Thanh long, chanh leo, sầu riêng xuất khẩu sang EU đang bị kiểm soát thế nào?

Ngày 27/3, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin liên quan đến cảnh báo thanh long, chanh leo Việt Nam đối mặt nguy cơ bị EU siết kiểm soát do dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Lượng cảnh báo không tuân thủ của Việt Nam giảm

Theo bộ, hiện nay mặt hàng thanh long của Việt Nam đang thuộc diện kiểm soát tăng cường tại cửa khẩu theo phụ lục II của Quy định (EU) 2019/1793, với tần suất kiểm tra là 30%.

Một số mặt hàng khác cũng đang chịu kiểm soát tăng cường gồm ớt (50%), đậu bắp (50%), sầu riêng (20%).

Riêng chanh leo hiện chưa thuộc diện áp dụng biện pháp kiểm soát tăng cường của EU.

Liên quan đến báo cáo "Kết quả giám sát và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật" của Pháp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết hiện chưa nhận được báo cáo chính thức qua kênh hỏi đáp (SPS) hoặc được Thương vụ Việt Nam tại Pháp chuyển về.

Tuy nhiên theo thông tin từ trang thông tin điện tử của Bộ Công Thương, báo cáo này dựa trên kết quả kiểm tra năm 2024.

Trên thực tế, ngay sau khi nhận được các thông báo không tuân thủ từ phía EU liên quan đến vi phạm về mức dư lượng tối đa cho phép (MRLs), bộ đều chỉ đạo cơ quan chuyên ngành tổ chức thực hiện truy xuất nguồn gốc, điều tra nguyên nhân và hoàn tất các báo cáo khắc phục gửi cho cơ quan có thẩm quyền của EU.

Bên cạnh đó, bộ cũng thường xuyên có các văn bản, hội nghị để chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, hiệp hội, ngành hàng và doanh nghiệp tăng cường thực hiện công tác kiểm soát an toàn thực phẩm, đặc biệt đối với hàng xuất khẩu...

Nhờ đó, số lượng các thông báo không tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm của EU đã giảm rõ rệt trong thời gian qua.

Nếu năm 2024, số lượng thông báo không tuân thủ của Việt Nam là 64 cảnh báo, thì sang năm 2025 chỉ còn 17 cảnh báo.

Để khắc phục tình trạng vi phạm về an toàn thực phẩm cũng như để góp phần đàm phán giảm tỉ lệ, tần suất kiểm tra đối với nông sản xuất khẩu sang EU, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật chủ động trao đổi với Tổng vụ Y tế và An toàn thực phẩm (DG-SANTE) để tổ chức đợt thanh tra đối với mặt hàng ớt, thanh long và sầu riêng của Việt Nam.

Kết quả của đợt thanh tra đã được phía EU đánh giá cao, đặc biệt là hệ thống cấp phép, kiểm soát lưu thông thuốc bảo vệ thực vật và tính chủ động của khu vực tư nhân.

Đoàn thanh tra của DG-SANTE cũng đã thống nhất với kế hoạch hành động khắc phục các điểm chưa phù hợp của Việt Nam. Dự kiến tháng 5 tới, bộ sẽ có báo cáo và đây sẽ là căn cứ quan trọng để DG-SANTE quyết định tiếp tục áp dụng, tăng cường hoặc giảm bớt tỉ lệ, tần suất kiểm tra với các mặt hàng nông sản chủ lực nói trên của Việt Nam.

EU liên tục hạ thấp mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng nhấn mạnh, những năm gần đây, EU liên tục siết chặt và hạ thấp mức MRLs đối với nhiều hoạt chất, đồng thời mở rộng phạm vi kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu.

Bên cạnh mục tiêu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và môi trường, các quy định về MRLs ngày càng trở thành hàng rào kỹ thuật với yêu cầu khắt khe, tần suất cập nhật nhanh, nhiều quy định mới được ban hành trong thời gian ngắn, thiếu lộ trình chuyển tiếp phù hợp, gây khó khăn cho các nước xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Cùng với đó, ngày 29/1/2026, EU đã thay đổi cách tiếp cận trong thiết lập MRLs, chuyển từ phương pháp dựa trên "rủi ro" sang "mối nguy".

Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRL mặc định rất thấp là 0,01mg/kg (gần bằng 0 về mặt kỹ thuật).

"Diễn biến này cho thấy EU không chỉ tăng cường kiểm tra tại cửa khẩu, mà còn siết chặt ngay từ 'ngưỡng chấp nhận' đối với dư lượng, đặc biệt với các hoạt chất không còn được phép sử dụng tại EU.

Cách tiếp cận mới dự kiến sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất, từ canh tác, thu hoạch đến chế biến và xuất khẩu" - bộ cho biết.

Trước tình hình trên, trước mắt bộ sẽ khẩn trương hoàn thiện báo cáo kỹ thuật về việc triển khai kế hoạch hành động khắc phục các tồn tại, nhằm đàm phán với EU giảm tần suất, tỉ lệ kiểm tra tại cửa khẩu đối với một số mặt hàng thanh long, ớt, đậu bắp, sầu riêng...

Tổ chức các hội nghị, tập huấn kỹ thuật cho doanh nghiệp, người sản xuất và cán bộ địa phương nhằm cảnh báo, phổ biến kịp thời các quy định mới của EU.

Về lâu dài, bộ sẽ tăng cường vai trò, trách nhiệm của chính quyền địa phương trong bảo đảm an toàn thực phẩm đối với nông sản, đặc biệt là hàng xuất khẩu.

Định hướng sản xuất theo hướng bền vững, tăng cường sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và các biện pháp phòng trừ sinh học, giảm phụ thuộc vào hóa chất.