Cà na - món quà quê mùa nước nổi

Đến mùa nước nổi, cà na lại sai trái, gợi thèm đủ món quà vặt hấp dẫn.

Cây cà na thường mọc ven sông, kênh rạch, chịu nước tốt nên mùa nước dâng cao, cây vẫn xanh tốt, sai trái. Mùa nước nổi về như một cuộc hẹn quen thuộc của người miền Tây, những chùm cà na xuất hiện ở các khu chợ quê, trong gian bếp gia đình, trở thành món quà quen thuộc của trẻ nhỏ.

Với nhiều người sống ở quê, hái cà na cũng là một phần của những ngày rong chơi trên sông nước. Sau buổi bơi xuồng, tắm sông, tắm đồng hay đi hái rau đồng, lũ trẻ mang “chiến lợi phẩm” về nhà. Cà na có thể ăn ngay khi còn tươi, nhưng vị chua và chát khá mạnh nên thường phải sơ chế trước khi chế biến.

Cà na đập trộn chua ngọt.

Những trái cà na già được rửa sạch, khía dọc hoặc đập dập rồi vắt bớt nước chua chát. Đơn giản nhất là cà na đập dập trộn muối ớt. Vị chua, mặn, ngọt, cay quyện vào nhau, vừa đủ để giữ được khá rõ hương vị tự nhiên của trái cà na.

Cà na ngào đường cầu kỳ hơn một chút, sau khi sơ chế sẽ đem trộn, sên với đường cho thấm vị. Khi đường áo đều, cà na có vị chua ngọt, dẻo và có thể dùng dần. Với món cà na ngâm đường thì trái được ngâm qua nước muối rồi ngâm trong nước đường để gia vị thấm vào phần thịt.

Không chỉ làm món ăn chơi, cà na còn có mặt trong bữa cơm quê. Trái cà na có thể đem kho với cá, tương tự cách người miền Tây dùng các loại trái có vị chua như bần, me hay trái giác. Vị chua và mùi của trái cà na làm cho món cá kho thêm đậm đà, ngon lạ. Nước kho chua chua, mặn mặn, lại thêm chút cay nồng của tiêu, ớt mà chấm với rau luộc hay rau sống thì hao cơm lắm!

Tùy theo sở thích, có người thích ăn cà na ta hơn cà na Thái.

Từ một loại trái dân dã, cà na có cách chế biến khá phong phú, tùy nguyên liệu sẵn có và khẩu vị từng gia đình. Người nội trợ khéo tay còn dùng trái cà na để ngâm rượu, trộn nem bì hoặc ngâm đường phèn làm nước giải khát.

Ở miền Tây hiện phổ biến hai giống cây cà na ta (cà na xưa) và cà na Thái. Cà na ta thì có trái tròn và ngắn, cây cao lớn; trong khi cà na Thái có trái dài, phần đuôi nhọn, năng suất cao và được nhiều hộ trồng để phát triển kinh tế. Cây cà na Thái không cần hẹn mùa nước nổi, lứa bông, lứa trái cứ đan xen quanh năm, giúp nhiều hộ có nguồn thu nhập ổn định.

Món cà na xí muội và cà na chua ngọt trở thành thức quà quê hấp dẫn.

Từ loài cây dại chủ yếu mọc ven sông, trái cà na giờ đây đã "lột xác" thành dòng sản phẩm hàng hóa có giá trị. Các món cà na được chế biến và bán rộng rãi từ vùng quê đến thành thị. Để chiều lòng thực khách, người bán còn nghiên cứu thêm kỹ thuật tách bỏ hạt để món ăn hấp dẫn hơn, tiện lợi hơn.

Tại xã Bình Thạnh Đông, anh Nguyễn Phước Trung đã biến thức quà mùa nước nổi này thành sản phẩm OCOP thu hút thị trường. Bên cạnh cà na ngâm đường hay chua ngọt truyền thống, cơ sở còn trình làng món cà na xí muội dẻo ngọt độc đáo.

Qua bàn tay chế biến khéo léo, trái cà na vẫn vẹn nguyên hương vị đặc trưng, đầu lưỡi vương chút chua chát, rồi đọng lại hậu vị mặn, ngọt, cay, dẻo thơm. Sự chuyển mình ấy không chỉ giữ lại nét ẩm thực chân quê mà còn mở ra sinh kế "hái ra tiền" cho người dân địa phương.

MINH ĐỨC