Ứng phó với hạn mặn, bảo vệ sản xuất

Nông dân xã Bình An trữ vôi để xử lý ao nuôi tôm. Ảnh: THÙY TRANG

Theo Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh, mùa khô năm nay đến muộn hơn trung bình nhiều năm, độ mặn cao nhất mùa khô có thể xuất hiện vào nửa cuối tháng 3 đầu tháng 4/2026 và ở mức thấp hơn trung bình nhiều năm. Nguy cơ thiếu nước cục bộ, mặn xâm nhập có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp tại các vùng ven biển từ Rạch Giá đến Hà Tiên, vùng ven sông Cái Lớn, sông Cái Bé, các xã vùng U Minh Thượng và các vùng núi.

Trước tình hình đó, các sở, ngành, địa phương chủ động rà soát, cập nhật kịch bản ứng phó theo từng cấp độ rủi ro. Trọng tâm là theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, mực nước trên các sông, kênh, rạch; tăng cường dự báo, cảnh báo sớm để người dân, doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Các đơn vị quản lý, khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn xây dựng phương án vận hành hệ thống cống, đập, trạm bơm phù hợp từng thời điểm. Việc điều tiết nước được thực hiện linh hoạt, đảm bảo vừa tích trữ tối đa nguồn nước ngọt vừa ngăn chặn nguy cơ mặn xâm nhập khi triều cường dâng cao.

Tại nhiều địa phương trong tỉnh, công tác nạo vét kênh, mương, gia cố bờ bao, kiểm tra các cống, đập được triển khai từ sớm. Các địa phương khuyến cáo nông dân xuống giống theo khung thời vụ phù hợp, ưu tiên sử dụng giống cây trồng chịu hạn, tiết kiệm nước; đồng thời áp dụng biện pháp tưới tiên tiến nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước.

Tại địa bàn xã U Minh Thượng, hiện mực nước các kênh trong khu vực vùng đệm giảm khoảng 15 - 20%, cơ bản đảm bảo phục vụ tưới tiêu, sản xuất và phòng, chống cháy rừng. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã U Minh Thượng Dương Quốc Khởi, công tác phòng, chống hạn mặn được địa phương triển khai từ sớm nhằm bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, sinh hoạt và chủ động ứng phó nguy cơ hạn hán, mặn xâm nhập, sụt lún, sạt lở, phòng, chống cháy rừng trong mùa khô 2025 - 2026 khu vực vùng đệm. Ủy ban nhân dân xã tổ chức đóng các cống trên tuyến đê bao ngoài vùng đệm tháng 12/2025; đồng thời tuyên truyền, vận động người dân tích trữ nước trước thời điểm đóng cống. Các hộ dân tận dụng tối đa ao, mương vườn để dự trữ nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất và sinh hoạt.

Xã U Minh Thượng xuống giống hơn 5.200ha lúa vụ mùa và đông xuân, trong đó khu vực vùng đệm hơn 900ha. Ngoài ra, diện tích nuôi trồng thủy sản, đặc biệt mô hình tôm - lúa hơn 4.698ha, rau màu và cây ăn trái hơn 6.500ha. Nhờ nguồn nước được kiểm soát tốt, đến nay chưa ghi nhận thiệt hại do hạn mặn. Ông Lê Văn Trọn, ngụ ấp An Hưng, xã U Minh Thượng cho biết: “Năm nay, xã thông báo lịch đóng cống sớm, hướng dẫn bà con trữ nước nên gia đình tôi chủ động nạo vét các mương vườn, tranh thủ đặt máy bơm đầy các ao để dự trữ. Không chỉ vậy, mùa khô, nắng nóng, khô hạn, nhu cầu nước tưới cho cây trồng cao hơn, tôi đầu tư lắp đặt thêm hệ thống tưới nhỏ giọt để tiết kiệm nước; đồng thời kết hợp tăng cường bón phân hữu cơ, tăng khả năng giữ ẩm cho vườn cây ăn trái”.

Nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng bởi mặn xâm nhập hằng năm, xã Bình An chủ động ứng phó ngay từ đầu mùa khô để hạn chế tối đa thiệt hại do triều cường, nước dâng, nước mặn xâm nhập gây ra cho sản xuất lúa và nuôi trồng thủy sản. Trên địa bàn, các công trình trọng điểm như hệ thống cống Cái Lớn, Cái Bé, Sóc Tràm, Cà Lang, Đập Đá, âu thuyền Vàm Bà Lịch… được vận hành linh hoạt theo diễn biến thủy văn. Bên cạnh đó, các cống nội đồng như: Xẻo Cối, Sáu Huệ, Chín Xuyên được kiểm tra, gia cố thường xuyên, đảm bảo khả năng trữ ngọt, ngăn mặn. Nhờ chủ động vận hành đóng, mở cống hợp lý, xã bảo vệ an toàn cho 2.932ha lúa đông xuân 2025 - 2026. Đến nay, hơn 50% diện tích được thu hoạch, năng suất ước đạt 5,77 tấn/ha.

Không chỉ cây lúa, đối với cây ăn trái như khóm, dừa, cau, chính quyền các địa phương khuyến cáo nông dân kiểm tra độ mặn nguồn nước trước khi tưới, áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm để bảo đảm sinh trưởng cây trồng trong suốt mùa khô. Các diện tích nuôi trồng thủy sản khu vực ven sông Cái Bé và Cái Lớn, bà con đã chủ động nạo vét ao, gia cố, tôn cao các bờ bao để hạn chế ảnh hưởng của triều cường nước dâng, lắp thêm hệ thống quạt nước, trữ sẵn vôi… đề phòng hạn mặn diễn biến phức tạp, độ mặn tăng cao ảnh hưởng đến tôm nuôi.

Theo ông Phạm Minh Tú, ngụ ấp Vĩnh Quới, xã Bình An, so với mọi năm, nước mặn năm nay về trễ hơn gần 1 tháng, diễn biến mặn không quá gay gắt. Độ mặn phù hợp cho tôm phát triển. “Tuy nhiên, tôi không chủ quan, lơ là, tôi thường xuyên kiểm tra, theo dõi các chỉ số môi trường như pH, độ mặn, nhiêt độ, bổ sung thêm khoáng, vitamin để tăng sức đề kháng cho tôm trong cao điểm hạn mặn”, ông Tú nói.

THÙY TRANG