Lao động trên nền tảng số có thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc?

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội là đề xuất giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc đưa người làm việc không có quan hệ lao động, lao động trên nền tảng số và các nhóm có việc làm, thu nhập ổn định vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cho rằng cần xác định rõ đối tượng và thời điểm thực hiện.

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/10, tại Hội trường, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội nghe Tờ trình tóm tắt và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đến đâu?

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế-xã hội theo các nghị quyết, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cùng các nghị quyết của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị.

Việc sửa đổi cũng nhằm khắc phục một số khoảng trống pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình tổ chức thực hiện.

Dự thảo gồm 3 điều, quy định nội dung sửa đổi, bổ sung; các điều khoản thay thế, bãi bỏ và điều khoản thi hành. Các nội dung sửa đổi tập trung vào tên gọi, trách nhiệm của bộ, ngành, UBND trong tổ chức thực hiện và quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội; một số quy định về chế độ, đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội; đồng thời bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục hành chính tại Luật Bảo hiểm xã hội do Chính phủ quy định, nhằm tăng tính linh hoạt và đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục.

Về sửa đổi, hoàn thiện chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, một nội dung đáng chú ý
là đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.

Livestream bán hàng. (Ảnh minh họa: PV/Vietnam+)

Theo Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải, để bảo đảm việc mở rộng độ bao phủ chính sách có lộ trình phù hợp, khả thi, dự thảo sửa đổi khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng, căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với các nhóm đối tượng nêu trên.

Bộ trưởng cho biết nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Liên quan đến đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất và giải trình của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội, phúc lợi xã hội và thực hiện mục tiêu Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Tuy nhiên, theo cơ quan thẩm tra, việc quy định nhóm đối tượng “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi, cần được cân nhắc và đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét, thực hiện đầy đủ Kết luận số 276 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; nghiên cứu, bổ sung vào dự thảo quy định rõ đối tượng và thời điểm cụ thể triển khai.

Trường hợp chưa thể xác định rõ đối tượng, thời điểm thực hiện hoặc chưa đạt được sự đồng thuận của nhóm dự kiến phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi tiến hành sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội, do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp mà Chính phủ đề xuất.

Bên cạnh nội dung mở rộng đối tượng tham gia, dự thảo sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 về bảo hiểm hưu trí bổ sung theo hướng cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

Cán bộ BHXH tỉnh tuyên truyền, tư vấn chính sách BHXH, BHYT cho người lao động trên địa bàn xã Quảng Hà, Quảng Ninh. (Ảnh: BHXHQN)

Về nội dung này, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ giữ nguyên quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ nhằm tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong quá trình thực hiện, gồm việc ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; hình thức chi trả lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản của người thụ hưởng.

Đồng thời, dự thảo bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội

Một nhóm nội dung quan trọng khác của dự thảo là sửa đổi quy định về đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội nhằm khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, việc sửa đổi nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ, phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28 và Kết luận số 18 ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026-2030, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. (Ảnh: Quốc hội)

Chính phủ được giao quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội đánh giá Chính phủ cơ bản đã tiếp thu ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nội dung này đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc: “dự thảo Luật chỉ quy định đầu tư quỹ theo các nguyên tắc: (i) an toàn là điều kiện tiên quyết; (ii) bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua; (iii) hiệu quả là yêu cầu bắt buộc; (iv) minh bạch, trách nhiệm là cơ chế bảo đảm thực hiện. Tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với định hướng về cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội. Trong thời gian tới trước mắt chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn”.

Đối với Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan chủ trì thẩm tra. Cơ quan này thống nhất với việc chỉnh lý dự thảo theo hướng quy định cụ thể thành phần Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, xác định rõ các bộ, ngành có liên quan trực tiếp như quy định hiện hành; tiếp tục giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong việc tham gia, phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội.

Quang cảnh hội trường. (Ảnh: Quốc hội)

Rà soát thẩm quyền quản lý, đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục

Về sắp xếp tổ chức bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, dự thảo sửa đổi quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo đảm phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương.

Dự thảo cũng sửa đổi thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang.

Đồng thời, dự thảo sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Bộ Tài chính, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ), Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp, nhằm phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

Về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ. Theo cơ quan thẩm tra, hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục; các quy định cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp, các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm dự thảo tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên, thống nhất trong hệ thống pháp luật, không để phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Việc xây dựng quy định về thủ tục hành chính cũng cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ.

Dự thảo Luật được đề nghị có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027./.

Cán bộ Cơ quan Bảo hiểm xã hội đi tuyên truyền cho người dân. (Ảnh: Vietnam+)

Theo Vietnamplus