Đổi mới thể chế cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Đức Hiếu cho rằng, để phấn đấu tăng trưởng kinh tế 2 con số, không có cách nào khác ngoài hành động mới kèm theo tính bền vững.

“Về hành động mới, chúng ta phải dựa trên sự hợp tác, phối hợp theo tư duy hệ thống, tổng thể hay hệ sinh thái. Điều này có nghĩa là các bên phải hợp tác với nhau chứ không thể đi riêng lẻ”, ông Phan Đức Hiếu chia sẻ; đồng thời lưu ý thêm càng phân mảnh, hiệu quả sẽ càng kém.

Dưới góc độ người tham gia xây dựng chính sách, ông Phan Đức Hiếu nhấn mạnh: Thể chế phải đóng vai trò tiên phong. Chính phủ vừa ban hành 8 Nghị quyết nhằm cắt giảm và đơn giản hóa hàng trăm thủ tục kinh doanh. “Chúng ta phải đổi mới thể chế để đạt được các dư địa tăng trưởng mới hơn”, đại biểu Quốc hội Phan Đức Hiếu nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, hành động mới phải đi kèm tư duy mới. Ví dụ, Chính phủ số không phải là việc số hóa mọi thủ tục hành chính, trước hết người làm chính sách phải có tư duy số. Điều đó có nghĩa là các hành vi kinh tế - xã hội phải thay đổi theo hướng số hóa.

Đi sâu vào việc người làm chính sách phải thay đổi tư duy, ông Phan Đức Hiếu lấy ví dụ trong ngành nông nghiệp, phải có tư duy tuần hoàn. “Với tư duy mới, nước thải không phải là thứ thải ra mà phải được dùng làm đầu vào cho quy trình khác. Có như vậy chúng ta mới thay đổi quy định về nước thải để kinh tế tuần hoàn thực hiện được”, ông Phan Đức Hiếu phân tích.

Đề cập về những cải cách cần ưu tiên để tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số một cách bền vững, TS Lê Thái Hà, Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture, Giám đốc Điều hành Quỹ Vì Tương lai xanh (Tập đoàn Vingroup) cho rằng, Việt Nam cần tập trung vào 5 nhóm cải cách trọng tâm bao gồm thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực, thúc đẩy kinh tế tư nhân và cơ chế khuyến khích chuyển đổi.

Theo TS Lê Thái Hà, cải cách thể chế là yếu tố quan trọng hàng đầu nhằm tạo môi trường ổn định cho doanh nghiệp phát triển. Doanh nghiệp cần các chính sách có tính ổn định dài hạn, chi phí tuân thủ thấp và cơ chế thuận lợi để triển khai các mô hình kinh doanh mới.

Bên cạnh đó, hạ tầng cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, trong đó, hạ tầng không chỉ là giao thông hay năng lượng mà còn bao gồm logistics (khâu trung gian để đưa hàng hoá đến tay người tiêu dùng nhanh nhất), hạ tầng số và hạ tầng phục vụ chuyển đổi năng lượng. “Nếu hạ tầng thiếu hoặc chưa đồng bộ, doanh nghiệp sẽ khó tăng năng suất đủ nhanh để đáp ứng mục tiêu tăng trưởng cao”, TS Lê Thái Hà cho biết.

Về nguồn nhân lực, Giám đốc Điều hành Quỹ VinFuture cho rằng, Việt Nam cần tập trung đào tạo lực lượng lao động chất lượng cao với các kỹ năng mới như kỹ năng số, quản trị dữ liệu và tư duy toàn cầu.

Để đáp ứng yêu cầu này, theo chuyên gia, cần tăng cường sự tham gia của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong quá trình đào tạo và phát triển nhân lực. Đặc biệt, vai trò ngày càng quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân trong tăng trưởng kinh tế. Tinh thần này đã được đề cập rõ trong Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị và cần tiếp tục được cụ thể hóa bằng các chính sách hỗ trợ thực chất hơn.

