Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cá tra, rô phi

Từ lệ thuộc thị trường

Tại An Giang, cá tra tiếp tục giữ vai trò trụ cột của ngành thủy sản nước ngọt, trong khi cá rô phi đang dần nổi lên như một mũi nhọn mới góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng trong trung và dài hạn. Điểm chung mang tính then chốt của 2 ngành hàng này là yêu cầu cấp bách phải đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đây không còn là lựa chọn mang tính chiến thuật của riêng từng doanh nghiệp mà trở thành yêu cầu chiến lược nhằm bảo đảm sự an toàn và phát triển bền vững cho toàn bộ chuỗi giá trị ngành hàng.

Tập đoàn Nam Việt đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cá tra, cá rô phi sang Nam Mỹ, mở ra triển vọng mới cho thủy sản nước ngọt tại đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: MINH HIỂN

Năm 2025, đánh dấu sự phục hồi rõ nét của ngành cá tra sau giai đoạn điều chỉnh sâu. Đến hết tháng 11/2025, kim ngạch xuất khẩu cá tra vượt 2 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ năm 2024; dự báo cả năm đạt 2,2 tỷ USD. Tại An Giang, các doanh nghiệp xuất khẩu cá tra sang hơn 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, đóng góp  vào kim ngạch xuất khẩu của tỉnh.

Toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long duy trì diện tích nuôi cá tra từ 5.400 - 5.700ha, sản lượng thu hoạch ước đạt 1,65 - 1,7 triệu tấn. An Giang có hơn 1.000ha mặt nước nuôi cá tra; tỷ lệ vùng nuôi đạt các chứng nhận bền vững như ASC, GlobalGAP chiếm hơn 60%, cho thấy xu hướng phát triển theo chiều sâu, chú trọng chất lượng và tiêu chuẩn.

Tuy nhiên, đằng sau bức tranh phục hồi là những rủi ro mang tính cơ cấu. Trung Quốc và Hồng Kông chiếm khoảng 25% kim ngạch xuất khẩu cá tra, Mỹ và nhóm thị trường Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)giữ vai trò quan trọng nhưng tiềm ẩn nhiều biến động về chính sách và rào cản kỹ thuật. Chỉ một thay đổi nhỏ về kiểm dịch, tồn kho hay truyền thông tại thị trường nhập khẩu có thể nhanh chóng tác động ngược trở lại vùng nuôi trong nước.

Đến đa dạng hóa thị trường

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh: “Cá tra là ngành hàng chiến lược của thủy sản nước ngọt Việt Nam nói chung, đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, tuy nhiên nếu các doanh nghiệp không chủ động mở rộng thị trường, nâng chuẩn sản xuất và tăng chế biến sâu thì tăng trưởng thiếu bền vững”. Ông Doãn Tới - Tổng Giám đốc Tập đoàn Nam Việt nhìn nhận: “Doanh nghiệp không thể đặt toàn bộ kỳ vọng vào một vài thị trường lớn. Khi thị trường biến động nếu không có thị trường thay thế rủi ro sẽ dồn về người nuôi và doanh nghiệp”.

Nếu cá tra là trụ cột định hình thì cá rô phi bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh và đóng vai trò như bài kiểm tra thực chất về năng lực đa dạng hóa thị trường của thủy sản Việt Nam. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt khoảng 41 triệu USD; năm 2025 dự báo chạm mốc 100 triệu USD, Mỹ là thị trường tiêu thụ lớn nhất.

Bước ngoặt đáng chú ý là việc cá rô phi Việt Nam lần đầu tiên xuất khẩu thành công thị trường Nam Mỹ thông qua hệ thống phân phối toàn cầu của Tập đoàn JBS (Brazil). Đây không chỉ là một hợp đồng xuất khẩu mà còn là “phép thử” khắt khe về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và năng lực cung ứng ổn định. Việc vượt qua các vòng kiểm định nghiêm ngặt cho thấy thủy sản Việt Nam tiến thêm một bước trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ bền vững nếu đi kèm kỷ luật thị trường. Cá rô phi khó có thể cạnh tranh bằng sản lượng mà phải cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và khả năng giữ chữ tín. Nếu mở rộng thị trường nhưng buông lỏng quản lý vùng nuôi, con giống và chuỗi cung ứng, rủi ro “đi nhanh nhưng mong manh” hoàn toàn có thể lặp lại.

Đa dạng hóa thị trường là yêu cầu mang tính cấu trúc đối với ngành thủy sản nước ngọt Việt Nam nói chung, An Giang nói riêng. Chậm đa dạng hóa không chỉ khiến doanh nghiệp trả giá bằng lợi nhuận mà còn đẩy rủi ro về phía người nuôi và làm suy giảm khả năng điều tiết của toàn ngành.

MINH HIỂN