Giải bài toán thiếu lao động nông nghiệp

Người già gồng gánh ruộng đồng

Dù đã 70 tuổi, ông Trịnh Văn Lái, ngụ xã Giồng Riềng vẫn là lao động chính trực tiếp canh tác 20 công ruộng lúa 3 vụ của gia đình khi 6 người con đều đi làm công nhân ngoài tỉnh.

“Ở nhà làm ruộng thì không đủ sống, nên tụi nó đi làm xa hết. Mấy năm nay sức khỏe yếu hơn, việc nặng như khiêng máy, vác phân phải mướn người phụ nhưng vô vụ đông ken là khó mướn lắm. Có khi phải chờ nên trễ vụ”, ông Lái cho biết.

Ông Danh Mùng (61 tuổi), ngụ xã An Biên, đào đất gia cố bờ bao nuôi tôm.

Tại nhiều địa phương, hình ảnh người nông dân tuổi cao gồng gánh sản xuất đang trở nên phổ biến, phản ánh rõ nét tình trạng thiếu hụt lao động nông nghiệp.

Giữa trưa nắng, ông Trương Trọng Tú (60 tuổi), ngụ xã An Biên, vẫn lặng lẽ làm việc quanh vuông tôm. Từ kiểm tra mực nước đến rải vôi phòng mưa trái mùa, hầu hết các khâu ông đều tự đảm đương.

Ông Tú cho biết, trước đây trong xóm còn đông người nhận làm thuê, mỗi khi cần chỉ việc gọi vài người là có thể phụ giúp. Nhưng vài năm trở lại đây, việc tìm nhân công ngày càng khó. “Có lúc cần người làm gấp mà kiếm không ra. Chấp nhận trả công cao hơn vẫn không có người nhận. Thành ra ai còn làm nông thì phải tự lo là chính”, ông Tú nói.

Công đoạn thu hoạch tôm càng xanh ở vùng U Minh Thượng cần nhiều lao động để đảm bảo tôm không bị ngộp, bán được giá cao.

Trong điều kiện thiếu nhân công, nhiều hộ buộc phải thay đổi phương thức sản xuất. Một số nơi tăng cường cơ giới hóa, thuê dịch vụ phun thuốc, xử lý ao nuôi để giảm phụ thuộc vào lao động thủ công. “Trước kia làm gì cũng dùng sức người. Giờ thiếu lao động, nên phải chế máy tạt men, vi sinh, có vậy mới làm nổi”, ông Tú cho hay.

Thực tế tại nhiều địa phương trong tỉnh cho thấy rõ hơn xu hướng dịch chuyển lao động. Khoảng 80% lao động trong độ tuổi đã rời quê đi làm ăn xa. Theo Bí thư Chi bộ, Trưởng ấp Cái Nước Ngọn, xã An Biên Danh Dài, nguyên nhân không phải người trẻ không muốn gắn bó với quê hương, mà do ở nông thôn thiếu việc làm ổn định, chủ yếu làm theo mùa vụ, thu nhập bấp bênh.

Cùng chung suy nghĩ, ông Phan Văn Mác có 2ha mô hình tôm - lúa nhưng vẫn không giữ được con trai ở lại với ruộng đồng. “Nó nói đi làm xa thu nhập cao hơn, mỗi tháng có tiền dư. Ở nhà làm nông thì biết chừng nào mới khá”, ông Mác nói.

Giữ chân lao động bằng sinh kế

Thiếu lao động không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn làm gia tăng chi phí, kéo giảm hiệu quả kinh tế. Trong khi đó, tính chất công việc nông nghiệp nặng nhọc, phụ thuộc thời tiết, thu nhập không ổn định càng khiến lao động trẻ ít mặn mà quay về.

Theo ông Huỳnh Thúc Kháng, ngụ xã Vân Khánh, việc làm không đều đặn là nguyên nhân chính khiến lao động rời đi. “Ngày nào ghe vô có cá thì mới có việc, còn mùa không có thì coi như thất nghiệp. Muốn giữ lao động phải tạo việc làm ổn định hơn”, ông Kháng nhận định.

Lao động Tổ dịch vụ nông nghiệp ấp Bào Môn, xã An Biên vác lúa cho người dân trong ấp.

Từ thực tế này, ông Kháng đề xuất cần phát triển các tổ lao động nông nghiệp gắn với hợp tác xã. Chính quyền địa phương, đoàn thể đứng ra kết nối, phân công công việc liên tục giữa các hộ sản xuất để tạo thu nhập ổn định, từ đó giữ chân lao động tại địa phương.

Bên cạnh đó, một số mô hình sản xuất đã chủ động thích ứng, từng bước giải bài toán nhân công. Điển hình như mô hình nuôi tôm công nghiệp của ông Huỳnh Văn Hải, ngụ phường Hà Tiên.

Với 10ha nuôi tôm, ông Hải duy trì 6 lao động quản lý ao và khoảng 20 lao động công nhật. Để giữ chân người làm, ông áp dụng nhiều chính sách linh hoạt như trả lương 7 triệu đồng/người/tháng, thưởng 2 - 3 triệu đồng mỗi tấn sản lượng, trả lương theo nhu cầu 7 ngày, nửa tháng hoặc 1 tháng. Ngoài ra, ông còn tổ chức nấu ăn cho công nhân để đảm bảo sức khỏe, tạo sự gắn bó lâu dài.

Gia đình ông Huỳnh Văn Hải áp dụng chính sách trả lương, tiền thưởng theo sản lượng để giữ chân người lao động.

“Họ làm từ sáng đến chiều, tối có khi còn xử lý ao. Mình lo được bữa ăn, thu nhập ổn định thì anh em mới gắn bó lâu dài”, ông Hải cho biết.

Thực tế cho thấy, để giải bài toán thiếu lao động nông nghiệp không thể chỉ trông chờ vào một giải pháp đơn lẻ. Cần đồng bộ nhiều yếu tố như tổ chức lại sản xuất, nâng cao thu nhập, tạo việc làm ổn định và cải thiện điều kiện lao động.

Trong bối cảnh lao động nông thôn tiếp tục dịch chuyển, việc xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả, liên kết chặt chẽ giữa nông dân - tổ hợp tác/hợp tác xã - doanh nghiệp sẽ là hướng đi cần thiết. Đây không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là nền tảng lâu dài để giữ chân lao động, đảm bảo sự phát triển bền vững của nông nghiệp địa phương.

Bài và ảnh: ĐẶNG LINH