“Doanh nghiệp sẽ khó chủ động tham gia chuyển đổi xanh hay chuyển đổi số nếu thiếu các cơ chế khuyến khích phù hợp về tài chính, dữ liệu, thị trường hay đất đai. Cần xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, từ cơ chế thử nghiệm, tiếp cận dữ liệu cho tới phát triển nguồn nhân lực”, TS Lê Thái Hà nhấn mạnh.

Tối ưu chi phí, nâng cao sức cạnh tranh

Theo ông Lê Hùng Cường, Giám đốc FPT Digital, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ là động lực quan trọng nhất giúp Việt Nam nâng cao năng suất trong giai đoạn tới. Lãnh đạo FPT Digital cho rằng, Việt Nam cần tiếp tục mở rộng khả năng ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và quản trị để tạo ra bước nhảy vọt về hiệu quả vận hành.

Đơn cử tại tại FPT, năng suất lao động của một kỹ sư hiện đạt khoảng 1 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, tại nhiều tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ, năng suất lao động có thể lên tới khoảng 1 triệu USD/người/năm.

“Không chỉ lĩnh vực công nghệ mà nhiều ngành nghề khác cũng có thể tận dụng AI và chuyển đổi số để cải thiện hiệu quả hoạt động, tối ưu chi phí và nâng cao sức cạnh tranh”, ông Lê Hùng Cường chia sẻ.

Đề cập về áp lực cạnh tranh mới liên quan đến tiêu chuẩn xanh, ESG (môi trường - xã hộ - quản trị) và truy xuất nguồn gốc, Giám đốc FPT Digital cho rằng, doanh nghiệp hiện không chỉ cạnh tranh bằng giá hay thị trường mà buộc phải thay đổi tư duy phát triển theo hướng minh bạch, bền vững và ứng dụng công nghệ nhiều hơn. Ngay cả các doanh nghiệp công nghệ cũng đối mặt áp lực về vốn và chi phí chuyển đổi, đặc biệt khối doanh nghiệp nhỏ và vừa.

“Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ, khoản đầu tư vài trăm triệu đồng đã là con số tương đối lớn”, ông Lê Hùng Cường cho biết..

Đai diện FPT Digital chia sẻ, doanh nghiệp đang phối hợp với các quỹ đầu tư và tổ chức hỗ trợ để giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận nguồn vốn cũng như các giải pháp công nghệ, chuyển đổi xanh và ESG.

Nhiều chương trình hiện không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn giúp doanh nghiệp đào tạo nhân lực, xác định công nghệ phù hợp và thử nghiệm giải pháp trong thời gian ngắn để đánh giá hiệu quả thực tế trước khi đầu tư quy mô lớn.

“Thay đổi khó nhất hiện nay không chỉ nằm ở chi phí đầu tư mà còn ở việc thay đổi tư duy vận hành và chấp nhận chuyển đổi theo các tiêu chuẩn mới của thị trường toàn cầu. Đó là những bước đi mà chúng tôi khuyến nghị các doanh nghiệp nhỏ và vừa nên thực hiện để có thể thích ứng và tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới”, ông Lê Hùng Cường nhấn mạnh.

Ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững, Công ty Cổ phần GreenFeed Việt Nam nhận định, chuyển đổi số hay đổi mới công nghệ hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh hiện nay, việc tăng năng suất lao động không thể chỉ dựa vào làm việc nhiều giờ hơn mà phải hướng tới làm việc thông minh hơn, tối ưu quy trình và ứng dụng công nghệ hiệu quả.

“Yếu tố quyết định nằm ở con người. Đội ngũ nhân sự cần có đủ kỹ năng để tiếp cận, nắm bắt và vận hành công nghệ mới, từ đó mới có thể cải thiện năng suất và hiệu quả sản xuất kinh doanh”, ông Phạm Tuấn Anh nêu.

Cũng theo đại diện GreenFeed, dù công nghệ thay đổi nhanh hay chậm, nếu doanh nghiệp không chủ động thích ứng và ứng dụng kịp thời thì sẽ khó tạo ra lợi thế cạnh tranh. “Vì vậy, bên cạnh đầu tư công nghệ, phát triển nguồn nhân lực được xem là yếu tố quan trọng nhất trong quá trình chuyển đổi”, ông Tuấn Anh nhấn mạnh.