Bắt cá lên đầu mùa mưa

Người dân xã U Minh Thượng giăng lưới bắt cá đồng đầu mùa mưa. Ảnh: PHẠM HIẾU

Chiều muộn, cơn mưa dầm vừa dứt, dọc những con đường nhỏ ở vùng U Minh Thượng trở nên náo nhiệt. Từng đám trẻ tay thùng, tay rổ kéo nhau đi bắt cá lên. Nhiều đứa nghịch phá trượt ngã xuống vũng sình nhưng vẫn cười vang, rồi lại hớt hải chạy theo tiếng bạn reo hò khi phát hiện mấy con cá rô lên bờ. Vài con cá rô bị tóm; con cá lóc cũng bị cả nhóm chặn đầu, khóa đuôi khiến nước bắn tung tóe. Khi con cá được bỏ gọn vào thùng, đứa nào đứa nấy mắt sáng rỡ như vừa lập được chiến công lớn.

Không chỉ trẻ con, người lớn cũng tranh thủ bắt cá lên đầu mùa. Ông Nguyễn Văn Hòa, ngụ xã U Minh Thượng thong dong bơi chiếc xuồng ba lá, len lỏi qua những con kênh nhỏ dẫn vào cánh đồng phía sau nhà. Trên xuồng có vài tay lưới, mấy cái lờ vừa được vá lại là dụng cụ không thể thiếu của dân bắt cá đồng. Ông Hòa cho biết, theo quy luật tự nhiên, mỗi khi mưa đầu mùa trút xuống, nước từ sông, rạch tràn vào mương vườn, ruộng đồng, cá dưới mương cũng theo đó mà bắt đầu cuộc di cư ngược dòng, tìm về những vùng đất mới để sinh sản. Lúc này người lớn, trẻ con dầm mưa cầm rổ, đeo giỏ, mang thùng… đi bắt cá lên. “Những con cá rô vượt cạn, leo lên bờ ngọ nguậy thành hàng, chỉ chờ có thế, cánh bắt cá lên chẳng mất thời gian đã bắt được rất nhiều. Còn một số người khác thì đi giăng lưới, đặt lờ qua đêm, chờ sáng hôm sau ra thăm”, ông Hòa nói.

Đối với nhiều người dân vùng U Minh Thượng, nghề bắt cá đồng gắn bó qua nhiều thế hệ. Những cơn mưa đầu mùa được xem như tín hiệu báo hiệu mùa làm ăn mới. Sau nhiều tháng nắng hạn, mặt đất nứt nẻ được tưới mát bởi những cơn mưa dầm. Nước từ các cánh đồng, bờ kinh, mương vườn bắt đầu dâng lên, đánh thức vô số loài cá đồng sau thời gian dài ẩn mình dưới lớp bùn.

Theo kinh nghiệm của ông Hòa, cá thường lên nhiều nhất sau cơn mưa lớn đầu mùa, nhất là vào ban đêm. “Dù cá không còn nhiều như xưa nhưng mỗi đêm giăng lưới, đặt lờ tôi vẫn kiếm được gần chục ký cá rô, cá sặc, cá trê, cá lóc… Sau khi phân loại, cá đem bán cũng được vài trăm ngàn đồng”, ông Hòa chia sẻ.

Vừa dứt lời, ông Hòa cũng thả xong mấy tay lưới và đặt xong mấy cái lờ. Không lâu, những con cá rô, cá sặc đầu tiên cũng bắt đầu dính lưới. Nhanh tay gỡ cá bỏ vào xuồng, rồi tiện tay ngắt thêm mớ đọt rau muống non, ông Hòa nói: “Mớ cá rô này đem về nấu canh chua rau muống, mớ cá sặc đem kho tiêu là số một”.

Chiều xuống, những đám mây đen lại kéo về phía cuối chân trời. Một cơn mưa chuẩn bị trút xuống cánh đồng U Minh Thượng. Phía xa, vài người dân vác lưới ra đồng bắt cá. “Nay mới vào đầu mùa mưa, cá còn hơi ốm, mấy bữa nữa nước ngập đồng, cá có nhiều thức ăn nên mập ú, bà con đi săn cá đồng đông lắm. Lúc này, tôi chỉ cần neo lưới, đặt ít lờ để đó vài giờ rồi đi thăm cũng bắt được vài ba ký cá”, ông Hòa nói thêm.

Ông Hòa còn giới thiệu, về xã U Minh Thượng mùa này, nhất định phải thưởng thức những món ngon được chế biến từ các loại cá đồng như cá rô kho tiêu, cá lóc nấu canh chua, cá trê chiên, lẩu mắm cá đồng ăn kèm rau đồng rồi nhâm nhi cùng ly rượu đế nữa là “hết bài”…

Nghe những lời giới thiệu của ông Hòa, khiến người xa quê như tôi không khỏi bùi ngùi nhớ ngày ấy, lũ trẻ chúng tôi cũng một thời dầm mưa, tắm sông, giăng câu, bắt cá. Hồi đó tôi cứ nghĩ, hễ đứa nào bắt được nhiều cá hơn là giỏi. Nhưng giờ nghĩ lại, có lẽ giá trị lớn nhất của mùa bắt cá lên không nằm ở số cá bắt được nhiều hay ít mà đó là niềm vui giản dị của cuộc sống miền quê và nhất là những ký ức tuổi thơ trong trẻo được lưu giữ qua mỗi mùa mưa bên xóm nhỏ.

Trời sập tối, chúng tôi về lại trung tâm xã U Minh Thượng, tạt vào quán ăn chuyên bán đồ đồng và gọi liền cái lẩu mắm có cá rô với lươn đồng, chuột muối sả chiên, cá lóc nướng trui. Ngoài trời, mưa dần nặng hạt, lòng tôi dấy lên nỗi nhớ quê nhà. Dẫu nơi ấy giờ không còn cảnh bắt cá lên đầu mùa như xưa, thế nhưng trong đầu sao cứ vọng lại thanh âm: “Cá rô lên rồi kìa, nhanh lên, đi bắt thôi” của lũ trẻ hôm nào…

PHẠM HIẾU