Bố trí hiệu trưởng, hiệu phó “dôi dư” thế nào khi sắp xếp trường học?

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, các địa phương đang khẩn trương xây dựng phương án sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường học. Bên cạnh mục tiêu tinh gọn bộ máy, việc bố trí công tác cho đội ngũ cán bộ quản lý sau sáp nhập, đặc biệt là các hiệu trưởng, hiệu phó không còn giữ chức vụ, đang là vấn đề được quan tâm.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Ảnh: Media Quốc hội).

Trả lời phỏng vấn, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách TP Hải Phòng, Uỷ viên Uỷ ban Văn hoá, Xã hội, cho rằng việc sắp xếp trường học cần phải vừa nâng cao hiệu quả quản trị, vừa sử dụng hợp lý nguồn nhân lực và bảo đảm quyền lợi của cán bộ.

Lựa chọn hiệu trưởng, hiệu phó cần có bộ tiêu chí rõ ràng

Các địa phương đang xây dựng phương án sắp xếp trường học theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, theo đại biểu, cần làm gì để việc sắp xếp không chỉ tinh gọn bộ máy mà còn nâng cao chất lượng quản trị và dạy học?

- Việc sắp xếp trường học cần được nhìn nhận như một bước đi nhằm tổ chức lại mạng lưới giáo dục cho phù hợp hơn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, với biến động dân cư, quy mô học sinh và yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục.

Mục tiêu tinh gọn bộ máy là cần thiết, nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc giảm số đầu mối, giảm số hiệu trưởng, hiệu phó, thì chưa đạt đến yêu cầu cốt lõi của cải cách giáo dục.

Quan trọng nhất là sau sắp xếp, trường học phải vận hành tốt hơn, quản trị minh bạch hơn, sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực cơ sở vật chất, đội ngũ, tài chính, thiết bị dạy học; đồng thời tạo điều kiện tốt hơn cho học sinh học tập và giáo viên giảng dạy.

Vì vậy, mỗi địa phương cần làm rõ ít nhất bốn vấn đề sau: sáp nhập để giải quyết điểm nghẽn nào; sau sáp nhập chất lượng quản trị trường học được cải thiện ra sao; điều kiện học tập của học sinh có tốt hơn không; và đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý được bố trí, sử dụng như thế nào.

Khi sắp xếp trường học, nhiều hiệu trưởng, hiệu phó sẽ không còn giữ vị trí quản lý. Theo đại biểu, cần dựa trên những tiêu chí nào để lựa chọn người có năng lực tiếp tục đảm nhiệm các vị trí quản lý sau sắp xếp?

- Đây là vấn đề nhạy cảm nhưng mang tính quyết định đối với chất lượng sắp xếp trường học. Khi số lượng vị trí quản lý giảm, việc lựa chọn cán bộ phải bảo đảm công khai, minh bạch, công bằng và dựa trên năng lực thực chất, không nên máy móc theo thâm niên, tuổi tác, quan hệ hay sự “an toàn” trong lựa chọn cán bộ.

Cần xác định rõ sắp xếp trường học không phải là phép cộng cơ học giữa hai hay ba nhà trường cũ, mà là hình thành một đơn vị giáo dục mới với quy mô, yêu cầu quản trị và trách nhiệm lớn hơn.

Do đó, người đứng đầu nhà trường sau sáp nhập phải là người có năng lực quản trị hiện đại, có uy tín chuyên môn, có khả năng đoàn kết đội ngũ, xử lý tốt các tình huống phát sinh và đặc biệt là có tư duy lấy học sinh làm trung tâm.

Theo đại biểu Quốc hội, việc bố trí, sắp xếp cán bộ quản lý sau sắp xếp trường học cần được thực hiện công khai, minh bạch (Ảnh minh hoạ: D.T).

Việc lựa chọn hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sau sáp nhập cần dựa trên bộ tiêu chí rõ ràng, gồm phẩm chất, năng lực quản lý, kết quả công tác, khả năng đổi mới, chuyển đổi số, quản trị tài chính và uy tín trong nhà trường. Các tiêu chí cần được lượng hóa tối đa để bảo đảm khách quan, tránh đánh giá cảm tính.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế cạnh tranh lành mạnh, với những trường sau sắp xếp có quy mô lớn, có thể xem xét quy trình lựa chọn cán bộ quản lý theo hướng thực chất hơn, thông qua đề án công tác, chương trình hành động hoặc cam kết chất lượng quản trị.

Người được lựa chọn không chỉ là người “đủ điều kiện”, mà phải là người có phương án tốt nhất để dẫn dắt nhà trường sau sáp nhập.

Đối với những cán bộ quản lý không tiếp tục giữ chức vụ, cần ứng xử rất nhân văn và trách nhiệm, bởi nhiều người trong số họ có kinh nghiệm quản lý, có năng lực chuyên môn, có uy tín.

