Khởi nghiệp xanh từ nông thôn An Giang

“Khoai - Ăn là khoái” 

Ở vùng đệm U Minh Thượng, khoai mỡ trắng Mộng Linh từ lâu đã gắn bó với đời sống người dân. Mỗi mùa thu hoạch, khoai được bán chủ yếu ở dạng củ tươi, giá trị kinh tế thấp, trong khi vỏ, bã, dây khoai thường bị bỏ đi hoặc đốt bỏ gây lãng phí và tác động xấu đến môi trường.

Chính từ những hình ảnh quen thuộc đó, Nguyễn Huy Hoàng, học sinh lớp 11 chuyên tin, Trường THPT chuyên Huỳnh Mẫn Đạt (phường Rạch Giá), đã đặt ra những câu hỏi rất giản dị, nhưng đầy trăn trở về số phận của giống khoai bản địa quý.

Người dân vùng đệm U Minh Thượng thu hoạch khoai mỡ Mộng Linh.

Theo Nguyễn Huy Hoàng, ý tưởng dự án “Khai thác bền vững khoai mỡ trắng Mộng Linh U Minh Thượng” nảy sinh từ mong muốn làm điều gì đó thiết thực cho quê hương. “Em tự hỏi vì sao một giống khoai bản địa quý như vậy lại chưa được khai thác trọn vẹn giá trị, liệu có thể biến toàn bộ cây khoai thành sản phẩm hữu ích, vừa có lợi kinh tế vừa thân thiện môi trường hay không”, Hoàng chia sẻ.

Không dừng lại ở ý tưởng, Hoàng cùng các thành viên trong nhóm "Khoai - Ăn là khoái" khảo sát vùng trồng khoai mỡ trắng Mộng Linh, thu thập mẫu củ, vỏ, lá và dây khoai để phân tích đặc tính sinh học. Từ đó, nhóm từng bước xây dựng quy trình chế biến khoai củ thành tinh bột nguyên sinh và tinh bột biến tính theo hướng tiết kiệm năng lượng, không sử dụng hóa chất, đảm bảo độ mịn, mùi thơm tự nhiên và an toàn cho người dùng.

Song song với sản phẩm chính, nhóm dành nhiều thời gian nghiên cứu hướng xử lý phụ phẩm. Vỏ, bã và dây khoai sau chế biến được thử nghiệm tái sử dụng làm phân bón hữu cơ, biochar cải tạo đất và vật liệu sinh học thay thế nhựa trong nông nghiệp.

Quá trình này kéo dài với nhiều lần thất bại, liên tục điều chỉnh thông số nhiệt, độ ẩm và thời gian xử lý để vừa giữ được dinh dưỡng, vừa giảm phát thải. “Điều tụi em hướng tới không chỉ là một sản phẩm từ khoai mỡ, mà là một vòng đời khép kín cho cây khoai, nơi không có thứ gì bị xem là phế thải”, Hoàng nói.

“Chọn miếng cá, trọn vị quê” 

Cũng xuất phát từ những món ăn, sản vật rất đỗi quen thuộc của làng quê, một dự án khởi nghiệp khác lại chọn cách kể câu chuyện nông thôn bằng hương vị, đánh thức ký ức quê nhà trong từng sản phẩm.

Điểm đặc sắc nổi bật của dự án “Cá kho quê Xép” nằm ở cách Danh Hoàng Duy, sinh viên Khoa Kinh tế - Du lịch - Ngoại ngữ Trường Trung cấp An Giang 1 - Cơ sở 1, chủ dự án, biến một món ăn dân dã quen thuộc trong bếp nhà miền Tây thành sản phẩm khởi nghiệp hiện đại, nhưng vẫn giữ trọn hồn quê.

Món cá kho quê Xép của Danh Hoàng Duy.

Từ những loài cá bản địa ở Xép Ba Tàu vốn ít được khai thác thương mại do nhiều xương, Danh Hoàng Duy và nhóm đã giải được “bài toán hóc xương” bằng kỹ thuật kho rục xương kéo dài nhiều giờ, cho phép người dùng ăn nguyên con, an toàn, tiện lợi mà vẫn đậm đà vị cá đồng tự nhiên.

Không chỉ ngon ở hương vị, cá kho quê Xép còn mang theo câu chuyện văn hóa của vùng sông nước giao thoa mặn - ngọt, nơi con nước quyết định mùa cá, mùa tôm. Vị mặn ngọt hài hòa của nước mắm nhĩ, đường thốt nốt, mùi thơm nước màu dừa cùng tiêu ớt gợi nhớ rõ nét bữa cơm gia đình miền Tây, chạm đến cảm xúc của những người con xa quê.

Bắt trúng xu hướng tiêu dùng thực phẩm tiện lợi, an toàn, không chất bảo quản nhưng giàu giá trị truyền thống, dự án được đánh giá có dư địa phát triển lớn, hướng tới OCOP và các sàn thương mại điện tử.

Lá ổi không bỏ, bữa ăn khỏi lo

Hội thi Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo năm 2025 do Hội Nông dân tỉnh An Giang tổ chức mới đây còn ghi dấu ấn với dự án “Nước rửa thực phẩm sinh học từ lá ổi” của Âu Chúc Mai (xã Tân Hiệp), xuất sắc giành giải nhất chung cuộc.

Xuất phát từ nỗi lo an toàn thực phẩm trong mỗi bữa ăn, Mai tận dụng lá ổi, loại thường bị bỏ đi khi nhà vườn tỉa cành kết hợp phương pháp lên men sinh học tự nhiên để tạo ra dung dịch rửa thực phẩm có khả năng kháng khuẩn, khử mùi tanh, an toàn cho người dùng và thân thiện môi trường.

“Tôi mong mỗi chai nước rửa từ lá ổi không chỉ giúp bữa ăn an toàn hơn, mà còn góp phần lan tỏa lối sống xanh, giúp nông dân có thêm thu nhập từ chính vườn nhà mình”, chị Mai cho biết.

Chị Âu Chúc Mai (bên phải) với nước rửa thực phẩm sinh học từ lá ổ do chị sản xuất.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh An Giang Nguyễn Văn Cọp, các dự án tham gia cuộc thi đã phản ánh rõ tinh thần khởi nghiệp từ ruộng vườn. Đây là hoạt động thiết thực nhằm hiện thực hóa đề án hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia, tạo môi trường để nông dân, học sinh, sinh viên biến ý tưởng thành sản phẩm thực tiễn.

Từ thân chuối, lá ổi đến củ khoai, trái đủng đỉnh, trùn quế... những ý tưởng “made in nông thôn” đang mở ra hướng phát triển bền vững, lấy tài nguyên bản địa làm nền tảng, lấy sáng tạo của người dân làm động lực, góp phần làm mới diện mạo kinh tế nông thôn trong thời đại xanh và tuần hoàn.

Bài và ảnh: ĐẶNG LINH