Hiệu quả mô hình sinh kế mùa lũ tại xã Hòa Thuận

Anh Võ Hoàng Hiệp (bên phải), viên chức Trung tâm Khuyến nông tỉnh hướng dẫn nông dân xã Hòa Thuận kỹ thuật nuôi cá mè mùa lũ. Ảnh: CẨM TÚ

Xã Hòa Thuận nằm ở vùng trũng của khu vực Tây sông Hậu, chịu tác động trực tiếp của hệ thống cống Cái Lớn, Cái Bé. Vào khoảng thời gian sản xuất lúa vụ thu đông, địa phương thường xuyên đối mặt với nguy cơ ngập cục bộ. Thời điểm gieo sạ trùng với mùa mưa bão kéo dài, thời tiết thất thường khiến việc canh tác lúa gặp nhiều rủi ro.

Thay vì chấp nhận rủi ro từ việc độc canh cây lúa, nông dân xã Hòa Thuận chuyển đổi tư duy sản xuất theo hướng thuận thiên, nâng cao thu nhập. Vụ thu đông năm 2026, toàn xã xuống giống 20ha lúa, còn lại gần 1.980ha chủ động xả lũ tràn đồng, tận dụng con nước vừa khai thác nguồn cá đồng tự nhiên, bắt ốc bươu vàng vừa trồng các loại cây thủy sinh như sen, ấu, rau đồng và kết hợp nuôi các loài thủy sản có giá trị kinh tế. Việc kết hợp đa tầng, đa giá trị giúp nông dân tăng sản lượng thu hoạch trên cùng diện tích, rải đều nguồn thu nhập trong suốt mùa nước nổi.

Theo Trưởng Phòng Kinh tế xã Hòa Thuận Nguyễn Tiến Tài, do điều kiện tự nhiên đặc thù của địa phương, mô hình sinh kế mùa lũ phù hợp với đời sống, tập quán của người dân. Việc không gieo sạ lúa thu đông giúp đất ruộng có thời gian nghỉ ngơi, phù sa bồi đắp, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất vụ lúa đông xuân. Các mô hình sinh kế mùa lũ đem lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, thích ứng tốt với biến đổi khí hậu và góp phần bảo vệ môi trường. Từ thực tế cho thấy việc chuyển đổi diện tích lúa thu đông sang khai thác thủy sản và trồng cây thủy sinh mang lại tổng giá trị sản xuất cao hơn canh tác lúa khoảng 25,5 tỷ đồng. Giá trị sản xuất từ các mô hình sinh kế mùa lũ tăng hơn 41% so trồng lúa vụ thu đông. Xét trên tổng thể các nguồn thu, phương án này không chỉ bù đắp hoàn toàn phần giá trị lúa giảm mà còn tạo ra phần giá trị gia tăng, cao hơn khoảng 46 tỷ đồng.

Điểm sáng trong chuỗi sinh kế mùa lũ năm 2026 tại xã Hòa Thuận là mô hình nuôi cá mè trên ruộng lúa thuộc dự án Mekong NbS giai đoạn II do Tổ chức quốc tế về bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam (WWF - Việt Nam) tài trợ. Mô hình được triển khai tại Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Thuận Phát, ấp Hòa Bình với quy mô 93ha, 25 hộ dân tham gia. Các hộ dân được hỗ trợ cá mè giống, lưới quây và đèn năng lượng mặt trời. Cá thả nuôi từ ngày 23/8, nhờ tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên dồi dào trên đồng ruộng, cá mè phát triển rất nhanh, sau 1 tháng nuôi đạt trọng lượng trung bình 310 gram/con và dự kiến thu hoạch tập trung vào tháng 11/2026.

Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hòa Thuận Nguyễn Thị Cẩm Tú cho biết: “Mô hình nuôi cá mè trên đồng ruộng mùa lũ bước đầu mang lại hiệu quả tích cực, thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể tại địa phương và nâng cao thu nhập cho người dân. Trong suốt quá trình thực hiện, xã luôn sát cánh cùng người dân như khâu đo đạc các yếu tố môi trường, khảo sát nguồn nước, chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ thu hoạch và kết nối tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm”. Cán bộ kỹ thuật được phân công theo dõi sát sao quy trình nuôi cá mè để kịp thời hỗ trợ người dân xử lý các vấn đề phát sinh.

Anh Dương Minh Phong, ngụ ấp Hòa Bình là hộ dân trực tiếp tham gia mô hình nuôi cá mè cho biết trước đây anh nuôi cá mùa lũ riêng lẻ, mỗi năm thả khoảng 7.000 con cá mè trên 1,2ha ruộng trong 3 tháng, thu hoạch khoảng 15 tấn cá, lãi hơn 30 triệu đồng, thêm khoảng 1 tấn cá sặc, cá lóc tự nhiên. Hiện anh tham gia mô hình nuôi cá mè chung với các hộ khác, quây lưới liền vùng nên giảm chi phí và nhân công. “Tham gia mô hình còn được hỗ trợ con giống, hướng dẫn kỹ thuật bài bản nên cá lớn nhanh, ít hao hụt, lợi nhuận chắc chắn cao hơn. So với làm lúa vụ thu đông vừa vất vả vừa lo chi phí phân thuốc, rủi ro ngập úng thì nuôi cá mùa lũ khỏe hơn và thu nhập cao hơn nhiều”, anh Phong nói.

Bên cạnh con số kinh tế ấn tượng, mô hình còn mang lại hiệu quả xã hội và môi trường thiết thực như giảm thiểu rủi ro, tránh được thiệt hại do thiên tai, ngập úng, tạo việc làm tại chỗ giúp người dân có việc làm và nguồn thu nhập thường xuyên trong mùa lũ. Việc xả lũ giúp rửa mặn, thau chua, vệ sinh đồng ruộng và bồi đắp phù sa, tạo mặt bằng sạch cho vụ lúa đông xuân tiếp theo đạt năng suất cao.

CẨM TÚ