Nông dân và chuyện ứng dụng AI

Cán bộ Hội Nông dân tỉnh tham quan mô hình trồng cà chua công nghệ cao ứng dụng trí tuệ nhân tạo của chị Huỳnh Đỗ Mỹ Tú, phường Rạch Giá. Ảnh: ĐẶNG LINH

Không còn làm lúa theo kinh nghiệm, ông Phan Văn Bình, ngụ xã An Biên giờ đã quen mở điện thoại xem khuyến cáo của ChatGPT trước mỗi lần ra ruộng. Với ông, trí tuệ nhân tạo không thay thế nông dân, mà giúp nông dân làm ruộng khoa học hơn, bền vững hơn. Trước đây, ruộng lúa hơi vàng là ông bón thêm phân, thấy cây chậm lớn lại tăng liều, chủ yếu quyết định theo cảm tính. Ông thừa nhận có lúc bón thừa, có lúc bón thiếu, vừa tốn chi phí vừa làm lúa dễ đổ ngã, sâu bệnh phát sinh nhiều, nhưng không biết sai ở đâu.

Sau khi được Hội Nông dân tỉnh tập huấn ứng dụng AI trong sản xuất lúa, ban đầu ông còn bán tín bán nghi. Nhưng khi được chuyên gia hướng dẫn cách nhập dữ liệu đất đai, thời tiết, giống lúa, lịch gieo sạ vào ứng dụng, ông bắt đầu thấy rõ sự khác biệt. AI phân tích và đưa ra lịch bón phân rất cụ thể giai đoạn nào cần đạm, lúc nào tăng kali, khi nào bổ sung trung vi lượng, liều lượng bao nhiêu cho mỗi công ruộng.

Làm theo hướng dẫn, ông Bình chuyển sang phối trộn phân đơn thay vì dùng phân tổng hợp như trước. Mỗi lần bón đều có mục đích rõ ràng, không còn theo cảm tính. Ông nhận thấy cây lúa cứng cáp hơn, lá đứng, màu xanh bền, đẻ nhánh đồng đều. Đặc biệt, ruộng ít sâu bệnh hơn vì cây khỏe, không bị sốc do thừa phân. Đến cuối vụ mùa 2025, ông Bình mới thật sự tin tưởng. Chi phí phân bón giảm khoảng 100.000 đồng/công, trong khi năng suất tăng hơn 50kg lúa/công so với vụ trước.

Trong quá trình chuyển sang sản xuất lúa chất lượng cao gắn với thị trường xuất khẩu, nhiều nông dân nhận ra rằng, bài toán lớn nhất không còn nằm ở kỹ thuật canh tác đơn thuần, mà là khả năng quản lý dữ liệu, kiểm soát đầu vào và ra quyết định kịp thời. Từ thực tiễn liên kết sản xuất - tiêu thụ, ông Lê Thành Công - Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã nông nghiệp Hiệp Hòa, xã Mỹ Thuận khẳng định, AI và chuyển đổi số có thể giải quyết “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là niềm tin giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. “Nhiều nông dân chưa phân biệt được hoạt chất trong phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chủ yếu nghe quảng cáo hoặc hội thảo. Nếu có hệ thống số hóa, phân tích thành phần, cảnh báo dư lượng và theo dõi toàn bộ quy trình sản xuất, hợp tác xã sẽ dễ kiểm soát chất lượng hơn, nông dân cũng yên tâm khi tham gia chuỗi liên kết”, ông Công nói.

Theo bà Nguyễn Minh Trang - Phó trưởng Phòng Kế hoạch - Tổ chức, Sở Nông nghiệp và Môi trường, thời gian qua, tỉnh đã từng bước đưa công nghệ số vào quản lý và sản xuất nông nghiệp từ cấp mã số vùng trồng, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc đến ứng dụng cơ giới hóa, tự động hóa trong trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Nhiều nông dân quen với việc dùng điện thoại thông minh để theo dõi môi trường nuôi trồng, điều khiển hệ thống tưới hay kết nối tiêu thụ nông sản qua các nền tảng số. Tuy vậy, quá trình chuyển đổi số vẫn chưa đồng đều. Không ít hộ dân, hợp tác xã gặp khó do thiếu vốn, thiếu kỹ năng số và hạ tầng dữ liệu chưa thật sự hoàn chỉnh.

Tại hội thảo về ứng dụng AI do Hội Nông dân tỉnh tổ chức mới đây, Thạc sĩ Nguyễn Phước Quý Tường - Phó trưởng Phòng Công tác Sinh viên và Khởi nghiệp, Trường Đại học Kiên Giang cho biết: “Điểm yếu lớn nhất của nông dân không chỉ là vốn hay kỹ thuật, mà là thiếu thông tin, thiếu dữ liệu và khả năng dự báo thị trường. Đây chính là khoảng trống mà AI có thể bù đắp hiệu quả. Đóng vai trò như một trợ lý thông minh, AI giúp nông dân chuyển từ sản xuất dựa vào cảm tính sang dựa trên dữ liệu. Khi biết ứng dụng AI trong sản xuất, quản lý và tiêu thụ, nông dân sẽ chủ động hơn trước biến động thị trường và từng bước hình thành tư duy khởi nghiệp hiện đại”.

Ông Nguyễn Minh Cảnh - đại diện Hợp tác xã nông nghiệp Vinacam Hòn Đất nói: “Muốn sản xuất lúa chất lượng cao thì phải kiểm soát được thuốc bảo vệ thực vật, phân bón ngay từ đầu. Chúng tôi kiến nghị tỉnh có cơ sở dữ liệu rõ ràng về các loại thuốc được phép, không được phép, kết hợp ưu tiên đầu tư hệ thống cảnh báo sâu rầy thông minh trên đồng ruộng cho hợp tác xã, để nông dân làm đúng quy trình và giảm rủi ro ngay từ khâu sản xuất”. Theo ông, các thiết bị quan trắc, cảm biến và AI phân tích dữ liệu sâu bệnh sẽ giúp hợp tác xã chủ động hơn thay vì xử lý tình huống dựa vào kinh nghiệm như trước.

ĐẶNG LINH