Lợi ích của tái sử dụng rơm rạ

Nông dân thu gom rơm rạ sau thu hoạch lúa. Ảnh: THANH THANH

Theo Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế, Việt Nam hiện tạo ra khoảng 45 - 50 triệu tấn rơm rạ mỗi năm, riêng khu vực đồng bằng sông Cửu Long đóng góp 24 triệu tấn. Tuy nhiên, việc quản lý nguồn phụ phẩm này đối mặt với thách thức lớn. Hiện, tỷ lệ đốt đồng tại đồng bằng sông Cửu Long vẫn ở mức cao khoảng 54%, gây ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính. Việc cày vùi rơm rạ trong điều kiện ngập nước làm gia tăng phát thải khí metan và có nguy cơ gây ngộ độc hữu cơ, ảnh hưởng tới các vụ lúa sau. Tiến sĩ Katherine Nelson - chuyên gia khoa học của Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế tại Việt Nam cho rằng: “Để giải quyết các vấn đề trên và góp phần thực hiện các cam kết khí hậu của Việt Nam, người dân cần coi rơm là tài nguyên hơn là phụ phẩm và chuyển đổi theo hướng thu gom rơm là giải pháp quan trọng”.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Hiệp cho biết, An Giang là một trong những địa phương trọng điểm sản xuất lúa gạo của cả nước, với diện tích và sản lượng lúa hằng năm luôn duy trì ở mức cao. Mỗi năm, An Giang sản xuất khoảng 1,3 triệu ha, cho ra khoảng 7 triệu tấn rơm/năm. Nếu rơm rạ được thu gom, quản lý và sử dụng hiệu quả sẽ hình thành chuỗi giá trị mới, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển nông nghiệp tuần hoàn.

Thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030, tỉnh tích cực triển khai các mô hình canh tác tiên tiến, áp dụng đồng bộ giải pháp kỹ thuật nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập cho nông dân và giảm phát thải khí nhà kính. Quản lý rơm rạ sau thu hoạch là nội dung có ý nghĩa rất quan trọng. Nếu được tổ chức thu gom, tái sử dụng hợp lý, rơm rạ có thể trở thành nguồn tài nguyên có giá trị, phục vụ sản xuất nông nghiệp tuần hoàn như sản xuất phân hữu cơ, trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến.

Sở Nông nghiệp và Môi trường vừa phối hợp Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế tổ chức hội thảo tham vấn về phương pháp đánh giá tiềm năng cơ giới hóa thu gom rơm rạ tỉnh An Giang. Nội dung trọng tâm của hội thảo là giới thiệu phương pháp đánh giá tiềm năng thu gom rơm cơ giới hóa cho từng vụ lúa, tích hợp yếu tố về thời vụ, máy móc, điều kiện thổ nhưỡng, thời tiết, hạ tầng giao thông, kết hợp với khảo sát các cơ sở thu gom rơm tại đồng bằng sông Cửu Long. Kết quả nghiên cứu được trực quan hóa qua bản đồ phân vùng tiềm năng là cơ sở khoa học giúp nhà quản lý, nhà đầu tư xác định các điểm ưu tiên đầu tư hạ tầng và máy móc. Đây là lần đầu tiên một phương pháp đánh giá tiềm năng thu gom rơm cơ giới hóa được xây dựng tại Việt Nam và An Giang là tỉnh đầu tiên tham gia đánh giá góp ý phương pháp này. Việc đánh giá tiềm năng, đề xuất giải pháp quản lý rơm rạ theo hướng cơ giới hóa thu gom, tái sử dụng và giảm phát thải góp phần thực hiện mục tiêu phát triển sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh trên địa bàn tỉnh.

Thực tế cho thấy, việc tái sử dụng rơm rạ được nhiều nông dân áp dụng, góp phần tạo lợi ích cho chính người trồng lúa, bảo vệ môi trường, hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững. Sau mỗi vụ lúa, nông dân tận dụng rơm để trồng nấm tăng thêm thu nhập. Ngoài ra, bã rơm mục sau khi thu hoạch nấm xong có thể dùng làm phân bón hữu cơ cung cấp lại cho đồng ruộng, làm đất tơi xốp và duy trì được độ màu mỡ. Để rơm rạ phân hủy tốt hơn, nhanh hơn, không gây ngộ độc hữu cơ cho ruộng lúa, nông dân dùng các chế phẩm sinh học phun lên rơm rạ trước khi cày xới.

Ông Nguyễn Văn Đông, ngụ xã Chợ Mới cho biết: “Rơm rạ chính là nguyên liệu để nông dân trồng nấm và rau màu. Dùng rơm rạ phủ đất canh tác giúp hạn chế xói mòn đất khi tưới nước, hạn chế được cỏ mọc mà còn giữ ẩm cho đất. Sau thời gian rơm rạ mục giúp rau màu phát triển nhanh và tốt hơn”.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng bền vững, giảm phát thải, nâng cao giá trị gia tăng là yêu cầu cấp thiết. Do đó, việc tận dụng rơm rạ sau thu hoạch không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là cơ hội để tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp trong thời gian tới.

THANH THANH