Rau xanh Sà Phìn

Bước ngoặt từ mô hình trồng rau chuyên canh

Sà Phìn là xã vùng cao biên giới của tỉnh, được hình thành từ sự sáp nhập 4 xã: Sính Lủng, Sảng Tủng, Sà Phìn và Sủng Là. Xã có diện tích tự nhiên hơn 83 km2, dân số trên 16 nghìn người, hơn 3.200 hộ, 11 dân tộc cùng sinh sống; trong đó đồng bào Mông chiếm 86,7%. Nhiều năm qua, đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp trên nương rẫy.

Đây là vùng đất giàu bản sắc văn hóa nhưng điều kiện tự nhiên khắc nghiệt. Địa hình núi đá vôi dốc đứng, đất canh tác ít, manh mún; nguồn nước phụ thuộc vào mưa và các khe suối nhỏ. Tập quán canh tác lạc hậu khiến người dân chỉ trồng được một vụ ngô mỗi năm. Năng suất ngô bình quân chỉ đạt 1,2 - 1,5 tấn/ha, hiệu quả thấp, không đủ tạo thu nhập ổn định. Có thời điểm, tỷ lệ hộ nghèo của xã lên tới 86% (năm 2015). Bữa cơm thiếu thốn, tích lũy gần như không có nên bài toán thoát nghèo trở thành trăn trở lớn của cấp ủy, chính quyền địa phương.

Từ thực tiễn đó, thực hiện chỉ đạo của Ban Thường vụ Huyện ủy Đồng Văn (cũ) về việc khảo sát, lựa chọn địa bàn thí điểm mô hình trồng rau chuyên canh. Xã Sảng Tủng (nay sáp nhập vào xã Sà Phìn) được chọn triển khai mô hình trồng bắp cải trên diện tích 0,9 ha đất ngô kém hiệu quả. Những ngày đầu chỉ có 9 hộ dân mạnh dạn tham gia. Nhiều hộ còn e dè vì bắp cải không phải cây trồng truyền thống, nhất là tại thôn có 100% đồng bào Mông sinh sống nên việc thiếu kỹ thuật, thiếu kinh nghiệm được người dân gần như phó mặc cho cán bộ chuyên môn.

Với sự chỉ đạo sát sao của Đảng ủy, UBND xã; sự hỗ trợ giống, kỹ thuật cùng việc “bám đất, bám nương” của cán bộ khuyến nông, mô hình đã cho kết quả vượt mong đợi. Sau hơn 3 tháng, bắp cải phát triển tốt, mỗi cây đạt 1,5 - 2 kg; năng suất bình quân 20 - 25 tấn/ha. Với giá bán 6.000 - 7.000 đồng/kg, mỗi ha cho thu nhập từ 120 - 150 triệu đồng, cao gấp hơn 10 lần so với trồng ngô. Ông Vừ Xìa Say, thôn Séo Lủng B, xã Sà Phìn chia sẻ: “Dù sinh sống nơi đây lâu năm nhưng chưa bao giờ nghĩ có thể trồng rau tốt như vậy. Từ khi trồng cây bắp cải phát triển tốt, bà con mới thấy phát triển kinh tế là con đường lâu dài, bền bỉ”.

Từ chỗ ban đầu chỉ tiêu thụ tại chợ phiên, bắp cải Sà Phìn dần có mặt tại nhiều xã vùng cao phía Bắc, các phường Hà Giang 1, Hà Giang 2 và một số siêu thị tại Hà Nội. Thành công của mô hình mở ra hướng đi mới, thắp lên niềm tin cho người dân Cao nguyên đá.

Chính sách đồng hành, người dân làm chủ

Chủ trương chuyển đổi đất trồng ngô kém hiệu quả sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn là hướng đi đúng đắn của Đảng bộ tỉnh. Những năm qua, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và cấp ủy, chính quyền xã Sà Phìn đã ban hành nhiều nghị quyết, đề án quan trọng nhằm tái cơ cấu nông nghiệp, phát triển cây trồng hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật, gắn với xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững.