Tùy năng lực, họ có thể chuyển sang giảng dạy, quản lý giáo dục cấp xã hoặc tham gia các lĩnh vực như kiểm định chất lượng giáo dục, chuyển đổi số, bồi dưỡng chuyên môn, tư vấn học đường.

Cần chế độ, chính sách hợp lý cho người thôi giữ chức vụ

Thủ tướng yêu cầu xây dựng phương án bố trí cán bộ quản lý dôi dư sau sắp xếp, như chuyển làm cán bộ phụ trách giáo dục cấp xã, luân chuyển làm giáo viên hoặc giải quyết chế độ phù hợp. Theo đại biểu, đâu là giải pháp tối ưu để vừa tránh lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao, vừa bảo đảm quyền lợi của đội ngũ này?

- Tôi cho rằng không nên áp dụng một phương án cứng cho tất cả. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên dôi dư sau sắp xếp rất khác nhau về tuổi tác, chuyên môn, kinh nghiệm, năng lực và nguyện vọng. Vì vậy, cần phân loại kỹ, đối thoại đầy đủ và bố trí linh hoạt, trên nguyên tắc phát huy năng lực, đồng thời bảo đảm quyền lợi chính đáng của mỗi người.

Với những cán bộ quản lý còn tuổi công tác, có năng lực và kinh nghiệm, cần tiếp tục sử dụng, nhất là trong bối cảnh cấp xã được giao nhiều nhiệm vụ quản lý giáo dục hơn. Tuy nhiên, việc bố trí làm công tác giáo dục cấp xã phải gắn với vị trí việc làm, thẩm quyền và chế độ rõ ràng, tránh điều chuyển mang tính hình thức.

Những người có chuyên môn sư phạm tốt có thể trở lại giảng dạy, nhưng cần được bồi dưỡng, cập nhật chương trình và phương pháp dạy học trước khi đứng lớp, thay vì điều động theo cách hành chính.

Với những người gần tuổi nghỉ hưu hoặc có nguyện vọng nghỉ theo chế độ, cần giải quyết chính sách đầy đủ, kịp thời và minh bạch.

Giáo viên, học sinh Trường Tiểu học Lương Thế Vinh, TPHCM trong một tiết học (Ảnh: Huyên Nguyễn).

Việc sắp xếp trường học có thể khiến nhiều cán bộ quản lý lo lắng khi không còn giữ chức vụ, thu nhập và môi trường làm việc đều thay đổi. Theo đại biểu, cần có cơ chế gì để bảo đảm quyền lợi và tạo sự yên tâm cho họ khi nhận nhiệm vụ mới?

- Điều quan trọng nhất là đặt con người ở trung tâm của quá trình sắp xếp. Tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với việc lãng phí nguồn nhân lực hay để những người đã nhiều năm cống hiến cảm thấy bị bỏ lại phía sau.

Tâm lý lo lắng của cán bộ quản lý là điều dễ hiểu. Sau sắp xếp, nhiều người có thể không còn giữ chức vụ, thu nhập, phụ cấp và môi trường công tác cũng thay đổi. Nếu không có cơ chế phù hợp, điều này sẽ ảnh hưởng đến tâm lý và động lực làm việc của đội ngũ này.

Theo tôi, trước hết cần bảo đảm công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình sắp xếp. Cán bộ phải được biết rõ tiêu chí lựa chọn, phương án bố trí và quyền lợi của mình. Minh bạch sẽ hạn chế tâm lý hoang mang, so bì và khiếu nại.

Bên cạnh đó, cần có chính sách chuyển tiếp hợp lý về chế độ, phụ cấp và thu nhập đối với những người thôi giữ chức vụ do yêu cầu sắp xếp, không phải vì vi phạm hay không hoàn thành nhiệm vụ.

Phải bố trí công việc mới tương xứng với năng lực. Một cán bộ quản lý có kinh nghiệm nếu được phân công nhiệm vụ mới phù hợp, có trách nhiệm rõ ràng, có cơ hội tiếp tục đóng góp thì họ sẽ yên tâm hơn rất nhiều.

Ngược lại, nếu bố trí mang tính hình thức, không rõ vai trò, không có môi trường phát huy năng lực thì rất dễ tạo cảm giác bị “hạ thấp” hoặc bị lãng phí.

Cùng với đó, công tác tư tưởng phải đi đôi với chính sách cụ thể. Điều đội ngũ này cần không chỉ là sự động viên, mà còn là sự công bằng trong đánh giá, hợp lý trong bố trí và bảo đảm về chế độ.

Quan trọng hơn, các địa phương cần tránh cách làm vội vàng, áp đặt. Sắp xếp trường học phải quyết liệt nhưng không cơ học, tinh gọn nhưng vẫn nhân văn, để giữ được niềm tin và sự ổn định của đội ngũ nhà giáo.

Trân trọng cảm ơn đại biểu!

Theo Báo Dân Trí