file ghi âm, tạo biểu đồ… Khi viết bài, phóng viên có thể nhờ AI gợi ý tiêu đề, kiểm tra lỗi chính tả và văn phong, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bản thảo ban đầu.

Biên tập viên, nhân viên kỹ thuật có thể ứng dụng AI để tiết kiệm thời gian ở những khâu kỹ thuật, từ đó tập trung nhiều hơn vào việc nâng cao chất lượng nội dung. Quá trình biên tập chuyên sâu, AI hỗ trợ tóm tắt nội dung, phát hiện điểm thiếu logic, gợi ý bổ sung thông tin, giúp bài viết chặt chẽ hơn về lập luận. “Nhiều lỗi kỹ thuật về âm thanh, hình ảnh như tiếng gió, tiếng nước chảy, ánh mắt nhân vật thiếu tập trung… khiến người làm báo lành nghề cũng phải “bó tay”, nhưng nay hoàn toàn được xử lý nhờ AI chỉ trong tích tắc. Có những công nghệ này, chúng tôi giảm bớt áp lực chuyên môn trong quá trình tác nghiệp tại hiện trường”, nhà báo Nguyễn Thị Đăng Khoa - phóng viên Báo và Phát thanh - Truyền hình tỉnh An Giang chia sẻ.

Sự giao thoa giữa con người và công cụ

Sự phát triển của công nghệ mang lại tiện ích nhưng cũng đi kèm với những rủi ro lớn về tin giả và sự thao túng thông tin. Các công cụ tự động có thể tạo ra hình ảnh, video hoặc văn bản trông như thật, nhưng lại mang nội dung sai lệch. Điển hình là thông tin “cá sấu nổi trên sông tại tỉnh Vĩnh Long ngày 2/5” vừa qua. Tấm ảnh do AI tạo dựng, đủ sức gây nên làn sóng thông tin nhiễu loạn trong đời thật. Nếu không đủ bản lĩnh và kinh nghiệm, nhà báo lẫn cơ quan báo chí sẽ bị cuốn theo dòng chảy thông tin ấy.

Lúc này, đạo đức nghề nghiệp trở thành “bộ lọc” quan trọng nhất của người làm báo. Họ phải dùng chính những công nghệ đó để xác minh nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và bảo vệ sự thật. Niềm tin của độc giả chính là tài sản quý giá nhất của một cơ quan báo chí. Niềm tin đó chỉ có thể được xây dựng bởi sự trung thực của con người, chứ không phải bởi sự thông minh của thuật toán.

Tại một lớp tập huấn báo chí tại An Giang đầu tháng 5/2026, nhà báo, Thạc sĩ Ngô Trần Thịnh - Trưởng phòng Đa truyền thông, Trung tâm Tin tức - Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh chia sẻ: “Chúng ta không nên nhìn nhận sự phát triển của công nghệ như một mối đe dọa loại bỏ con người khỏi ngành báo chí. Thực tế, đây là một cuộc cộng tác. Công nghệ đảm nhận những phần việc khô khan, nặng nề về tính toán. Con người tập trung vào tư duy sáng tạo, phản biện và cảm xúc. Điều quan trọng nằm ở chỗ, từng tòa soạn cần có quy chế sử dụng AI, đảm bảo rằng phóng viên, biên tập viên là người chịu trách nhiệm hoàn toàn cho tác phẩm báo chí”.

Theo ông Thịnh, người làm báo hiện đại cần biết biến công nghệ thành “trợ lý” đắc lực cho mình. Họ dùng AI trong đưa tin đơn giản, rồi tiếp tục kể chuyện báo chí có chiều sâu. Thay vì chạy đua về tốc độ một cách mù quáng, giá trị của họ nằm ở khả năng phân tích, xâu chuỗi sự kiện và đưa ra những góc nhìn nhân văn mà máy móc không thể có được. Một thuật toán có thể thống kê số liệu về một trận thiên tai, nhưng chỉ có nhà báo mới có thể cảm nhận và diễn tả được nỗi đau của người dân, sự ấm áp của tình người trong hoạn nạn. Dù công nghệ có tiến xa đến đâu, bản chất của báo chí vẫn là phục vụ con người. Độc giả tìm đến báo chí không chỉ để biết sự kiện mà còn để tìm kiếm sự định hướng, sự thấu cảm và niềm tin vào những giá trị tốt đẹp.

Báo chí số trong tương lai sẽ cá nhân hóa hơn, thông minh hơn, nhưng cốt lõi của nó vẫn phải là những câu chuyện thật, được viết bởi những con người có tâm và có tầm. Người làm báo hôm nay cần một cái đầu lạnh để điều khiển công nghệ và một trái tim nóng để thấu hiểu hơi thở của cuộc sống. Có như vậy, báo chí mới giữ vững được sứ mệnh là “thanh bảo kiếm” bảo vệ sự thật và là người bạn đồng hành tin cậy của công chúng.

GIA KHÁNH