Tiêu biểu là Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 1/12/2020 về cải tạo vườn tạp, phát triển kinh tế vườn hộ giai đoạn 2021 - 2025; Quyết định số 2438/QĐ-UBND ngày 8/12/2023 phê duyệt Đề án chuyển đổi diện tích đất trồng ngô kém hiệu quả giai đoạn 2023 - 2025. Cùng với đó là các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật và hạ tầng sản xuất.

Song hành với chính sách là sự phối hợp của các sở, ngành, đoàn thể: Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn quy hoạch, chuyển giao kỹ thuật; Hội Nông dân vận động xây dựng mô hình; Sở Khoa học và Công nghệ hỗ trợ nghiên cứu giống, tưới tiết kiệm; Sở Công Thương kết nối thị trường; Liên minh Hợp tác xã tư vấn thành lập hợp tác xã; các cơ quan báo chí tích cực tuyên truyền, lan tỏa mô hình.

Từ diện tích thí điểm ban đầu, đến nay xã Sà Phìn đã chuyển đổi được 52,6 ha trồng ngô một vụ sang trồng rau chuyên canh. Với một xã vùng cao núi đá, đó là cả quá trình nỗ lực bền bỉ của hệ thống chính trị và sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Ông Giàng Nỏ Pó, Trưởng thôn Séo Lủng B, xã Sà Phìn cho biết: người dân từ chỗ chỉ quen với cây ngô nay đã học kỹ thuật trồng rau, biết luân canh, chú trọng phân bón, bảo vệ cây trồng. Thu nhập tăng, đời sống cải thiện rõ rệt; nhiều hộ sửa nhà, mua sắm đầy đủ vật dụng sinh hoạt, thậm chí có hộ mua được ô tô.

Từ chỗ phụ thuộc vào cán bộ kỹ thuật, nay người dân đã tự chọn giống, ươm cây, nghiên cứu các loại bắp cải phù hợp từng mùa vụ. Mỗi năm trồng ít nhất hai vụ, từng bước làm chủ sản xuất. Mô hình trồng rau chuyên canh ở Sà Phìn trở thành điểm đến học tập của nhiều địa phương như xã Phố Bảng, Đồng Văn. Qua đó, tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm mạnh từ 70,4% năm 2022 xuống còn 40,1% vào cuối năm 2024.

Theo Bí thư Đảng ủy xã Sà Phìn Đỗ Quốc Hương, song song với mở rộng diện tích, xã chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm; áp dụng quy trình sản xuất an toàn, hướng tới VietGAP và sản xuất hữu cơ. Đảng bộ xã định hướng xây dựng thương hiệu “Rau Sà Phìn” gắn với chỉ dẫn địa lý, khẳng định chỗ đứng trên thị trường trong và ngoài tỉnh. Cùng với đó, xã khuyến khích phát triển kinh tế hợp tác, thành lập các hợp tác xã, tổ hợp tác chuyên ngành rau màu nhằm liên kết sản xuất, giảm chi phí, nâng cao năng suất và chất lượng. Hạ tầng phục vụ sản xuất được đầu tư từ các chương trình mục tiêu quốc gia, tạo thuận lợi cho vận chuyển nông sản.

Những luống rau xanh trên miền đá Sà Phìn hôm nay không chỉ làm thay đổi diện mạo nương rẫy mà còn đánh dấu bước chuyển căn bản trong tư duy sản xuất của người dân vùng cao biên giới, nơi từng được xem là “vùng trũng” về kinh tế. Thực tiễn ở Sà Phìn cho thấy, nếu lựa chọn đúng hướng đi, có sự đồng hành của chính quyền và sự đồng thuận của Nhân dân, thì ngay trên miền đá cằn cỗi cũng có thể hình thành những vùng rau trù phú, mang lại thu nhập ổn định, góp phần giúp người dân thoát nghèo bền vững.

Theo Baotuyenquang.com.vn