Trăm năm hương nhãn

Những trái nhãn đầu mùa mát ngọt tình nghĩa quê hương. Ảnh: THANH TIẾN

Ngày cuối tuần, tôi trở về thăm nội bên góc vườn quen thuộc. Đón tôi vẫn là ông lão hom hem, đôi mắt kèm nhem cùng mái tóc bạc phơ. Dù đã 90 tuổi đời, nội vẫn cặm cụi ra vườn mỗi sớm chiều. Với nội, vườn nhãn không chỉ là vật chất, nó là người bạn đã đi cùng ông qua bao năm tháng của đời người. “Đất đai, vườn tược ông bà để lại, nội có đi đâu rồi cũng quay về xứ này. Thương nhất là mấy cây nhãn Mỹ Đức sau hè, có cây cũng ngót 60 - 70 năm rồi”, nội bộc bạch.

Đưa đôi bàn tay nhăn nheo vuốt lên từng mấu cây sần sùi, nội tôi nhẩm tính thời gian cho từng gốc nhãn. Ông thường nói chính giống nhãn Mỹ Đức trứ danh đã làm nên thương hiệu cho miệt vườn Mỹ Đức - Khánh Hòa hàng trăm năm nay.

Với tôi, những vườn nhãn Mỹ Đức là một phần không thể thiếu của những ngày tháng tuổi thơ. Thời đầu trần chân đất, đám con nít quê chẳng mấy khi có quà bánh cao sang. Quanh đi quẩn lại cũng chỉ những loại trái quê, bánh quê để no lòng. Vì thế, chúng tôi cứ chờ đợi, thòm thèm mùa nhãn đến.

Tháng 3 âm lịch, những cây nhãn bắt đầu đơm bông. Những chùm bông trắng thoang thoảng mùi hương nhẹ nhàng mỗi lúc chiều buông. Đám con nít lúc ấy bắt đầu để ý, bởi chúng tôi biết sắp đến mùa nhãn kết trái. Khi đó, người lớn cũng bận rộn với đủ thứ công đoạn, từ chuẩn bị lưới rào nhãn, soạn lại mớ lồng chụp đan bằng tre để bọc những chùm nhãn lớn, tránh bị dơi ăn.

Đến kỳ nghỉ hè, chúng tôi thường tụ tập dưới gốc nhãn già nua với đủ thứ trò chơi: Nhảy dây, bịt mắt bắt dê, trốn tìm, cất nhà chòi… Tiếng cười đùa, gây gổ, tiếng châm chọc vang vọng giữa góc vườn trưa. Lắm lúc, người lớn phải xách roi can thiệp, làm cả đám ù té chạy!

Đến tháng 5 âm lịch, mưa già. Những trái nhãn ấp ủ mưa nắng của đất trời đã mập mạp, tròn trịa trông mê cả mắt. Hương thơm của chúng lan tỏa khắp vườn, nhất là sau những cơn mưa. Đám con nít nhìn mấy chùm nhãn mọng nước bằng con mắt hau háu, nhưng chẳng dám động tay. Bởi lẽ, khi người lớn phát hiện sẽ bị no đòn!

Rồi nhãn chín. Nội hái những chùm nhãn đầu mùa trang trọng bày lên bàn thờ tổ tiên. Người quê vốn vậy, có món gì ngon đều dâng cúng tổ tiên trước, phần sau để cháu con hưởng sái. Sang tháng 6, những chùm nhãn oằn xuống, thơm nức mũi. Đám con nít bắt đầu giở trò phá phách, hái trộm rồi chia nhau ăn. Có đứa vì thế ăn đòn khóc thút thít, nhưng hôm sau lại cười toe toét, rồi đi phá phách cùng đám bạn. Thật ra là vì chúng tôi ham vui và “đói con mắt”, chứ ở xứ vườn ngày trước nhà nào cũng có 1 - 2 gốc nhãn để con cháu ăn, chẳng mấy khi thiếu thốn.

Đến bây giờ, nội vẫn giữ thói quen hái những chùm nhãn đầu mùa cúng tổ tiên. Tiện thể, ông dành cho gia đình tôi một mớ làm quà, mà phải là những chùm nhãn Mỹ Đức chính tông. Hương vị ấy với tôi vẫn không hề thay đổi, dù đã mấy chục năm. Nhìn đứa con trai lên mười ngậm những trái nhãn chín căng phồng gò má, tôi lại nhớ đến mình của ngày xưa.

Ở cái tuổi 40, tôi cũng đi qua nhiều nơi, được thưởng thức nhiều món ngon, nhưng vị nhãn quê hương vẫn là cái gì đó gần gũi, thân thương lắm. Ngồi cùng nội bên chén trà trưa, lắng nghe những câu chuyện đời ông, tôi lại càng trân quý những giây phút ấy. Mỗi khi trở về, tôi lại thấy ông còm cõi hơn, tấm lưng còng xuống theo sức nặng của thời gian. Tuy nhiên, ông vẫn ngày ngày ra vườn làm cỏ, chăm bẵm những cây nhãn Mỹ Đức già nua như những người bạn thâm niên.

Bây giờ, vườn nhà nội chủ yếu trồng giống nhãn xuồng bởi sự phổ biến và năng suất cao. Nhiều người đến cân tại vườn, rồi đem bày bán ven quốc lộ. Khách đi đường ghé mua, vẫn khen lấy khen để cái hương vị kết tinh từ mảnh đất Mỹ Đức - Khánh Hòa mát ngọt phù sa. Với nhãn Mỹ Đức, vẫn được chủ vườn hái bán ra thị trường nhưng số lượng rất hạn chế, bởi mỗi vườn chỉ còn vài cây. Hiện nay, giống nhãn này đang được phục tráng và có xu hướng nhân rộng những năm qua.

Với tôi, nhãn Mỹ Đức vẫn là món ngon không thay thế được, bởi những kỷ niệm gắn liền từ thời thơ ấu. Vì vậy, tôi vẫn hay trở về xứ vườn trong mùa nhãn chín để tìm lại cảm giác bình yên sau bao nhiêu áp lực và những đổi thay của cuộc sống. Và hơn hết, ở đó vẫn còn người ông chân chất cùng hương nhãn trăm năm bên góc vườn quen thuộc!

THANH TIẾN