Sức khỏe số của giới trẻ: Những tín hiệu đáng lo - Bài cuối: Thế giới ảo để lại hệ lụy thật

Trẻ đến khám chẩn đoán các bệnh lý về mắt tại Bệnh viện Mắt Sài Gòn Kiên Giang. Ảnh: MỘC TRÀ

Câu chuyện của bé Nhím không phải trường hợp cá biệt. Khi thiết bị số ngày càng hiện diện trong đời sống trẻ em và thanh thiếu niên, những hệ lụy về sức khỏe, hành vi và các mối quan hệ xã hội cũng dần bộc lộ rõ hơn.

Khi màn hình trở thành “người giữ trẻ”

Nhớ lại quãng thời gian con gái mới hơn 1 tuổi, chị N.T.L cho biết, bé Nhím khi đó gầy gò, biếng ăn, thường quấy khóc trong mỗi bữa ăn. Lo con chậm phát triển, chị tìm nhiều cách dỗ dành nhưng không hiệu quả.

Một lần mở YouTube cho con xem hoạt hình, chị L thấy bé ngồi yên và ăn hết phần ăn. Từ đó, chiếc tivi trở thành “trợ thủ” quen thuộc trong mỗi bữa cơm. “Ban đầu là vài phút, rồi cả bữa. Sau bữa ăn, tôi tiếp tục cho con xem tivi để tranh thủ dọn dẹp, nấu nướng. Rồi lúc nào không hay, thiết bị điện tử trở thành mặc định trong sinh hoạt của con”, chị L kể.

Khi bé Nhím lên 3 tuổi và được gửi đến nhà trẻ tư thục, giáo viên phát hiện nhiều biểu hiện bất thường như chậm nói, khó hợp tác và phản ứng mạnh khi không được xem màn hình. Sau đó, gia đình phối hợp với giáo viên tăng cường tương tác trực tiếp thay vì để màn hình thay thế việc chăm sóc trẻ. “Giờ con nói nhiều hơn, ăn uống cũng dễ hơn trước. Nhưng dù đã hơn 2 năm hỗ trợ, con vẫn chưa theo kịp các bạn cùng tuổi”, chị L chia sẻ.

Không chỉ ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài còn tác động rõ rệt đến sức khỏe thanh thiếu niên. Theo bác sĩ Trần Võ Thùy Trang - Khoa khám Bệnh viện Mắt Sài Gòn Kiên Giang, nhiều người trẻ hiện nay thường xem nhẹ các biểu hiện như đau đầu, mỏi mắt, khô rát mắt, mất ngủ hay mệt mỏi kéo dài. “Giới trẻ thường chủ quan bỏ qua các dấu hiệu ban đầu như nhìn mờ thoáng qua, mỏi mắt, khô rát, đau đầu, mỏi cổ vai gáy. Khi các triệu chứng này xuất hiện thường xuyên, thị lực có thể suy giảm hoặc màng phim nước mắt bị tổn thương”, bác sĩ Trần Võ Thùy Trang cho biết.

Các bác sĩ khuyến cáo rằng, những tổn thương về thị lực chỉ là phần nổi của vấn đề. Việc dành quá nhiều thời gian cho màn hình còn có thể làm giảm vận động, ảnh hưởng giấc ngủ và tác động đến sức khỏe tinh thần của người trẻ.

Thế giới ảo và những lệch chuẩn trong đời sống thực

Một trong những hệ lụy đáng lo ngại của việc lệ thuộc thiết bị số là tình trạng nghiện game và thu hẹp các mối quan hệ xã hội. Tại một quán ăn trên đường Lâm Quang Ky, phường Rạch Giá, nhiều người chứng kiến cảnh một thanh niên tên B lớn tiếng với cha mình giữa nơi đông người. Theo ông T, người có mặt tại thời điểm đó, B đã đến gọi cha về khi ông đang ngồi cùng bạn bè. Từ lời qua tiếng lại, sự việc trở nên căng thẳng.

B năm nay 17 tuổi, từng nghiện game và bỏ học giữa chừng. “Chừng vài tháng bỏ học thì B cũng bỏ nhà đi ở trọ cùng bạn game, cha mẹ nó bất lực với nó rồi”, ông T nghẹn ngào.

Không chỉ game, mạng xã hội cũng đang tác động mạnh đến nhận thức và hành vi của thanh thiếu niên. Đưa cháu gái 14 tuổi là L.N.M.N đến tiệm tóc để xử lý mái tóc nhuộm nhiều màu, bà L.T.M.D, ngụ xã Châu Thành không giấu được sự lo lắng. “Cháu sống xa cha mẹ, ở với ông bà. Vừa nghỉ học mấy ngày, cháu xin đi làm tóc. Tôi cứ nghĩ chỉ cắt tạo kiểu, không ngờ lại nhuộm nhiều màu theo trào lưu của nhóm nhạc cháu yêu thích”, bà D kể.

Theo bà D, điều đáng lo không nằm ở mái tóc mà là ảnh hưởng ngày càng lớn của các xu hướng trên mạng xã hội đối với giới trẻ. Nếu thiếu định hướng từ gia đình, nhiều em dễ chạy theo những giá trị mang tính nhất thời.

Không chỉ dừng lại ở những câu chuyện trong gia đình, những biến đổi về sức khỏe và hành vi của thanh thiếu niên cũng đang dần được ghi nhận từ thực tế cơ sở. Tại một báo cáo sơ bộ của hội đồng nghĩa vụ quân sự một xã, bên cạnh đa số thanh niên chấp hành tốt quy định pháp luật, vẫn còn một bộ phận có dấu hiệu đáng lo ngại về thể chất và hành vi như suy giảm sức khỏe, lối sống thiếu kiểm soát, vi phạm giao thông hoặc tham gia gây rối trật tự. Dù không thể quy kết nguyên nhân trực tiếp, nhưng những ghi nhận này phần nào phản ánh tác động cộng hưởng từ môi trường sống, áp lực xã hội và thói quen sinh hoạt thiếu lành mạnh trong một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Trong đó, việc dành quá nhiều thời gian cho thế giới số, thiếu vận động và giảm kết nối thực tế đang trở thành một yếu tố đáng chú ý.

Đồng hành để trẻ không lạc trong không gian số

Các chuyên gia giáo dục cho rằng, trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, việc cấm đoán hoàn toàn trẻ em sử dụng thiết bị số là điều không khả thi. Điều quan trọng là cha mẹ cần đồng hành để giúp con hình thành thói quen sử dụng công nghệ một cách lành mạnh.

Phụ huynh cần xây dựng sự cân bằng giữa yêu thương và kỷ cương. Trẻ cần được yêu thương để cảm thấy an toàn nhưng cũng cần những giới hạn rõ ràng để hình thành ý thức tự kiểm soát.

Bên cạnh đó, cha mẹ nên dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và tham gia các hoạt động cùng con thay vì “giao” việc giải trí, chăm sóc hay giáo dục cho màn hình. Những nguyên tắc đơn giản như không mang điện thoại vào bàn ăn, không đặt tivi trong phòng ngủ hay xây dựng khung giờ sử dụng thiết bị điện tử hợp lý có thể giúp trẻ hình thành thói quen tích cực. Người lớn nên kiên nhẫn định hướng, quan tâm, lắng nghe và đồng hành để trẻ sử dụng công nghệ một cách lành mạnh và có trách nhiệm.

MỘC TRÀ