Xây dựng vùng nguyên liệu gắn với xuất xứ hàng hóa

Giữa những vườn mít xanh mướt đang vào vụ thu hoạch tại xã Mỹ Đức và Long Điền, không khí lao động nhộn nhịp. Trái mít được chăm sóc kỹ, mỗi cuống chỉ để lại 1 trái để bảo đảm chất lượng đồng đều, múi dày, thơm ngọt. Thương lái vào ra liên tục, tiếng cân hàng, tiếng xe tải tạo nên nhịp sản xuất sôi động. Giá mít dao động từ 40.000 - 60.000/kg, mang lại nguồn thu ổn định cho nhiều hộ dân.

Theo bà Phạm Thị An, ngụ xã Mỹ Đức, với 0,8ha mít Thái, mỗi tuần gia đình bà thu từ 8 - 9 triệu đồng. “Trúng mùa, trúng giá thì vui nhưng bán cho thương lái hoài cũng lo vì không chủ động được đầu ra”, bà An nói. Niềm vui hiện hữu nhưng sự bền vững vẫn là điều người nông dân còn trăn trở.

Hội Nông dân tỉnh khảo sát vùng trồng mít tại xã Long Điền. Ảnh: ĐẶNG LINH

Theo Phòng Kinh tế xã Mỹ Đức, xã có khoảng 460ha mít, với gần 400 hộ trồng, hình thành vùng chuyên canh rõ nét. Tuy nhiên, việc tiêu thụ vẫn phụ thuộc chủ yếu vào thương lái. “Muốn đi xa hơn thì phải có mã vùng trồng. Có mã mới nghĩ tới chuyện xuất khẩu chính ngạch”, cán bộ địa phương chia sẻ.

Tại xã Long Điền, nơi có hơn 125ha mít và 61ha sầu riêng, tình trạng cũng tương tự. Ông Trần Bảo Kiếm - chủ vườn sầu riêng tại xã Long Điền cho biết: “Dù doanh thu gần 1 tỷ đồng/năm nhưng đầu ra vẫn bấp bênh. Doanh nghiệp hỏi mua xuất khẩu nhưng xã chưa có mã vùng trồng nên chưa hợp tác được”. Cách đó không xa, gia đình ông Nguyễn Trung Hậu trồng hơn 10ha mít ruột đỏ cũng chung tình trạng. “Không có mã vùng trồng, không có hợp đồng, thương lái trả giá sao thì tôi bán vậy”, ông Hậu nói.

Điểm chung của các vùng trồng này là sản xuất đạt quy mô lớn, chất lượng trái đồng đều nhưng con đường “đi xa” của nông sản vẫn bị “chặn” bởi thiếu mã vùng trồng và thiếu liên kết chính thức với doanh nghiệp. Tại hội thảo về tận dụng quy tắc xuất xứ hàng hóa trong ATIGA và các FTA ASEAN+ mới đây do Sở Công thương phối hợp Cục Xuất, nhập khẩu, Bộ Công Thương tổ chức, ông Trần Ngọc Bình - Trưởng Phòng Quản lý xuất, nhập khẩu khu vực TP. Hồ Chí Minh nói: “Trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại như ATIGA, các FTA ASEAN+, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, truy xuất nguồn gốc ngày càng chặt chẽ. Không chứng minh được xuất xứ hợp lệ, hàng hóa không chỉ không được hưởng ưu đãi thuế quan mà còn có nguy cơ bị từ chối nhập khẩu”.

Nông dân xã U Minh Thượng thu hoạch ớt. Ảnh: ĐẶNG LINH

Để tháo gỡ nút thắt này, mới đây, Sở Công thương phối hợp Hội Nông dân tỉnh tổ chức đoàn khảo sát vùng trồng mít, ớt, sầu riêng tại Mỹ Đức, Long Điền, U Minh Thượng với sự tham gia của doanh nghiệp. Doanh nghiệp cam kết hỗ trợ giống, vật tư, chuyển giao quy trình sản xuất an toàn và hướng đến ký hợp đồng bao tiêu lâu dài. Ông Huỳnh Tùng Yên - đại diện Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu nông sản Hoàng Long Xanh cho biết: “Hiện nông sản muốn xuất khẩu chính ngạch thì bắt buộc phải có mã vùng trồng, phải truy xuất được nguồn gốc. Mã vùng trồng chính là hộ chiếu của nông sản khi bước ra thị trường thế giới”.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh được cấp hơn 1.280 mã số vùng trồng với tổng diện tích trên 46.000ha, trong đó nhiều mã đủ điều kiện phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng vùng nguyên liệu gắn với xuất xứ hàng hóa. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Hữu Toàn nói: “Mỗi mã số vùng trồng giống như một tấm căn cước của nông sản. Có căn cước thì trái cây, hạt lúa mới đủ điều kiện bước ra thị trường thế giới một cách minh bạch và bền vững”. Theo ông Lê Hữu Toàn, mã vùng trồng không chỉ để quản lý mà còn là cam kết về chất lượng, trách nhiệm và uy tín của người sản xuất. Việc cấp mã vùng trồng không đơn thuần là thủ tục kỹ thuật mà là bước chuyển từ sản xuất manh mún sang sản xuất chuyên nghiệp. Khi hội nhập càng sâu, xuất xứ hàng hóa càng trở thành yếu tố sống còn.

ĐẶNG LINH